Suriye’de haritalar değişiyor! Esad'dan Akdeniz kıyısında yeni devlet planı

Askeri Stratejist Doç. Dr. Kemal Olçar: Şimdi bu tablo içerisinde Şam her iki grubunda hedefinde. Bu bölgede kontrol çok kısa sürede gerçekleşecek. Rus desteği olmaksızın Suriye Hava Kuvvetlerini aktif etmek mümkün değil. Yapılan bu hareketi organize edenler daha çok zırhlı olmayan araçlarla hareket ediyorlar. Her gittikleri yerde İdlib'den çıkan kuvvetlere takviye eden sivil bir takım örgütler katılıyor. Muhalifler her gittikleri yerde mutlaka şehir içinden bir destek görüyorlar.

Humus'tan sonra buradan temin ettikleri güçlerle beraber Şam'ın kuzey bölgesindeki bazı noktalara ulaşabilirler. Şam merkezinde bulunan Genel Kurmay Başkanlığı'nın boşaltı. Şam'da bulunan direniş rejim kuvvetleri tarafından sokak çatışmaları şeklinde olacaktır. HTŞ ile Dera'da başlayan hareket Şam'da buluşacak muhtemelen. Şam'a geldiklerinde iki muhalif grup da Esad'ın oradaki unsurlarını ortadan kaldıracaktır. Bazı Esad bilgilerinin dağıldığı ve teslim olduğu söz konusu. Suriye muhalif grupların hareket etmesi koordineli bir harekat gibi gözüküyor. Suriye Milli Ordusu, HTŞ ve Dera muhalifleri 3'ü bir organizasyon içerisinde hareket ediyorlar. Bunlar plan dışı hareket ederse Şam'da parçalanırlar. Şu ana kadar yapılan tüm askeri anlamdaki operasyonlar muhalefetlerin başarısıyla sonuçlanıyor. 

SETA Orta Doğu Araştırmacısı Muhammed Hüseyin Mercan: Artık bölgede ezberler bozuldu, Pandora’nın Kutusu açıldı. Yeni bir bölge düzeni inşa ediliyor. Bu anlamda devrimciler çok önemli bir inisiyatif aldılar. Sağlık bir şekilde devam etmesi gerekir. İstikrarın, barışın hakim olduğu bir Suriye’yi hep beraber görmek isteriz.

A News Haber Koordinatörü Orhan Sali: Çok hızlı şekilde Suriye’nin siyasi haritası değişmeye devam ediyor. Tüm gözler Halep, Hama ve Humus bölgelerine çevrilmişken Esad için çok kritik olan güneydeki Süveyda ve Dera bölgesinden yeni cepheler açıldı. Buradaki rejim askerleri Şam’a doğru çekilmeye başladı. Dera ve Süveyda bölgeleri muhaliflerin kontrolü altına girdi. Burada Esad karşıtı muhalifler ve Durziler bulunuyor. Bu ayaklanma sonrası Şam’a doğru güneyden bir cephe açıldı.

Muhalifler Şam’a kadar gidecek. Humus’ta derinlik şehir merkezine kadar ilerledi. Kritik olan Rastan ilçesi de muhaliflerin eline geçti. Burada Şam’a kadar giden bir otoyoldan bahsediyoruz. Esad rejimi Halep ve Hama’da çok ciddi kayıplar verdi askeri mühimmatları terk edip kaçtı. Yakında Humus’tan da haberler gelecek. Rejimin şu anda muhalifleri karşılama gibi bir kapasitesi şu anda yok. Asıl olay Şam çevresinde yaşanacak. Esad’ın burayı ne kadar savunabileceği şüpheli bir durum. Hizbullah’tan askeri bir destek yok. İran’ın da askeri destek gönderme şansı kalmadı. Güney ve kuzeyden muhalifler cepheyi kapatırsa İran’ın askerleri geçemez. Tahran yönetimi Suriye’de olanları kabullenme dönemine girdi. İran artık burada muhaliflerle anlaşmak, masaya oturmak ve tanımak zorunda kalacak.

