Finansal Piyasalar Üst Kurulu!
Giriş Tarihi:
Fon probleminin, gerçek yatırımcıların mağduriyetini giderecek şekilde çözülmesi için adli ve idari açıdan müthiş çaba sarf ediliyor. Benzeri sorunların tekrar etmemesi, Türk Borsası'nın kredibilitesinin yeniden hak ettiği yere gelmesi adına yasal düzenleme hazırlıkları da sürüyor. An itibariyle fon tartışmasının "liste açıklansın" talebine odaklandığı görülüyor. Evet, haksız kazanç sağlayanların bir bölümü, yürüyen soruşturmalar vesilesiyle açığa çıktı. Kalanların ismine gelince... Kamuoyu beklentisinin karşılanması uğruna o açıklamayı kimin veya hangi kurumun yapabileceğinin netleştirilmesi, hatta yasal dayağının gösterilmesi kaçınılmaz. Fiili durum yaratılarak liste ifşası, sermaye piyasaları, bankacılık hukuku bakımından mümkün değil. Yine de ara formül olarak, iddianamenin eklerinden ya da Devlet Denetleme Kurulu Raporu'ndan malûm bilgilere erişilmesine kapı aralanabilir.
Şimdi dile getireceğim ikinci önerim ise "Mali/Finansal Piyasalar Üst Kurulu" modeli. Son hadisede fark edildiği üzere kurumların çalışma gelenekleri, diğer kurumlarla işbirliği veya bilgi paylaşım düzeyleri, birlikte çalışma kapasiteleri, kurum ve kurullardaki başkanların karşılıklı iletişim açığı zamanla zincirleme reaksiyona dönüşüyor, araya rufailer de karışıyor. Sonrası, siyasi ve ekonomik fatura olarak bir kenara yazılıyor
Şurası bir gerçek ki... Küresel ve yerel ölçekte finansal piyasalar hiç olmadığı kadar hızlı büyüyor, yatırım enstrümanları çeşitleniyor... Milyonlarca vatandaşın birikimi bankalardan borsaya, yatırım fonlarından bireysel emekliliğe ve sigorta havuzlarına kadar uzanan çok katmanlı bir ekosistemde değerlendiriliyor. Piyasalar derinleştikçe riskler de birbirine eklemleniyor.
Mevcut düzende bankacılığı BDDK, sermaye piyasalarını SPK, sigortacılık ve emekliliği ise SEDDK (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) kendi kulvarlarında düzenliyor, teftiş ediyor. Gel gör ki... Günümüz şartlarında fon yönetiminde veya kredi kanalında başlayan en küçük sarsıntı, domino taşı misali borsaya, şirket bilançolarına, nihayetinde sade vatandaşın tasarrufuna sıçrayabiliyor. İşte bu noktada, sistemin tomografisini tek ekrandan çekebilecek Mali Piyasalar Üst Kurulu fikrini değerlendirmeye almak gerekiyor.
Burada kastettiğim, düzenleyici kurumları lağvetmek, yetkilerini hantal tek elde toplamak değil elbette. Aksine; kurumların sektörel uzmanlıkları korunarak, "ortak bir gözetim aklı ve proaktif bir risk yönetimi şemsiyesi kurulması" esas olmalı. Hali hazırdaki kurumsal istişare mekanizması yeterli olmuyor. Bunun ötesine geçilerek... Müşterek veri havuzuna, çapraz denetim yetkisine ve anlık analiz kapasitesine sahip icracı bir yapı inşa edilmesini düşünmenin zamanı geldi de geçiyor.
Özetle...
Mali Piyasalar Üst Kurulu'nun asli misyonu kriz çıktıktan sonra hasar tespiti yapmak değil, fırtına kopmadan önce erken uyarı vermek olacak. Büyük veri tahlili ve yapay zekâ destekli bu çok boyutlu izleme merkezi; olağan dışı para ve fon akışlarını, teminat açıklarını ve şüpheli para trafiğini anlık süzüp eşik değerler aşıldığında yetkili otoriteleri otomatik olarak harekete geçirecek.
Unutmayalım ki finansal piyasalarda güven, en az sermaye kadar kıymetlidir. Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir bürokratik bina değil; sistemin bütününü gören, tehlikeyi önceden sezen ve vatandaşın birikimini koruyan güçlü bir denetim mimarisidir.
