Merkez Bankası analizi: Eşel mobil enflasyon ve akaryakıt fiyatlarını ne kadar düşürüyor?

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) blog sayfasında yayımlanan bir analizde, Mart 2026'da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının enflasyon dinamikleri üzerindeki olası etkileri incelendi. TCMB ekonomistleri tarafından kaleme alınan "Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri" başlıklı yazıda, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kalan uluslararası fiyat gelişmelerinin enflasyona yansımasının eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırıldığı belirtildi.

EŞEL MOBİLİN ENFLASYON VE AKARYAKIT FİYATLARINA ETKİSİ NE?

TCMB ekonomistleri tarafından yayımlanan analizde şu ifadeler yer aldı:

Uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimler, yurt içi akaryakıt fiyatlarını ve dolayısıyla enflasyon görünümünü etkiliyor. Küresel petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamaya yönelik olarak uygulamaya konulan eşel mobil otomatik bir dengeleyici işlevi görüyor.

Bu sistem, vergi bileşenlerinde yapılan ayarlamalarla, petrol fiyatlarındaki yükselişin akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlıyor. Bu yazıda, Mart 2026'da yürürlüğe giren eşel mobil mekanizmasının enflasyon dinamikleri üzerindeki olası etkilerini değerlendiriyoruz.

Akaryakıt harcamaları, 2026 yılında tüketici sepetinde yüzde 3,21'lik bir paya sahip. Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar tüketici enflasyonunu bu pay kanalıyla doğrudan; ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda başta olmak üzere birçok sektöre ise maliyetler kanalıyla dolaylı olarak etki ediyor.

Ayrıca, kamuoyu görünürlüğü yüksek olan akaryakıt fiyatlarındaki ani hareketler, beklenti oluşumu ve fiyatlama davranışları açısından önemli bir rol oynuyor. Dolayısıyla, akaryakıt fiyatlarındaki dalgalanmalar hem enflasyonun kısa vadeli seyri hem de maliyet ve beklenti kanallarıyla oluşan fiyat baskıları açısından önemli.

EŞEL MOBİL SİSTEMİ NASIL ÇALIŞIYOR?

Akaryakıt fiyatları; ürün fiyatı, toptancı-dağıtıcı-bayi marjları, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) gelir payı ve vergilerin toplamından oluşuyor. Ürün fiyatının temel belirleyicileri ise uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuru. Son dönemde yaşanan jeopolitik gelişmelerle birlikte uluslararası petrol fiyatları hızlı bir şekilde yükseldi. 4 Mart 2026 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile eşel mobil uygulaması devreye alındı ve akaryakıt ürünlerine uygulanan Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tutarlarında değişikliğe gidildi.

Eşel mobil uygulaması, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları aracılığıyla kısmen dengeleyen ve fiyat oynaklığını azaltan bir sistem olarak çalışıyor. Benzin, motorin veya LPG'de ürün fiyatlarının arttığı dönemlerde vergi bileşeninde indirime gidilerek nihai akaryakıt fiyatlarındaki artışlar sınırlanabiliyor. Akaryakıt fiyatlarının farklı bileşenlerden oluşması, bu mekanizmanın vergi kalemi üzerinden çalışmasını mümkün kılıyor.

EŞEL MOBİLİN ENFLASYON ÜZERİNDEKİ ETKİSİ NE KADAR OLACAK?

Jeopolitik gelişmelerin etkisiyle ortaya çıkan ve para politikasının doğrudan kontrol alanı dışında kalan uluslararası enerji fiyat gelişmelerinin enflasyona yansıması, eşel mobil sistemi sayesinde önemli ölçüde sınırlandırılabiliyor. Bu yönüyle söz konusu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayacağı belirtiliyor.