Görünmez salgın: Çiğneme sesi öfke yaratıyorsa nedeni psikolojik olabilir

Çiğneme sesi gibi sıradan uyarıcılara karşı ani öfke, panik ya da kaçma isteği hisseden kişilerde misofoni görülebiliyor. Araştırmalar bu durumun basit bir hassasiyet değil, genetik ve nörobiyolojik temeli olan bir rahatsızlık olduğunu gösteriyor. Bulgular, misofoninin özellikle kaygı, depresyon ve travma sonrası stres bozukluğu ile güçlü bağlantılar taşıdığını ortaya koyarak tedavi yaklaşımını da değiştiriyor.

GÜNLÜK SESLERE AŞIRI TEPKİ NORMAL DEĞİL

Misofoni, belirli seslere karşı kontrolsüz öfke ve yoğun rahatsızlık hissiyle tanımlanıyor. Çiğneme, yutkunma ya da kalem tıklaması gibi basit sesler, bazı kişilerde tehdit algısı yaratıyor. Bu durum sosyal ilişkileri, iş performansını ve günlük yaşam konforunu doğrudan etkiliyor.

PSİKİYATRİK HASTALIKLA GÜÇLÜ BAĞLANTI

Geniş ölçekli araştırmalar, misofoni yaşayan bireylerin büyük bölümünde en az bir psikiyatrik tanı bulunduğunu gösteriyor. Depresyon ve anksiyete oranı belirgin şekilde yüksek.

Oxford Üniversitesi klinik psikoloğu Jane Gregory, 2023 yılında yayınladığı araştırmada her beş kişiden birinin misofoni rahatsızlığına sahip olabileceğini belirtti. "Mizofoni, sadece belirli seslerden rahatsız olmaktan çok daha fazlasıdır." dedi.

GENETİK YAPI RİSK TAŞIYOR

Yoğun ses tepkisinin arkasında genetik bir yatkınlık bulunabileceğine dair bulgular güç kazanıyor. Amsterdam Üniversitesi'nden psikiyatrist Dirk Smit liderliğindeki araştırma ekibi, Psikiyatrik Genomik Konsorsiyumu, İngiltere Biyobankası ve 23andMe verilerini analiz ederek misofoni ile ilişkili genetik izleri inceledi. Çalışma, misofoni yaşayan bireylerin ciddi psikiyatrik bozukluklarla bağlantılı gen varyantlarını taşıma olasılığının belirgin şekilde daha yüksek olduğunu ortaya koydu.

Beyin içinde derin bir yapısal ilişki olduğunu ima eden Smit şu değerlendirmelerde bulunuyor:

"Bu, travma sonrası stres bozukluğuna duyarlılık sağlayan genlerin aynı zamanda misofoni olasılığını da artırdığı anlamına geliyor ve bu da her ikisini de etkileyen ortak bir nörobiyolojik sisteme işaret edebilir. Ve bu, travma sonrası stres bozukluğu için kullanılan tedavi tekniklerinin misofoni için de kullanılabileceğini düşündürebilir."

BEYİN TEHDİDİ YANLIŞ YORUMLUYOR

Tetikleyici bir ses duyulduğunda beynin "tehdit merkezi" devreye giriyor ve savaş-kaç tepkisi oluşuyor. Normalde kısa sürede bastırılan bu tepki, misofonide devam ediyor. Beyin sesi filtreleyemiyor ve dikkat sürekli aynı uyarıcıya kilitleniyor.

British Journal of Psychology'de yayımlanan çalışma, ağır misofoni vakalarında duygusal esneklik mekanizmasının zayıfladığını gösteriyor. Bu mekanizma, beynin yoğun duygusal durumlarda odağını değiştirme ve tepkiyi kontrol etme kapasitesini ifade ediyor. Çiğneme ya da tekrarlayan hareket sesleri tetiklendiğinde, misofoni hastaları dikkatlerini bu uyarandan koparamıyor ve öfke tepkisi uzun süre devam edebiliyor.

ZİHİNSEL DÖNGÜ KIRILMADIĞI İÇİN STRES BÜYÜYOR

Misofoni hastalarında dikkat yönlendirme ve duygusal geçiş becerisi zayıflıyor. Bu durum, olumsuz duyguların sürekli tekrar etmesine yol açıyor. Kişi sesi unutamıyor, zihinsel olarak aynı tepkiyi yeniden yaşıyor. Bu döngü zamanla kronik stres ve tükenmişlik riskini artırıyor.

ZME Science'ta yer alan bulgulara göre misofoni yaşayan bireylerde kaygı, suçluluk, yalnızlık hissi ve nevrotik eğilimler belirgin şekilde daha yüksek düzeyde görülüyor. Amsterdam Üniversitesi'nden araştırmacılar, genetik veriler üzerinden yaptıkları analizde misofoninin; psikiyatrik bozukluklar, kaygı ve travma sonrası stresle örtüşen belirgin bir kişilik profili etrafında kümelendiğini ortaya koyduklarını açıkladı.

OTİZMLE BAĞLANTI ZAYIF, TİNNİTUSLA İLİŞKİ GÜÇLÜ

Misofoni uzun süre otizm spektrum bozukluğuyla birlikte değerlendirilse de yeni genetik veriler bu yaklaşımı değiştirdi. Araştırmalar, otizmli bireylerin misofoni yaşama olasılığının sanılandan daha düşük olduğunu gösteriyor. Psikiyatrist Dirk Smit ve ekibi, iki durumun genetik düzeyde büyük ölçüde bağımsız ilerlediğini vurguluyor.

Bu ayrım, misofoninin yalnızca genel ses hassasiyetiyle açıklanamayacağını ortaya koyuyor. Hiperakuzide tüm sesler rahatsız edici derecede yüksek algılanırken, misofonide tepki sesin şiddetinden çok belirli bir örüntüye bağlı olarak gelişiyor. Bu da rahatsızlığın daha seçici ve öğrenilmiş bir tetikleme mekanizmasına sahip olabileceğini gösteriyor.

Öte yandan misofoni ile tinnitus arasında daha güçlü bir bağ dikkat çekiyor. Araştırmalara göre misofoni hastalarının yüzde 40'tan fazlası kulakta sürekli çınlama hissi yaşadığını bildiriyor. Bu kesişim, işitsel algı ile duygusal tepki mekanizmalarının birlikte çalıştığı bir yapıya işaret ediyor.

MİSOFONİDE FARKINDALIK ARTIYOR

Geçmişte yeterince ciddiye alınmayan misofoni, yeni araştırmalarla daha görünür hale geldi. Veriler, yalnızca Birleşik Krallık'ta her 5 kişiden yaklaşık 1'inde bu durumun görülebildiğini ortaya koyarken, buna rağmen bireylerin büyük kısmı misofoni kavramından habersiz yaşıyor.

Bu tablo, milyonlarca kişinin yaşadığı rahatsızlığı kişisel bir sorun olarak algılamasına neden oluyor. Oysa bilimsel bulgular, misofoninin bir tercih değil, beynin sesleri farklı işleme biçiminden kaynaklanan nöropsikolojik bir durum olduğunu ortaya koyuyor.