PKK çöllük bir bölgede nüfusun az olduğu noktada Suriye’nin topraklarını işgal etmiş durumda. PKK burada boş durmuyor Esad’ın çekildiği yerlere yerleşiyor. Esad rejimi PKK ile çatışmıyor ya da mukavemet göstermiyor ve topraklarını terör işgaline bırakıyor. Muhalifler Rakka’ya doğru da bir ilerleme kaydediyor. Bundan sonraki süreçte muhaliler ve PKK’nın çatışmasını göreceğiz. Esad da televizyon çıkıp direneceğini söylemiyor. Suriye’nin bu kadar parçalanmasını sebebi Esad’dır ve o da şu anda ne yapacağını bilmiyor. Esad belki de Akdeniz’ye kıyısı olan Şam, Lazkiye ve Tartus’tan oluşan bir devlet kurmanın peşinde olabilir. Şu anda bütün bölge ülkeleri Esad sonrası döneme hazırlanıyor. Eğer Esad ortaya çıkmazsa kaçtığı yönündeki iddialar doğru çıkacak.

Askeri stratejist İbrahim Keleş: İdlib, Afrin, Cerablus ve Barış Pınarı bölgesi Türkiye’nin kontrolü altındaki yerler. Şu anda muhalifler Halep’ten başlayarak Fırat’a kadar olan bölgeyi aşağı kadar indirdiler Humus’a dayandılar. Şu anda mahallelerinde çatışmalar yakında zamanda merkeze girip burayı da kontrol altına alırlar.

Buradan Şam’a doğru da inişler var. Şu anda öncü birlikler ilerlemeye kaydediyor. Humus merkez tam kontrol altında diyemeyiz ancak çatışmalar sürüyor. Rejimin savunma hattı bitti. Hama rejim için çok kıymetliydi fakat burada tutunamadılar. Humus sonrası pazartesi ya da Salı günü Şam’a inmiş olurlar. Şam’ı konuşacağız bundan geri dönüş olmaz.

Şu anda 3 cephe birden var. Şam’ın güneyinde Süveyda, Dera Kuveytra noktaları var ve burada Durziler de bulunuyor. Dera ayrı bir nokta burada kontrol sağlandı. Muhalifler şehir merkezinde ve çevresinde kontrolü kendi elinde tutuyor. Buradan Şam’a 40 KM mesafe var. Şu anda Şam kuzeyden ve güneyden sıkıştırılıyor. Rejim ordusunda düzen de bozulmuş durumda. Generallerden er seviyesine kadar kimse savaşmak istemiyor.

İçeridekiler umudu kesmişken İran ve Rusya da umudu Esad rejiminden umudunu kesti. Rejimi ayakta tutan 2 tane koltuk değneği vardı. Bunlar İran ve Rusya’ydı. Artık ikisi umudu kesti. İran, Irak üzerinden desteğe gelecekti, gelemiyor. Rusya, Ukrayna ile uğraşıyor ve önceliği de orası. İşte bu yüzden Şam rejimine destek vermekten vazgeçtiler. Rusya’nın Tartus ve Lazkiye’de 2 tane üssü var bunlar muhafa olduğu sürece sıkıntı görmüyor.

Doha’da Türkiye-Rusya ve İran’nın yapacağı toplantı da önemli kararlar alınacak. Burada Rusya yeni isimler verebilir. Artık bir Meclis oluşturulacak. Şam’da rejimden hemen sonra bir kurucu Meclis oluşturulacak. Doha’da bundan sonra Suriye’nin yönetiminin nasıl olacağının tartışması yapılacaktır. Bu görüşmelerde artık en güçlü aktör Türkiye’dir. Şam düşüyor, rejim dağılıyor. Yeni bir masa kurulacak herkes buraya oturup söz hakkı isteyecek. İran, Suriye coğrafyasında istenmiyor. İnsanlar Halep, Tel Rıfat’ta yaptıklarını unutmuyor. Hele ki İdlib’de yapılanlar var ki onlar hiç unutulmuyor. Halep’i virane hale getiren İran, Hizbullah ve Rusya’dır. İran burada istenmeyen devlettir. İran şu anda kurulacak masaya oturmak için söylem değiştiriyor. Doha’da ki toplantıda Türkiye’nin talepleri konuşulacak.

Türkiye, Suriye’nin toprak bütünlüğünün sağlanmasını talep edecek. Burada İsrail’in de işgal politikası var. Golan Tepeleri’ni tamamen kontrol altına almak istiyor. Su konusunda sıkıntı yaşayan İsrail bu nedenle işgal planı yapıyor. Kendine yetecek suya el koymaya çalışacaktır. Karışıklıktan fayda sağlamak isteyecektir.

