Etkisi tahmin edilenden büyük: Orta Doğu savaşı iklimi nasıl etkiliyor?

Orta Doğu'daki savaş, yalnızca askeri dengeleri değil, iklim sistemini de doğrudan etkiliyor. Fosil yakıt tesislerine yönelik saldırılar ve yoğun bombardıman, karbon salımını hızla artırırken; denizlere sızan petrol, yükselen zehirli duman ve asidik yağış riski çevresel krizi derinleştiriyor.

A Haber'de değerlendirmelerde bulunan İklim Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, savaşların artık sınır tanımayan bir ekolojik tehdit haline geldiğini ve rüzgarla taşınan kirliliğin tarım alanları ile insan sağlığını uzun vadede etkileyebileceğini belirtti.

SAVAŞLAR EKOLOJİK DENGEYİ DE VURUYOR

Savaşlar artık yalnızca çatışma bölgelerini değil, hava, su ve toprak üzerinden tüm dünyayı etkileyen küresel bir çevre krizine dönüşüyor. Petrol tesislerinin hedef alınmasıyla oluşan yangınlar, zehirli gazlar ve denize karışan yakıt, hem ekosistemi hem de insan sağlığını uzun vadeli risklerle karşı karşıya bırakıyor.

ASİDİK YAĞMUR TEHDİDİ: TARIM DOĞRUDAN RİSK ALTINDA

Rafinerilerden yükselen dumanın etkisi yalnızca hava kirliliğiyle sınırlı değil. Bu durum asidik yağış riskini de beraberinde getiriyor. İklim Bilimci Prof. Dr. Doğan Yaşar, savaşların etkisinin sınırları aştığını ve ekolojik dengeyi bozduğunu şu sözlerle ifade etti:

"Savaş artık yalnızca bulunduğu ülkeyi ilgilendirmiyor. Tüm dünyayı aynı şiddette vurabiliyor."

"Vurulan rafineriden çıkan bu yoğun duman, yoğun bulut ve asidik yağmurlara neden olabilecek olan faktörler bütün tarım alanlarını çok ilgilendirir."

KAYNAKLAR SAVAŞLA TÜKENİYOR

Savaşların çevresel etkileri yeni değil. Nükleer ve kimyasal sızıntıların sınır tanımadığı daha önce defalarca görüldü. Prof. Dr. Yaşar, bu durumu tarihsel bir örnekle açıkladı:

"Zaten biz bunları daha önce yaşadık zaten. Yani bu havaya çıkan Sezyum-137, yani nükleer atıklar... Örneğin 1986 yılında Çernobil patladıktan sonra Finlandiya fark ediyor, aradan bir iki gün sonra falan fark ediyor. Önce Rusya hiçbir şey söylemiyor bu konuda, açıklama yapmıyor ama Finlandiya'daki bu yağmur toplama ve kuru hava toplama istasyonlarında Sezyum-137'nin bir anda çok yukarılara çıktığı görülüyor. Nereden geliyor derken Çernobil olayı ortaya çıkıyor."

"Yani burada olay, savaş artık yalnızca bulunduğu ülkeyi ilgilendirmiyor. Tüm dünyayı aynı şiddette vurabiliyor. Yani İran'da vurulan rafinerilerde çok da büyük yangınlar çıktı. Ama o zaman bizim şansımıza rüzgar doğuya doğruydu İran'daki rüzgar. Bize gelmedi yani bu yağmur bulutları, asidik yağışlardan kurtulmuş olduk bir yerde. Ama bu her zaman böyle devam etmeyebilir. Bize de gelebilir ki 2004 yılında Ege Bölgesi'nde yaklaşık 700 bin zeytin ağacı kurumuştu. Büyük bir ihtimalle bir yerde bir patlama oldu; ama bu fabrika patlaması oldu ama başka bir şey. Ve o rüzgarla da gelen, o bulutlarla gelen asidik yağmurlar bizi kuruttu."

DOĞANIN KENDİNİ YENİLEMESİ UZUN YILLAR ALIYOR

Kirlenen su kaynakları, bozulan toprak yapısı ve düşen hava kalitesi; savaşın etkisini ekonomik ve sosyal alana taşıyor. Gıda üretimi azalıyor, sağlık riskleri artıyor ve doğanın kendini toparlama süresi yıllara yayılıyor.

YIKIMIN ANA KAYNAĞI BİNALAR OLDU

The Guardian haberine göre en büyük emisyon kaynağı yıkılan binalar oldu. Yaklaşık 20 bin sivil yapının hasar görmesiyle ortaya çıkan karbon maliyeti 2,4 milyon ton CO2 seviyesine ulaştı. Bu veri oldukça kritik. Bugünkü yıkım, gelecekteki karbon yükünü de büyütüyor.

KITALAR ARASI OPERASYONLARIN KARBON YÜKÜ BÜYÜYOR

ABD'nin ağır bombardıman uçaklarının İngiltere'nin batısından kalkarak İran'a yönelik saldırılar düzenlemesi, yakıt tüketimini savaşın en kritik ikinci emisyon kaynağı haline getirdi. Climate Community Institute analizine göre, ilk 14 gün içinde uçaklar, destek gemileri ve askeri araçlar toplamda 150 ila 270 milyon litre yakıt harcadı. Bu yoğun kullanım, yaklaşık 529 bin ton CO2 eşdeğeri emisyon üreterek çatışmanın iklim üzerindeki etkisini derinleştirdi.

