Mavi gezegene nefes: Okyanusların yüzde 10'u koruma altına alındı

Küresel okyanus koruma sürecinde önemli bir eşik geçildi. Birleşmiş Milletler Çevre Programı verilerine göre Nisan 2026 itibarıyla okyanusların yüzde 10'undan fazlası resmi olarak koruma altına alındı. Bu oran, 2020 hedefinin gecikmeli olarak tamamlandığını ortaya koyarken, 2030'a kadar yüzde 30 koruma hedefi için daha geniş alanların kapsama alınmasını zorunlu kılıyor.

KÜRESEL KORUMA ORANI İLK KEZ YÜZDE 10'U AŞTI

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından yayımlanan çalışmaya göre, dünya okyanuslarının yüzde 10,01'i resmi olarak korunan alan statüsüne ulaştı.

Koruma alanlarının büyümesinde son dönemdeki hız dikkat çekti. 2024'te yüzde 8,6 seviyesinde olan oran, iki yıl içinde yaklaşık 5 milyon kilometrekarelik yeni alanın eklenmesiyle çift haneye çıktı. Bu genişleme, okyanus yönetiminde politik kararlılığın arttığını gösteriyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ve Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından yürütülen ortak çalışma, okyanusların yüzde 10,01'inin koruma statüsüne ulaştığını ortaya koydu. 2024'te yüzde 8,6 seviyesinde bulunan oran, son iki yılda yaklaşık 5 milyon kilometrekarelik alanın sisteme dahil edilmesiyle çift haneye çıktı. Bu artış, ülkelerin ulusal deniz alanlarında koruma kararlarını hızlandırmasıyla gerçekleşti.

YENİ HEDEF 2030

Aichi Biyoçeşitlilik Hedefleri kapsamında 2020'ye kadar okyanusların yüzde 10'unun korunması planlanıyordu. Mevcut tablo, bu hedefin 6 yıl gecikmeyle tamamlandığını ortaya koydu. Yeni çerçevede ise Kunming-Montreal Küresel Biyoçeşitlilik hedefleri devreye girdi.

Bu kapsamda 2030'a kadar kara ve denizlerin yüzde 30'unun koruma altına alınması gerekiyor. AA'ya göre mevcut oran, bu hedefin yaklaşık üçte birine karşılık geliyor. Kalan süreçte Hint Okyanusu büyüklüğünde ek alanın koruma kapsamına alınması gerekiyor.

ULUSAL SULAR İLE AÇIK DENİZLER ARASINDAKİ FARK

UNEP-WCMC Direktörü Neville Ash, ülkelerin karasularının yüzde 23,2'si koruma kapsamına alınmış olduğunu belirtti. Buna karşılık ulusal yetki alanı dışındaki açık okyanuslarda bu oranın yüzde 1,7 seviyesinde kaldığına dikkat çekti. "Korunan alanların genişletilmesi okyanuslar üzerindeki baskıları azaltarak biyoçeşitliliğin iyileşmesine katkı sağlıyor." dedi.

Ash, Hedef 3'ün biyoçeşitlilik kaybını durdurmaya yönelik 23 hedef ve 4 daha kapsamlı amaçtan biri olduğu belirterek, okyanusların genel sağlığının iyileştirilmesi için tüm çerçevenin uygulanması gerektiğini ifade etti.

EKOSİSTEM, EKONOMİ VE İKLİM DENGESİ

Deniz koruma alanları, yalnızca doğal yaşamı değil ekonomik ve iklimsel dengeleri de doğrudan etkiliyor. Ash, koruma altına alınan deniz alanlarının biyoçeşitlilik, ekosistem dengesi ve iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolünü şu sözlerle açıkladı:

"Deniz koruma alanları, balıklar ve diğer deniz kaynakları için önemli üreme alanlarını korur. OECM'lerin de benzer etkilere sahip olması beklenir ancak genellikle farklı önceliklerle yönetilirler. Öte yandan sağlıklı okyanus ekosistemleri karbonu emerek ve depolayarak atmosferdeki karbondioksit seviyelerini azaltır. Bu nedenle okyanus ekosistem sağlığını korumaya yönelik önlemler iklim değişikliğinin hızlanmasını önleyebilir. Resifler ve mangrovlar gibi sağlıklı kıyı ekosistemleri de iklim değişikliğiyle bağlantılı aşırı hava olaylarının kıyı toplulukları üzerindeki etkilerini azaltmada önemli bir rol oynar."

Ash, okyanuslarda koruma alanlarının genişletilmesinde sorumluluğun devletlere ait olduğunu belirtti. Ülkelerin kendi karasularında yeni koruma bölgeleri ilan edebileceğini veya yerel topluluklar ile özel sektör tarafından yönetilen alanları resmen tanıyabileceğini ifade etti.

Ulusal sınırların dışındaki açık denizler için ise en önemli fırsatın, Biodiversity Beyond National Jurisdiction Agreement olarak adlandırılan yeni açık deniz anlaşmasının uygulanması olduğunu kaydetti.