Hava Kalitesi Raporu 2025: 143 ülke incelendi, sadece 13’ü temiz çıktı

Dünya genelinde hava kirliliği hızla yayılırken, temiz hava yalnızca sınırlı bölgelerde korunabiliyor. Kirli hava ise dünyanın büyük bölümünde günlük yaşamın olağan bir parçasına dönüşmüş durumda. 2025'te şehirlerin yalnızca yüzde 14'ü güvenli hava sınırını karşılayabildi. Havası en kirli şehir Hindistan'daki Loni açıklanırken, en temiz şehir ise Güney Afrika'daki Nieuwoudtville oldu.

TEMİZ HAVA AZALIYOR

İsviçre hava izleme ajansı IQAir tarafından yayımlanan Dünya Hava Kalitesi Raporu'na göre, 143 ülkedeki 9 binin üzerinde şehir incelendi ve sadece yüzde 14'ü güvenli sınırı aşmadı.

Bu durumun temel nedeni sanayi emisyonları, fosil yakıt kullanımı ve kontrolsüz kentleşme. 2025'te tabloyu ağırlaştıran kritik unsur ise iklim değişikliğinin tetiklediği orman yangınları oldu. Yangınlar, kısa sürede geniş alanlara yayılan yoğun partikül yükü oluşturarak hava kalitesini düşürdü.

KİRLİ HAVA SAĞLIĞI ETKİLİYOR

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), ince partikül madde (PM2.5) için sağlık temelli sınır değerleri belirledi. Çapı 2,5 mikrometrenin altında olan bu parçacıklar solunum yoluyla akciğerlerin en derin noktalarına kadar ilerleyebilir ve kana karışabilir. Uzun süre maruz kalındığında solunum yolu hastalıkları, kalp-damar sorunları ve bazı kanser türleriyle doğrudan bağlantı kurulmuştur.

HAVASI EN TEMİZ VE EN KİRLİ ÜLKELER AÇIKLANDI

Dünya genelinde hava kalitesi açısından güvenli sınırları koruyabilen yalnızca 13 ülke ve bölge bulunuyor. Bu sınırlı grupta Avustralya'nın yanı sıra Barbados, Bermuda, Fransız Polinezyası, Grenada, Yeni Kaledonya, Panama, Porto Riko, Réunion ve ABD Virgin Adaları da yer alıyor.

Buna karşın en yüksek kirlilik seviyeleri Güney Asya ve Afrika'da yoğunlaşıyor. AA'ya göre "En kirli ülkeler" sıralamasında Pakistan, Bangladeş, Tacikistan, Çad ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti (KDC) ilk 5'te yer aldı. Dünyanın en kirli 25 şehrinin tamamı Hindistan, Pakistan ve Çin sınırları içinde yer alıyor.

Hindistan'ın Uttar Pradesh eyaletindeki Loni'de yıllık ortalama PM2.5 değeri 112,5 µg/m³ olarak ölçüldü. Euro News'e göre bu seviye, bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde 23 artış anlamına gelirken, Dünya Sağlık Örgütü tarafından belirlenen sınırın 22 katını aşıyor. 2024 verileri, kirliliğin ana kaynaklarını yoğun trafik, sanayi emisyonları, yol kaynaklı toz ve düzensiz atık dökümü olarak belirtmiştir.

AVRUPA'DA PM2.5 UYARISI

19 Mart Perşembe günü, Copernicus Atmosphere Monitoring Service, Avrupa genelinde artan PM2.5 seviyelerine dikkat çekti. Uyarının temelinde mevsimsel tarım faaliyetlerinden kaynaklanan amonyak emisyonları, bazı polen türlerindeki yoğunlaşma ve hava sirkülasyonunun zayıf kalması yer aldı. Copernicus verilerine göre, Doğu Avrupa ve Balkanlar'da fosil yakıt kullanımına bağlı arka plan kirliliğini kalıcı bir sorun haline geldi.

İZLEME ZAYIFLIYOR: VERİ YOKSA RİSK GÖRÜNMEZ

Centre for Research on Energy and Clean Air (Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi), 44 ülkede hava kalitesi izleme sistemlerinin zayıflatıldığını, altı ülkede ise hiçbir ölçüm yapılmadığını tespit etti.

IQAir Global CEO'su Frank Hammes, konu ile ilgili açıklamasında şu ifadelere yer verdi: "İzleme olmadan, soluduğumuz havanın içeriğini tam olarak anlayamayız. Gerçek zamanlı verilere erişimi genişletmek, toplulukların harekete geçmesini sağlar. Emisyonları azaltarak ve iklim değişikliğiyle mücadele ederek, küresel hava kalitesinde anlamlı ve kalıcı iyileştirmeler sağlayabiliriz."