‘Fon’daki tablodan çıkarılacak dersler!
Giriş Tarihi:
Yapısal bir sorunun hakkaniyetli şekilde çözüme kavuşturulması esastır. Fon meselesinde, Cumhurbaşkanımızın sergilediği irade son derece önemlidir. Küçük tasarruf sahipleri ve iyi niyetli yatırımcıların mağduriyetinin öncelikle giderilmesi bu iradenin yansımasıdır. (Ki yakında yeni ödeme plânı da açıklanacak!)
Devlet Denetleme Kurulu'nun harekete geçirilmesi, siyaseti ve piyasaları olumsuz etkileyen skandala yol açanları ile nefsine yenik düşenlerin adalete hesap vermesi kararlılığı da aynı kapsamda okunabilir.
Kabul... Her yeni ifade, her yeni bilgi ve bulgu zincirleme hukuki sonuçlar doğuruyor. İfade, gözaltı, tutuklama işlemleri devam ediyor. Lâkin sermaye piyasasının suçludan arındırılması ne kadar gerekli ise piyasaların bir an önce doğal işleyişine döndürülmesi de o kadar gerekli! Nitekim, adli makamların en makul tarihte iddianamesini tamamlaması ve yargılamanın başlaması artık temel beklentiye dönüşmüş durumda. Gerekirse ek iddianame de hazırlanarak yargılama sürecinin etkinliği ve sürdürülebilirliği de sağlanabilir. Mahkeme önündeki beyanların, organize iş çevirenlerin listesinin açıklığa kavuşması bakımından kritik olacağına da kuşku yok.
Hatırlanacağı üzere... MSCI (Morgan Stanley Capital International) kısa süre önce, Türk Borsası'nı hedef alan, takvime bağlanmış ön şartlarını duyurdu. MSCI, dünya genelinde borsaların performansını ölçen küresel endeks sağlayıcı olmanın yanında, uluslararası kurumsal yatırımların tercihini yönlendiren gösterge kuruluşun ta kendisi!
MSCI dedi ki...
Şirketlerin arkasındaki asıl pay sahiplerini, fon ilişkilerini detaylıca ve zamanında açıklayın.
Koordine ve şüpheli fon işlemlerine karşı hızlı ve etkili gözetim/denetim yapın.
Hisselerin halka açıklık oranlarının bağımsız kurumlarca doğrulanabileceği şeffaf bir sistemi hayata geçirin.
Şimdi burada hassas bir hususa değinmek istiyorum.
MSCI'ın en büyük eleştirisi, bazı fonlar üzerinden halka açıklık oranlarının yapay olarak şişirilmesiydi!
Neydi o? İzah etmeye çalışayım...
Normalde bir şirketin patronunun elindeki hisseler "halka açık değildir", yani borsada alınıp satılamaz. Bunlar "kilitli pay" olarak nitelendirilir. Fakat bizdeki gibi ekseni kaymış bazı finansal cambazlar, şöyle hileli yollara sapmış:
"Kilitli hisselerin borsada satılamayacağını biliyorlarmış. Dolanlı iş yapmak için ya bir yatırım fonu kurmuş veya bir fonla anlaşıp kilitli hisselerini bu fona aldırmış. Kâğıt üstünde o hisseler artık patronun değil de bir fonun portföyünde göründüğü için, sanki halka açıkmış gibi algılanmış. Şirketin halka açıklık oranı yapay olarak şişirilmiş. Balon hisseler MSCI endeksine girmiş ve yabancı fonlar da zorunlu olarak bu şişirilmiş hisseleri satın almış."
Bugün için SPK, fonlar üzerinden dolaylı olarak tutulan payların, halka açıklık hesabından çıkarılmasını sağladı. Bu önlem gerekli ama yeterli değil! Şirketlerin borsadaki dolaşım oranlarının bağımsız şekilde doğrulanabileceği bilgi paylaşım standartları da oluşturulmalı. Hisselerin ve fonların arkasındaki isimleri tespit eden bir model de tesis edilmeli.
Özetle...
Riskin, görece daha az maliyet üreteceği bir anda fark edildiği, kurumların ve başlarındakilerin uyumsuzluğu yüzünden koordine hareket edilemediği, ilgili siyasi otoritenin 'yetki ve sorumluluk düzenleyici kurumlarda' zihniyeti ile davrandığı, finansal mühendisliğe meraklı fırsatçıların ise mevzuattaki boşluklardan 'sinsice yararlandığı', bürokrasinin elindeki yetkiyi tavizsiz kullanma basireti sergileyemediği, araya menfaat ilişkilerinin girdiği, 'yerli ve milli şirketleri korumak gerek, yoksa finansal kriz çıkar' söylemlerinin tesirinde kalındığı, karmaşık tabloyla karşılaştığımız açık gerçek.
İşte; bütün bunlara köklü çare bulunması için atılacak ilk adıma gelince...
Aracısız, Cumhurbaşkanı'na bağlı, sadece ona rapor veren, çekirdek kadrodan ibaret, asgari doktoralı, devleti bilen, 40 yaş altı isimlerden oluşan "Stratejik Planlama Kurulu"nun kurulması. Ekonominin bütününe ilişkin risk analizi yapılarak kısa ve orta vadeli gidişatın gizlilik içinde bizzat Cumhurbaşkanı'na aktarılması!
