Antarktika'da tesadüfen bulundu: Buzun altında saklanan dev yapı şaşırttı
Bilim insanları, Antarktika'nın kilometrelerce kalınlıktaki buz tabakasının altında saklanan devasa bir jeolojik yapının izlerine ulaştı. Yeni araştırmaya göre Doğu Antarktika'nın altında, birbirine bağlı onlarca havzadan oluşan ve kıta ölçeğinde yayılan yelpaze biçimli bir yapı bulunuyor.
Araştırmacılar, keşfin yalnızca Antarktika'nın geçmişini değil, Gondwana süperkıtasının parçalanma sürecini ve kıtaların nasıl şekillendiğini anlamak açısından da önemli ipuçları sunduğunu belirtiyor.
BUZLARIN ALTINDA GİZLENEN DEV BİR YAPI TESPİT EDİLDİ
Doğu Antarktika'yı inceleyen bilim insanları, radar taramaları ve jeofizik veriler yardımıyla daha önce fark edilmeyen olağanüstü bir oluşumu ortaya çıkardı.
Araştırmada, yaklaşık 30 büyük havzanın belirli bir merkezden dışarı doğru açılarak yelpaze görünümü oluşturduğu belirlendi. Yapının kıyıya doğru genişlediği ve yaklaşık 2 bin kilometrelik bir alana yayıldığı ifade edildi.
Bilim insanları bu bölgeyi "Doğu Antarktika Yelpaze Şekilli Havza Bölgesi" olarak tanımlıyor.
Bilim insanları, Antarktika'nın kalın buz tabakasının altında kıta ölçeğinde dev bir jeolojik yapı keşfetti. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
GONDWANA'NIN PARÇALANMASINA AİT İZLER TAŞIYOR OLABİLİR
Araştırmacılara göre keşfedilen yapı, milyonlarca yıl önce Dünya'nın güney yarımküresindeki kıtaları bir arada tutan Gondwana süperkıtasının parçalanmasından önce oluşmuş olabilir.
Bu nedenle bölgenin, Antarktika ile Avustralya'nın birbirinden ayrıldığı süreçte önemli bir zayıflık hattı görevi gördüğü düşünülüyor.
Elde edilen veriler, kıtaların ayrılmasına neden olan eski tektonik hareketlerin izlerinin günümüze kadar korunmuş olabileceğini gösteriyor.
KEŞİF ASLINDA BAŞKA BİR ARAŞTIRMA SIRASINDA YAPILDI
İlginç olan ise araştırma ekibinin başlangıçta böyle bir yapı aramıyor olması.
Bilim insanları, Antarktika üzerindeki buz tabakasının tamamen ortadan kalkması halinde kıtanın nasıl görüneceğini modellemeye çalışıyordu. Çalışmalar sırasında radar, yerçekimi, sismik ve manyetik veriler bir araya getirildi.
Bu analizler sonucunda, büyük buzul altı havzalarının rastgele dağılmadığı ve ortak bir merkez etrafında düzenli biçimde sıralandığı ortaya çıktı.
Radar ve jeofizik veriler, buzların altında gizlenen onlarca bağlantılı havzayı gün yüzüne çıkardı. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
YAPI BİR YELPAZE GİBİ AÇILMIŞ GÖRÜNÜYOR
Araştırma ekibi, oluşumu açıklamak için "dönel genişleme" olarak adlandırılan jeolojik mekanizmaya dikkat çekiyor.
Bu modele göre yer kabuğu, sabit bir merkez etrafında açılan yelpaze gibi dışarı doğru genişliyor. Haritalarda görülen sırtlar ve havzalar da bu hareketin izlerini taşıyor.
Araştırmacılar, yapının görünümünü elde açılan bir yelpazeye benzetirken, bazı uzmanlar bunu başparmak sabit kalırken açılan bir el hareketiyle açıklıyor.
ANTARKTİKA'NIN GELECEĞİNİ ANLAMAK İÇİN KRİTİK ÖNEME SAHİP
Uzmanlar, kıtanın altındaki arazi yapısının yalnızca jeolojik geçmişi anlamak için değil, gelecekteki buz hareketlerini tahmin etmek açısından da büyük önem taşıdığını vurguluyor.
Çünkü Antarktika'daki buzullar sürekli hareket ediyor ve bu hareketlerin yönü ile hızı büyük ölçüde altlarındaki kaya yapısına bağlı olarak değişiyor.
Bu nedenle yeni keşif, gelecekte buz tabakalarının davranışlarını modelleyen araştırmalara da katkı sağlayabilir.
Antarktika'nın kilometrelerce kalınlıktaki buz örtüsü altında karmaşık bir jeolojik dünya bulunuyor. (Fotoğraf: A Haber Foto Arşiv)
GİZEMLİ DAĞLARIN KÖKENİNE IŞIK TUTABİLİR
Araştırma sonuçları, Antarktika'nın altında yer alan ve dünyanın en gizemli dağ sıralarından biri kabul edilen Gamburtsev Dağları'nın oluşumuna da açıklama getirebilir.
Bilim insanları, yelpaze biçimindeki genişleme sürecinin bölgedeki kabuğu yükselterek hem Gamburtsev Dağları'nın hem de Transantarktik Dağları'nın şekillenmesinde rol oynamış olabileceğini değerlendiriyor.
Ancak araştırmacılar, bu senaryonun henüz kesinleşmediğini ve bölgenin jeolojik geçmişinin daha ayrıntılı çalışmalarla netleşeceğini belirtiyor.
DÜNYA'NIN KAYIP GEÇMİŞİNE AÇILAN YENİ BİR PENCERE
Yaklaşık 27 milyon kilometreküp buzla kaplı olan Antarktika, Dünya üzerindeki en az keşfedilmiş kıtalardan biri olmayı sürdürüyor.
Her yeni araştırma, buzların altında milyonlarca yıldır saklı kalan jeolojik geçmişe dair yeni bilgiler ortaya çıkarıyor. Son keşif de, Dünya'nın eski kıtalarının nasıl şekillendiğini anlamaya yardımcı olabilecek en önemli bulgulardan biri olarak değerlendiriliyor.
Araştırmanın sonuçları, bilim dünyasının saygın yayınlarından Nature Geoscience dergisinde yayımlandı.