PETROL YANGINLARI: TEK BAŞINA MİLYONLARCA TON EMİSYON

Tahran'da hedef alınan dört büyük yakıt deposunun ardından ortaya çıkan yoğun duman ve siyah yağmur, savaşın çevresel etkisini görünür hale getirdi. Saldırılarda milyonlarca litre yakıt yanarken, benzer operasyonlar ve karşı saldırılarla birlikte toplamda 2,5 ila 5,9 milyon varil petrolün kül olduğu hesaplandı. Bu tablo, yaklaşık 1,88 milyon ton CO2 eşdeğeri emisyon anlamına geliyor.

Çatışmanın ilk 14 gününde ABD dört uçak kaybederken İran 28 uçak, 21 savaş gemisi ve yaklaşık 300 füze rampasını yitirdi. İmha edilen bu askeri envanterin yalnızca savaş gücünü değil, karbon yükünü de artırdığı hesaplandı. Bu kayıplar, yaklaşık 172 bin ton CO2 eşdeğeri emisyona neden oldu.

İKİ HAFTADA 84 ÜLKEYE EŞ DEĞER KARBON SALINIMI

Savaşın ilk iki haftasında ortaya çıkan toplam emisyon 5 milyon tonu aştı. Bu rakam yıllık bazda 131 milyon tonun üzerinde bir etkiye karşılık geliyor. Ortaya çıkan karbon yükü, Kuveyt gibi fosil yakıt yoğun bir ekonominin yıllık emisyonuna yaklaşırken, aynı zamanda en düşük emisyonlu 84 ülkenin toplamına eşit bir seviyeye ulaştı.

UZMANLAR UYARDI: SAVAŞ, İKLİM KRİZİNİ HIZLANDIRIYOR

İklim ve Topluluk Enstitüsü Araştırma Direktörü Patrick Bigger şu değerlendirmeyi yaptı:

"Her füze saldırısı, daha sıcak ve daha istikrarsız bir gezegen için yapılan bir başka ön ödemedir ve bunların hiçbiri kimseyi daha güvenli hale getirmez"

"Her rafineri yangını ve tanker grevi, fosil yakıt odaklı jeopolitiğin yaşanabilir bir gezegenle bağdaşmadığını hatırlatıyor. Bu savaş, iklim krizini daha da şiddetlendirmenin en hızlı yolunun fosil yakıt çıkarlarının dış politikayı dikte etmesine izin vermek olduğunu bir kez daha gösteriyor."

Gana Enerji ve Doğal Kaynaklar Üniversitesi'nden çalışmanın baş yazarı Fred Otu-Larbi ise şu uyarıyı yaptı:

"Çatışma ilerledikçe emisyonların hızla artmasını bekliyoruz, bunun başlıca nedeni petrol tesislerinin endişe verici bir hızla hedef alınmasıdır."

"İklim değişikliğinin sonuçlarıyla hepimiz yaşamak zorundayız. Maliyetlerin ne olduğunu kimse tam olarak bilmiyor, bu yüzden bu tür çalışmalar çok önemli. İzlanda'nın yıllık emisyonlarını iki haftada yakmak, gerçekten göze alamayacağımız bir şey."

KÜRESEL KARBON BÜTÇESİ HIZLA TÜKENİYOR

İklim bilimcilerine göre, küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlamak için kalan karbon bütçesi yaklaşık 130 milyar ton CO2 seviyesinde. Mevcut yıllık salım hızında bu bütçe 2028'e kadar tükenecek. Bu savaşın etkisi burada kritik. Çünkü kısa sürede milyonlarca tonluk ek yük, zaten daralan karbon bütçesini daha da hızla eritiyor.

İKLİM KRİZİ VE KARBON SALINIMI HAKKINDA MERAK EDİLENLER

CO2 (karbondioksit) nedir?
Karbondioksit, bir karbon ve iki oksijen atomundan oluşan, renksiz ve kokusuz bir gazdır. Atmosferde doğal olarak bulunur ve bitkiler tarafından oksijene dönüştürülür. Ancak fosil yakıt kullanımı ve büyük ölçekli patlamalar bu dengeyi bozarak CO2 miktarını hızla artırır.

CO2 neden kritik bir gazdır?
CO2, ısıyı atmosferde tutan bir sera gazıdır. Yoğunluğu arttıkça dünya yüzeyi daha fazla ısınır ve bu durum küresel sıcaklıkların yükselmesine neden olur.

"Karbon bütçesi" ne anlama gelir?
Karbon bütçesi, küresel sıcaklık artışını 1,5°C ile sınırlamak için atmosfere salınabilecek toplam CO2 miktarını ifade eder. Bu sınırın aşılması, geri dönüşü zor bir iklim krizini tetikler.

CO2 artışı iklimi nasıl değiştirir?
Artan CO2, daha şiddetli fırtınalar, ani seller ve uzun kuraklık dönemleri gibi ekstrem hava olaylarını artırır. İklim dengesi bozulur ve hava olayları öngörülemez hale gelir.

Buzullar neden hızla eriyor?
Yükselen sıcaklıklar kutuplardaki buzulları eritir. Bu süreç deniz seviyesini yükseltir ve kıyı şehirleri için ciddi sel riski oluşturur.

Ekosistemler bu durumdan nasıl etkilenir?
Mevsim dengesi bozulduğu için bitki ve hayvan türleri yaşam alanlarına uyum sağlayamaz. Bu durum biyoçeşitliliğin azalmasına ve ekosistemlerin zayıflamasına yol açar.

CO2 artışı insan sağlığını nasıl etkiler?
Yüksek emisyonlar sadece CO2 değil, zararlı partiküller de yayar. Bu durum hava kalitesini düşürür ve astım, KOAH gibi solunum hastalıklarını artırır.