Devlet Denetleme Kurulu'nun harekete geçirilmesi, siyaseti ve piyasaları olumsuz etkileyen skandala yol açanları ile nefsine yenik düşenlerin adalete hesap vermesi kararlılığı da aynı kapsamda okunabilir.
Kabul... Her yeni ifade, her yeni bilgi ve bulgu zincirleme hukuki sonuçlar doğuruyor. İfade, gözaltı, tutuklama işlemleri devam ediyor. Lâkin sermaye piyasasının suçludan arındırılması ne kadar gerekli ise piyasaların bir an önce doğal işleyişine döndürülmesi de o kadar gerekli! Nitekim, adli makamların en makul tarihte iddianamesini tamamlaması ve yargılamanın başlaması artık temel beklentiye dönüşmüş durumda. Gerekirse ek iddianame de hazırlanarak yargılama sürecinin etkinliği ve sürdürülebilirliği de sağlanabilir. Mahkeme önündeki beyanların, organize iş çevirenlerin listesinin açıklığa kavuşması bakımından kritik olacağına da kuşku yok.
***
En baştaki cümleden hareketle... Asıl değinmek istediğim konu, fon hadisesinden çıkarılacak derslerle bir daha aynı sıkıntıların yaşanmaması için alınması gereken idari ve yasal tedbirle ilgili...Hatırlanacağı üzere... MSCI (Morgan Stanley Capital International) kısa süre önce, Türk Borsası'nı hedef alan, takvime bağlanmış ön şartlarını duyurdu. MSCI, dünya genelinde borsaların performansını ölçen küresel endeks sağlayıcı olmanın yanında, uluslararası kurumsal yatırımların tercihini yönlendiren gösterge kuruluşun ta kendisi!
MSCI dedi ki...
Şirketlerin arkasındaki asıl pay sahiplerini, fon ilişkilerini detaylıca ve zamanında açıklayın. Koordine ve şüpheli fon işlemlerine karşı hızlı ve etkili gözetim/denetim yapın. Hisselerin halka açıklık oranlarının bağımsız kurumlarca doğrulanabileceği şeffaf bir sistemi hayata geçirin.Şimdi burada hassas bir hususa değinmek istiyorum.
MSCI'ın en büyük eleştirisi, bazı fonlar üzerinden halka açıklık oranlarının yapay olarak şişirilmesiydi!
Neydi o? İzah etmeye çalışayım...
Normalde bir şirketin patronunun elindeki hisseler "halka açık değildir", yani borsada alınıp satılamaz. Bunlar "kilitli pay" olarak nitelendirilir. Fakat bizdeki gibi ekseni kaymış bazı finansal cambazlar, şöyle hileli yollara sapmış:
"Kilitli hisselerin borsada satılamayacağını biliyorlarmış. Dolanlı iş yapmak için ya bir yatırım fonu kurmuş veya bir fonla anlaşıp kilitli hisselerini bu fona aldırmış. Kâğıt üstünde o hisseler artık patronun değil de bir fonun portföyünde göründüğü için, sanki halka açıkmış gibi algılanmış. Şirketin halka açıklık oranı yapay olarak şişirilmiş. Balon hisseler MSCI endeksine girmiş ve yabancı fonlar da zorunlu olarak bu şişirilmiş hisseleri satın almış."
Bugün için SPK, fonlar üzerinden dolaylı olarak tutulan payların, halka açıklık hesabından çıkarılmasını sağladı. Bu önlem gerekli ama yeterli değil! Şirketlerin borsadaki dolaşım oranlarının bağımsız şekilde doğrulanabileceği bilgi paylaşım standartları da oluşturulmalı. Hisselerin ve fonların arkasındaki isimleri tespit eden bir model de tesis edilmeli.
Özetle...
Riskin, görece daha az maliyet üreteceği bir anda fark edildiği, kurumların ve başlarındakilerin uyumsuzluğu yüzünden koordine hareket edilemediği, ilgili siyasi otoritenin 'yetki ve sorumluluk düzenleyici kurumlarda' zihniyeti ile davrandığı, finansal mühendisliğe meraklı fırsatçıların ise mevzuattaki boşluklardan 'sinsice yararlandığı', bürokrasinin elindeki yetkiyi tavizsiz kullanma basireti sergileyemediği, araya menfaat ilişkilerinin girdiği, 'yerli ve milli şirketleri korumak gerek, yoksa finansal kriz çıkar' söylemlerinin tesirinde kalındığı, karmaşık tabloyla karşılaştığımız açık gerçek.
İşte; bütün bunlara köklü çare bulunması için atılacak ilk adıma gelince...
Aracısız, Cumhurbaşkanı'na bağlı, sadece ona rapor veren, çekirdek kadrodan ibaret, asgari doktoralı, devleti bilen, 40 yaş altı isimlerden oluşan "Stratejik Planlama Kurulu"nun kurulması. Ekonominin bütününe ilişkin risk analizi yapılarak kısa ve orta vadeli gidişatın gizlilik içinde bizzat Cumhurbaşkanı'na aktarılması!
