İlk kez doğrulandı: Güneş Sistemi dışında bir öteuydu keşfedildi

Uzay araştırmalarında uzun süredir yanıtı aranan sorulardan biri ilk kez netlik kazandı. Güneş Sistemi dışında, başka bir gök cisminin etrafında dönen ilk öteuydu doğrulandı. Nature dergisinde yayımlanan çalışma, hem gök bilim açısından yeni bir dönemin kapısını araladı hem de gezegen ve uydu tanımlarına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Bilim insanları ilk doğrulanan öteuyduyu tespit etti. (Görsel: A Haber Grafik Ekibi)

YILLARDIR ARANAN ÖTEUYDU BULUNDU

İnsanlık yüzyıllardır gökyüzünü gözlemlese de başka yıldızların etrafındaki ilk gezegenler ancak 1992 yılında keşfedildi. O tarihten bu yana uzay ve yer tabanlı teleskoplarla 6 binden fazla ötegezegen tespit edildi. Bugün gök bilimciler, evrendeki yıldızların büyük bölümünün en az bir gezegene sahip olduğunu değerlendiriyor.

Buna rağmen şimdiye kadar Güneş Sistemi dışındaki bir gezegen ya da benzeri gök cisminin etrafında dönen hiçbir uydu kesin olarak doğrulanamamıştı. Oysa yalnızca Güneş Sistemi'nde bugüne kadar 891 doğal uydu biliniyor.

Keşif, Güneş Sistemi dışındaki ilk öteuyduyu ortaya çıkardı. (Görsel: A Haber)

İLK DOĞRULANAN ÖTEUYDU AÇIKLANDI

Hakemli bilimsel dergi Nature'da yayımlanan araştırmada, Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu (VLT) ile çalışan ekip, Dünya'dan yaklaşık 71 ışık yılı uzaklıktaki CD-35 2772 sisteminde ilk doğrulanmış öteuyduyu tespit ettiklerini açıkladı.

Araştırmacılar, bu keşfin şimdiye kadar yalnızca teorik olarak değerlendirilen öteuyduların gerçekten var olduğuna ilişkin ilk güçlü kanıt olduğunu belirtiyor.

JÜPİTER KADAR BÜYÜK BİR UYDU

Keşfi dikkat çekici yapan en önemli ayrıntılardan biri, bulunan öteuydunun büyüklüğü oldu. Araştırmaya göre uydu en az Jüpiter kadar kütleye sahip. Jüpiter ise Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni ve çapı Dünya'nın yaklaşık 11 katı.

Ancak bu dev cisim sıradan bir gezegenin çevresinde dolanmıyor. Yörüngesinde bulunduğu gök cismi yaklaşık 33 Jüpiter kütlesine sahip bir kahverengi cüce.

Keşif, 71 ışık yılı uzaklıktaki bir sistemde gerçekleştirildi. (Görsel: A Haber)

KAHVERENGİ CÜCE NEDİR?

Kahverengi cüceler, gezegenlerle yıldızlar arasında yer alan özel gök cisimleri olarak tanımlanıyor. Kütleleri gezegenlerden büyük olsa da çekirdeklerinde nükleer füzyonu başlatacak kadar ağır olmadıkları için gerçek bir yıldıza dönüşemiyorlar.

Araştırmanın başyazarı ve Şili'deki Diego Portales Üniversitesi araştırmacısı Kevin Hoy, bazı kahverengi cücelerin hem yıldız hem de ötegezegen kataloglarında yer alabildiğini belirterek bu gök cisimlerinin sınıflandırılmasının her zaman kolay olmadığını ifade etti.

Keşfedilen öteuydu en az Jüpiter kadar büyük görünüyor. (Görsel: A Haber)

UYDU NASIL TESPİT EDİLDİ?

Bilim insanları ötegezegenleri çoğu zaman doğrudan göremiyor. Çünkü yıldızların yoğun ışığı, çevresindeki gök cisimlerini büyük ölçüde görünmez hale getiriyor. Bu nedenle araştırmalarda genellikle iki temel yöntem kullanılıyor.

CD-35 2772 sistemindeki kahverengi cüce ise olağanüstü büyük olduğu için 2011 yılında doğrudan optik teleskoplarla görüntülenebilmişti. Yeni keşfedilen öteuydu ise doğrudan gözlemlenemedi. Araştırmacılar, kahverengi cücenin hareketindeki çok küçük yalpalamaları analiz ederek yörüngede bulunan cismin varlığını ve yaklaşık kütlesini belirledi.

Öteuydu, bir kahverengi cücenin yörüngesinde bulunuyor.

KEŞİF YENİ TARTIŞMALARI DA BERABERİNDE GETİRDİ

Bilim insanlarına göre bu keşif yalnızca yeni bir gök cismini ortaya çıkarmıyor. Aynı zamanda gökbilimde kullanılan tanımların yeniden değerlendirilmesine de neden oluyor. Kevin Hoy, sistemde üçüncü bir gök cismi bulunduğu için buna "uydu" adını verdiklerini söyledi. Ancak keşfedilen cismin, Güneş Sistemi'ndeki küçük ve kayalık uydulara hiç benzemediğini vurguladı.

Bu durum, "Neredeyse yıldız sayılabilecek bir gök cismi ne zaman gezegen kabul edilir?" ve "Jüpiter büyüklüğündeki bir cisim hangi koşullarda uydu olarak adlandırılır?" gibi soruları yeniden gündeme taşıdı.

Araştırmacılar uyduyu yalpalama hareketlerinden tespit etti.

YENİ TELESKOPLAR DAHA FAZLA KEŞİF SAĞLAYABİLİR

Araştırma ekibi, şu anda kamuoyuna açıklanmayan başka bir öteuydu adayını da incelemeyi sürdürüyor. Bilim insanları, 2029 yılında hizmete girmesi planlanan Avrupa Güney Gözlemevi'nin Aşırı Büyük Teleskobu'nun (ELT) bu alandaki çalışmaları önemli ölçüde hızlandıracağını düşünüyor.

Mevcut VLT'den yaklaşık 20 kat daha fazla ışık toplama kapasitesine sahip olacak ELT'nin, bilinen ötegezegen sistemlerini çok daha ayrıntılı inceleyerek yeni öteuydu keşiflerinin önünü açması bekleniyor.