Sıfır Atık: Trabzon’un yeni rekabet gücü

21. Yüzyıl'da şehirler artık yalnızca sanayi üretimleriyle, ihracat rakamlarıyla ya da altyapı yatırımlarıyla rekabet etmiyor. Yeni dönemde şehirlerin başarısı; çevreyi ne kadar korudukları, kaynaklarını ne kadar verimli kullandıkları, karbon emisyonlarını ne ölçüde azalttıkları ve döngüsel ekonomiyi ne kadar güçlü hayata geçirebildikleriyle de ölçülmekte. Çevre, iklim ve sıfır atık alanlarında geliştirilen politikalar artık sadece doğayı koruyan uygulamalar olarak algılanmıyor; esas şehirlerin ekonomik rekabet gücünü, uluslararası marka değerini ve yatırım çekme kapasitesini artıran stratejik kalkınma araçları bütünü olarak kabul ediliyor.
Dün, Sıfır Atık Vakfı'nın Türkiye'nin 81 ilinde gerçekleştireceği çalıştayların Trabzon ayağındaydık. Trabzon Sıfır Atık Çalıştayı Sonuç Konferansı, tam da bu yeni anlayışın güçlü bir yansıması olarak, kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının ortak katkısıyla hazırlanan Trabzon Sıfır Atık Hedef Belgesinin tanıtıldığı, çevre politikalarını şehir planlaması, afet yönetimi, sanayi, tarım, turizm ve dijital dönüşümle bütünleştiren kapsamlı bir yol haritasının ortaya konduğu bir platform oldu. Çalıştay sürecinde 14 tematik çalışma masasında israfın önlenmesinden döngüsel ekonomiye, su ve enerji verimliliğinden mavi ekonomiye, yönetişimden veri yönetimine kadar geniş bir yelpazede somut öneriler geliştirildi.
Trabzon'da paydaşların katılımı ile oluşturulan yol haritası, 2017 yılında Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan'ın himayelerinde ve Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi'nin öncülüğünde başlatılan 'Sıfır Atık Vizyonu'nun, büyük bir çevre seferberliğinin yerel kalkınma halkasını oluşturmakta. Kısa sürede Türkiye sınırlarını aşarak küresel bir harekete dönüşen bu vizyon, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kararıyla 30 Mart'ın 'Uluslararası Sıfır Atık Günü' ilan edilmesiyle dünya ölçeğinde kurumsal bir karşılık buldu. Sayın Emine Erdoğan'ın Birleşmiş Milletler Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Danışma Kurulu Başkanlığı'nı üstlenmesi ise, Türkiye'nin çevre ve iklim diplomasisindeki öncü rolünü daha da güçlendirdi.
Bugün 190 binden fazla bina ve kamu kurumunda uygulanan Sıfır Atık Sistemi sayesinde yaklaşık 74,5 milyon ton geri dönüştürülebilir atık ekonomiye kazandırılmış, yüz milyarlarca liralık ekonomik tasarruf sağlanmış, yüz milyonlarca ağacın kesilmesi önlenmiş, su ve enerji tüketiminde önemli kazanımlar elde edilmiş durumda. Trabzon'da ortaya konulan yeni hedefler de bu başarı hikayesine Karadeniz'in kalbinden güçlü bir katkı sunacak.
Trabzon'un en büyük avantajı ise sahip olduğu doğal ve ekonomik çeşitlilik. Karadeniz'in önemli limanlarından birine sahip olan şehir; mavi ekonomi, lojistik, tarım, turizm ve üniversiteleriyle yeşil kalkınma için güçlü bir başlangıç noktası konumunda. Ancak iklim değişikliğinin etkileri, yoğun yağışlar, sel ve heyelan riski, plansız kentleşme, kıyı baskısı ve deniz kirliliği gibi sorunlar da Trabzon'un çözmesi gereken öncelikli başlıklar arasında yer alıyor.
Bu nedenle, çalıştayda öne çıkan öneriler dikkat çekiciydi. Afet ve iklim yönetiminde erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi, iklim uyumlu şehir planlaması, döngüsel ekonomi yaklaşımının tüm sektörlere yaygınlaştırılması, su verimliliğinin artırılması, kıyı ve deniz ekosistemlerinin korunması, enerji ve ulaşım dönüşümünün hızlandırılması ile veri temelli çevre yönetiminin geliştirilmesi, Trabzon'un gelecek vizyonunun temel taşlarını oluşturmakta.
Özellikle Meydan-Ganita-Faroz Döngüsel Yaşam Koridoru önerisi, yalnızca bir çevre projesi değil; şehir yaşamını yeniden tasarlayan bütüncül bir dönüşüm modeli niteliğinde. Plastiksiz yaşam alanları, yağmur suyu hasadı, ileri dönüşüm uygulamaları, güneş enerjili kent mobilyaları, dijital çevre bilgilendirme sistemleri, elektrikli araç altyapısı ve denizden toplanan atıkları ekonomiye kazandıracak 'Mavi Barınak' uygulaması, Trabzon'un çevre politikalarını günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline getirmeyi hedefliyor.
Sıfır Atık kavramı, şehirlerimiz için artık yalnızca atıkları ayrıştıran bir belediyecilik hizmeti olmamalı. Bunun çok ötesinde, yatırım çeken, turizmi güçlendiren, doğal kaynakları koruyan, afetlere daha dirençli hale getiren ve yaşam kalitesini yükselten yeni nesil bir kalkınma modeli olduğunu idrak etmemiz gerekiyor. Trabzon bugün yalnızca daha temiz bir şehir olmayı hedeflemiyor. Karbon yönetimini, veri odaklı şehir planlamasını, döngüsel ekonomiyi ve mavi ekonomiyi aynı stratejik vizyonda buluşturarak, Karadeniz'in yeşil dönüşümüne öncülük etmeye hazırlanıyor.
Eğer bugün ortaya konulan hedefler kararlılıkla uygulanırsa, Trabzon sadece Türkiye'nin değil, bölgesinin de çevre, iklim ve sıfır atık alanındaki öncü şehirlerinden birisi haline gelebilir. Şehirlerimiz için bu farkındalığı oluşturmak adına, Sıfır Atık Vakfımız çok kıymetli bir sürece imza atıyor. Çünkü, 'Sıfır Atık', yalnızca çevreyi koruyan bir politika değil; Trabzon'un yeni rekabet gücünü de oluşturacak.