ANALİZ | Dünya enerji savaşının eşiğinde: Petrol-gaz ve küresel ekonomi için tarihi tehdit

Dünya yeni bir enerji krizinin eşiğinde. ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının ardından gözler, küresel enerji akışının kilit noktası olan Hürmüz Boğazı'na çevrildi. Basra Körfezi'nin çıkışında yer alan bu dar su yolu; Suudi Arabistan'dan Irak'a, Birleşik Arap Emirlikleri'nden Katar'a kadar dev üreticilerin dünya pazarlarına açılan tek kapısı konumunda.

ENERJİNİN KALBİ HÜRMÜZ'DE GERİLİM TIRMANIYOR

Her gün yaklaşık 21 milyon varil petrolün geçtiği bu stratejik boğaz, aynı zamanda sıvılaştırılmış doğalgazın (LNG) da üçte birine yakınını taşıyor. Bu nedenle Hürmüz'de yaşanacak en küçük bir aksama bile küresel enerji piyasalarında "şok dalgası" etkisi yaratabilecek güçte.

"MESELE İRAN DEĞİL, TÜM BÖLGE"

Enerji Uzmanı Altuğ Karataş, krizin boyutuna dikkat çekerek, "İran'ın ürettiği petrol 2 milyon varil, dünyada günlük 104 milyon varil ihtiyaç var. Mesele İran'ın petrolü değil. Körfez bölgesinde üretilen 20-22 milyon varil petrol ve dünya LNG ihtiyacının %30-35'i bu hat üzerinden geçiyor. Bunu kıstığınız zaman dünyanın birçok noktasında ekonomik tetikleme yapmış oluyorsunuz" ifadelerini kullandı.

HÜRMÜZ: ENERJİ GİRDABININ MERKEZİ

Emekli İstihbarat Albay Coşkun Başbuğ, boğazın kritik rolünü vurgulayarak, "Hürmüz, dünyada enerjinin %20'sinin, %25'inin, %30'unun geçtiği bir coğrafya. Günde yaklaşık 21 milyon varil petrol buradan geçiyor" şeklinde konuştu.

Takvim Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Faruk Erdem ise küresel etkileri işaret ederek, "Hürmüz Boğazı dünya petrol sevkiyatının %20'sini, LNG taşımacılığının ise üçte birini taşıyor. Burada yaşanacak bir kapatma hadisesi dünyayı doğrudan enerji krizine sokar, özellikle Asya ve Çin'i vurur" sözleriyle riskin büyüklüğünü ortaya koydu.

"1973'TEN DAHA BÜYÜK ŞOK" UYARISI

Enerji analistlerine göre Hürmüz'de yaşanabilecek bir kriz, tarihteki en büyük petrol krizlerinden biri olan 1973 petrol şokundan bile daha ağır sonuçlar doğurabilir. Küresel enerji talebinin 2050'ye kadar üç katına çıkması beklenirken, artan talep ve jeopolitik gerilimler yeni bir "enerji paylaşım savaşı" riskini büyütüyor.

RUSYA-UKRAYNA SAVAŞI: PROVA NİTELİĞİNDE KRİZ

Geçmişte yaşanan krizler bugünün habercisi niteliğinde. Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte petrol fiyatları 130 doları, kömür fiyatları ise 300 doları aşarak rekor kırmıştı. Enerji fiyatlarındaki artış; elektrikten ulaşıma, sanayiden ısınmaya kadar hayatın her alanını etkiledi.

ABD ve Avrupa ülkeleri Rusya'ya yaptırımlar uygularken, dönemin ABD Başkanı Joe Biden, "Rus petrolü, gazı ve enerjisinin tüm ithalatını yasaklıyoruz" sözleriyle sert bir adım atıldığını duyurmuştu.

Avrupa Birliği cephesinde de yaptırımlar genişletildi. Ursula von der Leyen, ise "Rus hava yollarına uçak parçası satışını yasaklıyoruz. Bu adımlar Rusya'nın ekonomik yapısını zayıflatacak" ifadelerini kullandı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise bu adımlara sert tepki göstererek, "Batı'nın yaptırımları Rusya'ya savaş ilan etmekten farksızdır. Yeterli güce sahibiz" şeklinde konuştu.

TARİH TEKERRÜR EDİYOR: PETROL KRİZLERİ ZİNCİRİ

Enerji krizleri dünya için yeni değil. İlk büyük petrol şoku 6 Ekim 1973'te Arap-İsrail savaşıyla yaşandı. ABD'nin İsrail'e desteğine tepki olarak Arap ülkeleri petrol ambargosu uyguladı ve petrol fiyatları kısa sürede katlandı.

