Sazından dökülen insanlık dersi: Halk ozanı Aşık Veysel’in hayat hikayesi

Aşık Veysel Şatıroğlu, yaşamı boyunca yoksulluğu, kayıpları ve mücadeleyi sazına taşıdı; insan sevgisini ve doğayla kurduğu bağı dizelerine yansıttı. 21 Mart 1973'te hayata veda eden usta ozan, aradan geçen 53 yıla rağmen eserleriyle yaşamaya devam ediyor. Sazı ve sözüyle dostlar onu hep hatırlıyor. İşte Anadolu'nun sesi Aşık Veysel'in hayat hikayesi…

AŞIK VEYSEL KİMDİR?

Aşık Veysel, 25 Ekim 1894'te Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde doğdu ve 21 Mart 1973'te aynı köyde hayatını kaybetti. Sanatçının evi daha sonra Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından müzeye dönüştürüldü.

Soyu Horasan Türkmenlerine dayanan Aşık Veysel, hayatının büyük bölümünü doğduğu köyde, yoksulluk ve zorlu yaşam koşulları içinde geçirdi. Bu zorluklar, onun şiirlerinde ve türkülerinde doğrudan karşılık buldu. Vefatının üzerinden 53 yıl geçmesine rağmen eserleri hala geniş kitleler tarafından dinleniyor.

GÖNÜL GÖZÜ İLE GÖRDÜ

Aşık Veysel'in çocukluğu ağır kayıplarla şekillendi. İki kız kardeşini çiçek hastalığı nedeniyle kaybetti. Aynı hastalık, henüz 7 yaşındayken sol gözünü kaybetmesine neden oldu.

Kısa süre sonra yaşadığı bir kazada diğer gözünü de kaybetti. Babasının yanında bulunduğu sırada ürken bir öküzün boynuzu sağ gözüne isabet etti. Ailesinin maddi imkansızlıkları nedeniyle tedavi edilemeyen bu durum, Veysel'in dünyayla kurduğu bağı tamamen değiştirdi.

1969 yılında Erdoğan Alkan ile hayatı hakkında yaptığı röportajda, "Kendi dünyanda eşyaya ve insana bir şekil veriyor musun?" sorusuna verdiği yanıt, onun düşünce dünyasını ortaya koydu:

"Veremiyorum. Sebebi ise? Aşık Hüseyin şöyle demiş, 'İnsan kısım kısım, yer damar damar. İnsanların hepsi bir renkte, bir ölçüde değil ki ona göre bir karara varayım'." dedi.

SAZLA BAĞ KURDU, SÖZÜ IŞIK OLDU

Görme yetisini kaybettikten sonra Aşık Veysel'in hayatında yeni bir kapı açıldı. Babası Ahmet Şatıroğlu'nun ona özel bir bağlama yaptırmasıyla birlikte sazla tanıştı.

Sivrialan köyü, aşıklık geleneğinin sürdüğü Emlek yöresinde yer alıyordu. Köye gelen ozanlar, yapılan sohbetler ve cemler, Veysel'in sanat yolculuğunu şekillendirdi. Küçük yaşta bu toplantılara katılan Veysel, hem sözlü kültürü hem de şiir geleneğini doğrudan kaynağından öğrendi.

İlk derslerini Çamşıhlı Ali ve Molla Hüseyin'den alan usta ozan, zamanla bağlamada ustalaştı. Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Yunus Emre ve Aşık Agahi gibi isimlerin eserlerini yorumladıktan sonra kendi sözlerini yazmaya ve bestelemeye başladı.

YAŞAMI BOYUNCA KAYIPLARLA SINANDI

Aşık Veysel'in özel hayatı da en az çocukluğu kadar zorlu geçti. 1919'da yaptığı ilk evlilikten iki çocuğu oldu ancak biri 10 günlükken, diğeri 2 yaşındayken hayatını kaybetti. Kızı henüz 6 aylıkken eşi Esma Hanım tarafından terk edildi. 1921 yılında önce annesi Gülizar Hanımı, 8 ay sonra babası Ahmet Şatıroğlu'nu kaybetti.

1928'de ikinci evliliğini yapan Veysel'in bu evlilikten 7 çocuğu dünyaya geldi. Ancak bu çocuklardan biri daha bebekken hayatını kaybetti. Yaşamı boyunca kayıplarla sınanan Veysel, bu duyguyu şiirlerine doğrudan yansıttı.

