Küresel görgüsüzlüğe sadelik freni: Gösteriş ekonomisi çöküyor mu?

Sosyal medya artık sadece bir paylaşım alanı değil yeni bir "teşhir sahnesi." Lüks arabalar, marka çantalar, milyonluk kombinler. Paranın, ihtişamın ve kolay yoldan zenginleşmenin parlatıldığı bu vitrin özellikle genç kuşaklar üzerinde derin bir tahribata yol açıyor. Emek yerine kestirme yolların özendirildiği, değer yerine gösterişin ödüllendirildiği bu düzen toplumsal dengeleri sarsarken, yeni bir "görgüsüzlük kültürü" inşa ediyor. İşte tam bu noktada Çin "servet teşhiri" ve "para tapınması"na karşı sert bir dijital temizlik başlattı.

Ancak tartışma yalnızca Çin'le sınırlı değil. ABD'de "quiet luxury" (sessiz lüks/gösterişsiz zenginlik) ve "underconsumption core" (az tüketim akımı/sade tüketim trendi) gibi yeni akımlar aşırı tüketim ve teşhire karşı bir duruş olarak yükseliyor. Avrupa'da ise lüks tüketim, iklim krizi ve gelir eşitsizliği üzerinden sorgulanıyor. Bütün dünya aynı sorunun etrafında dönüyor: Gösteriş çağının panzehiri küresel bir boykot olabilir mi?

DEĞER YARGILARI AŞINIYOR

Sabah'tan Harun Sekmen'in haberine göre, Etik ve Toplumsal Değerler Uzmanı Prof. Dr. Esra Akın, sosyal medyada lüks yaşamların teşhir edilmesinin toplumsal değerler açısından ciddi riskler barındırdığını şöyle belirtiyor:

"Sosyal medyada lüks yaşamların ön plana çıkarılması ve bu konuda özendirici paylaşımların yapılması toplumsal değerler açısından risk oluşturmaktadır. Çünkü tüketim odaklı yaklaşımı destekleyen ve maddi gücün yaşamda önemli bir yer tuttuğuna inandıran bu görseller bireylerin değer yargılarında olumsuz kararların oluşmasına neden olmaktadır. Toplumda bazı kesimler için erişilmesi çok zor olan bu yaşamlar özellikle gençler üzerinde daha sarsıcı etkilerin oluşmasına yol açmaktadır."

MİNİMAL YAŞAM REVAÇTA

Akın, dünyada sade yaşam eğiliminin güçlendiğine şu ifadelerle dikkat çekiyor:

"Günümüzde dünya minimalize yaşamın anlamlılığına inanmakta, toplumlar daha mütevazi bir yaşam anlayışını benimsemektedir."

EMEKSİZ MUTLULUK ARAYIŞI

Çocuk Gelişim Uzmanı Filiz Yıldırım ise sosyal medyanın çocuklar üzerindeki etkisini şöyle anlatıyor:

"Bir çocuk eksikliğinin sürekli yüzüne çarpıldığı bir ortamda kendini yetersiz hisseder. Bu da onu doyumsuz bir mutluluk arayışına sürükler. En büyük risk çocukların çalışmadan mutlu olunabileceğine inanmasıdır."

GÖRGÜSÜZLÜK PANDEMİSİ

Sosyal Medya Yazılım Uzmanı Evren Yaşlak da süreci çarpıcı bir ifadeyle tanımlıyor:

"Adeta dijital bir görgüsüzlük pandemisi yaşıyoruz. Genç zihinlere üretmeden var olunabileceği gibi tehlikeli bir illüzyon aşılanıyor."

DİJİTALE SINIR ŞART

Yaşlak, çözümün gecikmemesi gerektiğini şöyle vurguluyor:

"Çin'in aldığı karar tam da bu sosyal çürümeye vurulmuş rasyonel bir neşterdir. Genç zihinlere 'üretmeden, sadece tüketerek ve de sergileyerek' var olunabileceği gibi zehirli bir illüzyon aşılanıyor. Bu durum toplumsal motivasyonu felç ediyor, ülkelerin enerjisini gerçek katma değer yaratmaktan alıkoyup kof bir gösterişe hapsediyor. Bu krizi sadece Çin'e özgü despotik bir müdahale olarak okumak büyük bir miyopluk olur.

Gidişat o kadar tehlikeli ki ülkemizin de bu kültürel erozyona ve sahte değerler pazarına karşı çok ciddi regülasyon hazırlıkları içinde olduğunu biliyor ve yakında sarsıcı adımların açıklanacağını öngörüyorum. Sosyal medya algoritmalarının bu 'sanal şımarıklığı' köpürtmesine ve gençlerimizi zehirlemesine acilen yasal sınırlar getirilmelidir. Dijital platformlar toplumsal psikolojiyi bozmanın bedelini ödemelidir."