Gazeteci Can Okanar, o dönemin Türkiye'ye etkisini anlatarak, "1973-74 döneminde Türkiye çok ağır darbe aldı. Kıbrıs Barış Harekatı sonrası ABD ambargo uyguladı. Yedek parça bulunamadı, petrol fiyatları yükseldi ve enflasyon üç hanelere çıktı" sözleriyle tarihi tabloyu aktardı.

1979'da İran Devrimi ile ikinci petrol krizi yaşandı. Enerji Uzmanı Prof. Dr. Şenay Yalçın, "İran'dan petrol sevkiyatı durdu, Batı'da enflasyon arttı, büyüme düştü ve petrol fiyatları üç katına çıktı" ifadelerini kullandı.

KÖRFEZ SAVAŞI VE PETROLÜN GÖLGESİNDEKİ JEOPOLİTİK

1990-91 Körfez Savaşı da enerji jeopolitiğinin bir diğer kırılma noktası oldu. Prof. Dr. Volkan Ediger, "Körfez Savaşı petrol savaşıydı. ABD'nin Ortadoğu'daki varlığını artırmasına neden oldu" dedi.

Prof. Dr. Şenay Yalçın ise, "Bu savaş petrol kaynaklarını kontrol etme savaşıydı. Satışlar aksadı ve fiyatlar hızla yükseldi" sözleriyle süreci değerlendirdi.

2008 VE ARAP BAHARI: ENERJİ DALGALANMALARI

2008'de Rusya-Gürcistan gerilimiyle enerji fiyatları yeniden yükseldi. Ardından 2011'de Arap Baharı ile Ortadoğu'daki istikrarsızlık enerji piyasalarını yeniden sarstı. Prof. Dr. Volkan Ediger, "2008'de ciddi bir fiyat artışı yaşandı, ardından dalgalanmalar devam etti" dedi.

HÜRMÜZ KAPANIRSA NE OLUR?

A News Yayın Koordinatörü Orhan Sali, olası senaryoyu değerlendirerek, "Hürmüz 10-15 gün kapalı kalırsa bile büyük etki olur. 2 ay kapalı kalması halinde petrol fiyatlarının 150-200 dolara çıkması bekleniyor. Doğalgaz fiyatları da aynı şekilde artacaktır" ifadelerini kullandı.

Sali ayrıca Çin'in enerji bağımlılığına dikkat çekerek, "Çin günlük yaklaşık 5.9 milyon varil petrolü İran'dan alıyor. Bu kesinti Çin için devasa bir kriz olur" dedi.

ENERJİ SADECE EKONOMİ DEĞİL, GÜÇ ARACI

Enerji artık sadece ekonomik bir kaynak değil, küresel güç mücadelesinin en kritik unsuru. ABD eski Başkanı Donald Trump, "Venezüella'daki varlığımız petrolle ilgili. Bu zenginliği sahadan çıkaracağız" sözleriyle enerji-politika ilişkisini açıkça ortaya koydu.

TÜRKİYE'NİN STRATEJİK HAMLELERİ

Bu küresel tabloda Türkiye'nin enerji politikaları da öne çıkıyor. Prof. Dr. Şenay Yalçın, "Türkiye petrolde %92, doğalgazda %99 dışa bağımlı. Bu nedenle enerji bağımsızlığı hayati önemde" dedi.

Yalçın, "Yenilenebilir enerji yatırımlarıyla kurulu gücün %54'ü aşılmış durumda. Ayrıca nükleer enerji hamlesi de devreye alındı" ifadelerini kullandı.

Prof. Dr. Volkan Ediger ise, "Nükleer santral yapımı geç kalınmış ama kritik bir adımdır" sözleriyle Türkiye'nin yeni enerji vizyonuna dikkat çekti.

YENİ BİR ENERJİ SAVAŞI MI BAŞLIYOR?

Bugün Hürmüz Boğazı'nda yükselen gerilim, sadece bölgesel bir kriz değil; küresel ölçekte bir "enerji savaşı"nın habercisi olarak görülüyor. Tarih gösteriyor ki enerji krizleri yalnızca piyasaları değil, siyasi dengeleri de kökten değiştiriyor.

Dünya bir kez daha kritik bir eşikte. Ve gözler şimdi, enerji hattının kalbinde atıyor: Hürmüz Boğazı'nda.