***
Bugün değinmek istediğim husus ise "finansal piyasaların gözetim ve denetimine dair yapısal reform gereği" ile ilgili. Bu yönde ilk önerimi bir önceki yazımda paylaşmıştım. Elbette, geliştirmeye açık bir öneri idi. Ama halâ aynı kanaatteyim. Doğrudan, Cumhurbaşkanımıza raporlama yapan, piyasa aktörleri ve siyasetçilerle temasa kapalı, araştırma, analiz yetkinliği ile temayüz etmiş genç bir kadro... Onlara rehberlik edecek kıdemli, itibarlı, devlet tecrübesi ile kendini kanıtlamış bir başkan. DPT'nin güncellenmiş versiyonu olarak düşünülebilecek bir Kurul... Sektörel gelişmeleri izleyecek, küresel trendleri okuyacak, kalkınma planları ve orta vadeli programdaki hedefleri gözetecek, makro ve mikro göstergeleri bütünsel bakış açısı ile yorumlayacak çekirdek bir kadro... Raporları, "Gizlilik" taşıyacak, tespitleri kurumsal ve kişisel sübjektif unsurlar içermeyecek... Her türlü analizleri, maliyet boyutu ve gerekçeleri ile sadece Cumhurbaşkanı'na sunulacak.Şimdi dile getireceğim ikinci önerim ise "Mali/Finansal Piyasalar Üst Kurulu" modeli. Son hadisede fark edildiği üzere kurumların çalışma gelenekleri, diğer kurumlarla işbirliği veya bilgi paylaşım düzeyleri, birlikte çalışma kapasiteleri, kurum ve kurullardaki başkanların karşılıklı iletişim açığı zamanla zincirleme reaksiyona dönüşüyor, araya rufailer de karışıyor. Sonrası, siyasi ve ekonomik fatura olarak bir kenara yazılıyor
Şurası bir gerçek ki... Küresel ve yerel ölçekte finansal piyasalar hiç olmadığı kadar hızlı büyüyor, yatırım enstrümanları çeşitleniyor... Milyonlarca vatandaşın birikimi bankalardan borsaya, yatırım fonlarından bireysel emekliliğe ve sigorta havuzlarına kadar uzanan çok katmanlı bir ekosistemde değerlendiriliyor. Piyasalar derinleştikçe riskler de birbirine eklemleniyor.
Mevcut düzende bankacılığı BDDK, sermaye piyasalarını SPK, sigortacılık ve emekliliği ise SEDDK (Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu) kendi kulvarlarında düzenliyor, teftiş ediyor. Gel gör ki... Günümüz şartlarında fon yönetiminde veya kredi kanalında başlayan en küçük sarsıntı, domino taşı misali borsaya, şirket bilançolarına, nihayetinde sade vatandaşın tasarrufuna sıçrayabiliyor. İşte bu noktada, sistemin tomografisini tek ekrandan çekebilecek Mali Piyasalar Üst Kurulu fikrini değerlendirmeye almak gerekiyor.
Burada kastettiğim, düzenleyici kurumları lağvetmek, yetkilerini hantal tek elde toplamak değil elbette. Aksine; kurumların sektörel uzmanlıkları korunarak, "ortak bir gözetim aklı ve proaktif bir risk yönetimi şemsiyesi kurulması" esas olmalı. Hali hazırdaki kurumsal istişare mekanizması yeterli olmuyor. Bunun ötesine geçilerek... Müşterek veri havuzuna, çapraz denetim yetkisine ve anlık analiz kapasitesine sahip icracı bir yapı inşa edilmesini düşünmenin zamanı geldi de geçiyor.
Özetle...
Mali Piyasalar Üst Kurulu'nun asli misyonu kriz çıktıktan sonra hasar tespiti yapmak değil, fırtına kopmadan önce erken uyarı vermek olacak. Büyük veri tahlili ve yapay zekâ destekli bu çok boyutlu izleme merkezi; olağan dışı para ve fon akışlarını, teminat açıklarını ve şüpheli para trafiğini anlık süzüp eşik değerler aşıldığında yetkili otoriteleri otomatik olarak harekete geçirecek.
Unutmayalım ki finansal piyasalarda güven, en az sermaye kadar kıymetlidir. Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir bürokratik bina değil; sistemin bütününü gören, tehlikeyi önceden sezen ve vatandaşın birikimini koruyan güçlü bir denetim mimarisidir.
