Uzay yaşlanmayı durduruyor mu? Astronotun hücrelerinde şaşırtan değişim
Uzayın insan vücudu üzerindeki etkileri uzun yıllardır araştırılıyor. Ancak NASA'nın tek yumurta ikizi astronotlar üzerinde yürüttüğü kapsamlı çalışma, uzun süreli uzay görevlerinin insan biyolojisinde beklenenden çok daha derin izler bırakabileceğini ortaya koydu.
Araştırma kapsamında yaklaşık bir yıl boyunca Uluslararası Uzay İstasyonu'nda görev yapan astronot Scott Kelly'nin vücudunda meydana gelen değişimler, bilim dünyasında dikkat çekti. Uzaya gitmeyen ikiz kardeşi Mark Kelly ile yapılan karşılaştırmalar, insan bedeninin yer çekimsiz ortama verdiği tepkilere dair önemli veriler sundu.
AYNI GENLER, FARKLI ÇALIŞMA BİÇİMİ
NASA'nın yürüttüğü araştırmada Scott Kelly, 340 gün boyunca Dünya yörüngesinde kaldı. Bu süre boyunca düzenli sağlık kontrollerinden geçirilen astronotun biyolojik verileri, Dünya'da yaşayan ikiz kardeşiyle karşılaştırıldı.
İncelemeler sonucunda iki kardeşin genetik yapısının değişmediği belirlendi. Ancak bilim insanları, genlerin çalışma biçiminde dikkat çekici farklılıklar oluştuğunu tespit etti.
Özellikle bağışıklık sistemi, DNA onarımı ve hücresel işleyişle ilgili yüzlerce gende uzay ortamına bağlı değişimler gözlemlendi.
DÖNÜŞTEN AYLAR SONRA BİLE ETKİLER SÜRDÜ
Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri, uzay görevinin etkilerinin Dünya'ya dönüşten sonra da devam etmesi oldu.
Bilim insanları, Scott Kelly'nin yeryüzüne döndükten altı ay sonra bile bazı genlerinin uzaydaki çalışma düzenini sürdürdüğünü belirledi. Yapılan analizlerde bağışıklık sistemi ve DNA onarımıyla ilişkili yüzlerce genin hâlâ farklı şekilde faaliyet gösterdiği görüldü.
Bu durum, uzun süreli uzay görevlerinin insan vücudunda kalıcı olmasa da uzun vadeli etkiler bırakabileceğini ortaya koydu.
YAŞLANMAYLA İLGİLİ BEKLENMEDİK BULGU
Çalışmanın en şaşırtıcı bölümlerinden biri ise telomerler üzerinde elde edilen sonuçlar oldu.
Kromozomların uç kısmında bulunan ve yaşlanma süreciyle doğrudan ilişkilendirilen telomerlerin normal şartlarda zamanla kısalması bekleniyor. Ancak araştırma sırasında Scott Kelly'nin telomerlerinde beklenmedik bir uzama tespit edildi.
Uzmanlar, bu değişimin uzay ortamına bağlı geçici bir etki olduğunu değerlendiriyor. Nitekim astronot Dünya'ya döndükten sonra telomer uzunlukları yeniden normal seviyelerine geriledi.
KAS KAYBI VE BİLİŞSEL YAVAŞLAMA DİKKAT ÇEKTİ
Araştırmada yalnızca genetik düzeyde değil, fiziksel ve zihinsel alanlarda da önemli değişimler kaydedildi.
Yer çekimsiz ortam nedeniyle Scott Kelly'nin boyunda geçici uzama meydana gelirken, kas kütlesinde belirgin azalma gözlendi. Bunun yanı sıra Dünya'ya dönüş sonrasında yapılan testlerde bilişsel performansında düşüş yaşandığı ortaya çıktı.
Özellikle dikkat, işlem hızı ve doğruluk gerektiren görevlerde önceki seviyelerine ulaşmasının zaman aldığı belirtildi.
MARS YOLCULUKLARI İÇİN KRİTİK VERİ SAĞLAYACAK
NASA yetkilileri, elde edilen bulguların gelecekte gerçekleştirilecek uzun süreli uzay görevleri açısından büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Özellikle Mars'a yapılması planlanan insanlı görevlerde astronotların sağlık risklerini azaltmak için bu araştırmadan elde edilen verilerin temel bir rehber niteliği taşıdığı ifade ediliyor.
Bilim insanları ise tek bir ikiz çifti üzerinde gerçekleştirilen çalışmanın yeni araştırmalarla desteklenmesi gerektiğini belirtiyor. Buna rağmen elde edilen sonuçlar, uzayın insan bedeni üzerindeki etkilerini anlamada şimdiye kadar yapılmış en kapsamlı çalışmalar arasında gösteriliyor.