SİVAS'TAN TÜRKİYE'YE YAYILAN BİR SES

1931 yılında öğretmen, şair ve oyun yazarı Ahmet Kutsi Tecer'in düzenlediği Sivas Halk Şairleri Bayramı, Aşık Veysel'in hayatında dönüm noktası oldu. Bu etkinlikte birincilik elde etti. 1933'e kadar usta ozanların eserlerini seslendiren Veysel, bu tarihten sonra kendi şiirlerini bestelemeye başladı.

Cumhuriyet'in 10. yılı için destan yazdı. "Atatürk'tür Türkiye'nin ihyası/Kurtardı vatanı düşmanımızdan" dizeleriyle başlayan şiirini Mustafa Kemal Atatürk'e ulaştırmak isteyen ozan, bir arkadaşıyla birlikte 3 ay boyunca yürüyerek Ankara'ya gitti. Hakimiyeti Milliye Gazetesi'ne ulaşmayı başarsa da Atatürk ile doğrudan görüşme imkanı bulamadı.

ŞEHİR ŞEHİR DOLAŞTI, RADYO VE PLAKLARLA TANINDI

Aşık Veysel, 1933'ten itibaren Cört İbrahim ile Anadolu'yu dolaşmaya başladı. Bu yolculuk yıllarca sürdü. Daha sonra İstanbul'a giderek plak doldurdu ve radyo konserleri verdi. Farklı şehirlerde verdiği konserlerle adını duyuran ozan, oğlunun vefatından sonra yeniden yollara çıkarak Anadolu'nun birçok ilini gezdi.

KÖY ENSTİTÜLERİNDE BİNLERCE ÖĞRENCİYE ULAŞTI

1940'lı yıllarda Köy Enstitülerinde görev alan Aşık Veysel, Türkiye'nin farklı bölgelerinde gençlerle buluştu.

• 1941'de Adapazarı Arifiye Köy Enstitüsü,
• 1942'de Hasanoğlan Köy Enstitüsü,
• 1943'te Eskişehir Çifteler Köy Enstitüsü,
• 1944'te Kastamonu Gölköy Enstitüsü,
• 1945'te Yıldızeli Pamukpınar Köy Enstitüsü,
• 1946'da Samsun Ladik Akpınar Köy Enstitüsünde görev yaptı.

"Toprak" adlı eserini Çifteler Köy Enstitüsü'nde yazdı. Bu süreçte binlerce öğrenciye bağlama çaldı ve halk müziğini doğrudan aktardı. 1950'li yıllardan itibaren ünü tüm Türkiye'ye yayıldı. 1952 yılında düzenlenen jübilesi büyük ilgi gördü.

"AŞIK VEYSEL YILI" İLAN EDİLDİ

Eserlerinde "Veysel", "Sefil Veysel" ve "Veysel Şatır" mahlaslarını kullanan ozan, şiirlerini büyük ölçüde dörtlükler halinde kaleme aldı. "Sazımdan Sesler" ve "Dostlar Beni Hatırlasın" adlı kitaplarıyla bilinen sanatçının tüm şiirleri, 1984 yılında "Bütün Şiirleri" adıyla tek ciltte toplandı.

Aşık Veysel'in eserleri yıllar içinde pek çok sanatçı tarafından yeniden yorumlanırken, uluslararası müzik çevrelerinin de ilgisini çekti. ABD'li elektrogitar virtüözü Joe Satriani, 2008 yılında yayımladığı albümünde "Aşık Veysel" adlı enstrümantal besteye yer verdi.

Sanatçı, 2022 yılında "Vefa" kategorisinde Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü ile onurlandırıldı. Aynı yıl yayımlanan genelgeyle, vefatının 50. yılına denk gelen 2023 yılında Türkiye'de "Aşık Veysel Yılı" ilan edildi.

AŞIK VEYSEL HAKKINDA 4 SORU 4 CEVAP

Aşık Veysel kaç yaşında vefat etti?
1894 doğumlu olan Aşık Veysel, 1973 yılında hayatını kaybetti ve 78 yaşında vefat etti.

Aşık Veysel neden görme yetisini kaybetti?
Çocuk yaşta geçirdiği çiçek hastalığı nedeniyle sol gözünü kaybeden Aşık Veysel, kısa süre sonra yaşadığı bir kaza sonucu diğer gözünü de yitirerek tamamen görme engelli oldu.

En bilinen eseri hangisidir?
"Uzun İnce Bir Yoldayım", "Dostlar Beni Hatırlasın" ve "Kara Toprak" en bilinen eserleri arasında yer alır.

Aşık Veysel'in mezarı nerede?
Aşık Veysel, vasiyeti doğrultusunda memleketi olan Sivas'ın Şarkışla ilçesine bağlı Sivrialan köyünde toprağa verildi.