Akademisyen Doç. Dr. Faik Tanrıkulu: Öncelikle Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamasını yani süreç başladığından beri, deyim yerindeyse, daha açık, net ve bir yönüyle de hedef, gösterme açısından çok anlamlı. Ve bu zamanki yani Türkiye'nin, en son mesela İran Dışişleri Bakanı Arakçı ile görüşmede Sayın Fidan özellikle dış aktörlerle Türkiye bu sürece müdahil değil diye altın çizmişti. Diplomasi diliyle Cumhurbaşkanı Erdoğan hedefin Şam olduğunu söyledi. Bu bence altı çizilecek bir nokta.

Hama çok kritikti. Zaten burada bir mukavemet oldu. Ve özellikle Hama'nın çözülmesiyle beraber adım adım Humus'a ve Şam'a doğru ilerleme ihtimali çok daha yüksek bir şekilde arttı. Ve nitekim Hama'daki o mukavemetten sonra Humus'a şu an 1-2 kilometre kaldığı söyleniyor. Kimilerine göre şu an hatta Şam'ın bazı köylerine muhaliflerin girdiğine yönelik yorumlar var. Dolayısıyla bölgeden yoğun bir bilgi akışı var. Ama en nihayetinde Humus'un da çözüldüğünü ve Şam'a adım adım ilerlediklerini söyleyebiliriz.

Bakın bölge yeniden kurgulanıyor. Yani Rusya, Ukrayna, İsrail, Gazze meseleleri. Dolayısıyla Türkiye bu bölgede olan bitenlere sessiz kalma gibi bir ihtimali yok. Bir gün Türkiye'yi de doğrudan hedef alma durumu olabilir.  Şimdi Türkiye'yi direkt ilgilendiren iki başlık var. Bir göç ama en önemlisi hiç şüphesiz ki, terör örgütleriyle mücadele. Şimdi bu yaşananlardan istifade eden bir PKK terör örgütü varlığını unutmamamız gerekiyor. Şimdi Deyr Zor'dan, pek çok noktadan askerini çekiyor. Buralar terör örgüt yerleşiyor.

Askeri stratejist Dr. Eray Güçlüer: Rusların yüzde 100 askeri desteğine bağımlı olan rejim güçleri, Ukrayna savaşından sonra yeterli desteği alamamasında dolayı kendi kendini tüketmeye başladı. Askeri güçleri sürekli beslemek lazım yoksa tükenir.

Humus’un doğu kısmında hava üssü ele geçirildi 8 tane Mig-25 ve 1 tane Rus uçağı atıl şekilde duruyor. Rusya’dan yedek parça gelmediği için bir takım uçakları uçurmak için diğer uçakları söküp parça tedariği oluşturmaya çalışmışlar. Bu sökme işlemleri Rusya’dan yedek parça gelmiyor, bakım malzemesi gelmiyor. İşte bunlar olmadığı için hava araçları kendi kendini tüketti.

Suriye’nin enerji kaynaklarının ve gelir kaynaklarının olduğu yer Habur ile Fırat nehirlerinin birleştiği alanda yer alıyor. Burada su kaynaklarının yüzde 85’i enerji kaynaklarının yüzde 80’i yer alıyor. Buraya PKK çöktü böylece rejimin parası da tükendi. İşte para olmayınca Ruslara olan bağımlılık neredeyse yüzde 100 seviyesine geldi. Ruslar da Ukrayna savaşından dolayı parça veremeyince muhalifler hızlı şekilde ilerledi. İşte rejim askeri böyle çöktü.

Sabah gazetesi Ankara Temsilcisi Okan Müderrioğlu: İran’ın doktirini bir Şii Hilali kurmak üzerine ilerliyor. Sahada gelişmeleri okumaya aynı zamanda kendi güvenliği ile ilgili olarak oyalamaktan ziyade zamanı kullanarak sahada yeni bir denge oluşturmaya çalışıyor. Şu anda yaşananlar iç savaştan Astan-Soçi süreçlerine oradan da bugüne çok büyük bir değişimi ifade ediyor.

Suriye’de bir 3’lü bölünmeden bahsediyorlar. Burada tehlikeler var Bu yüzden Türkiye’nin ve Recep Tayyip Erdoğan’ın sözünün dinlemesi gerektiği özellik isteniyor. Türkiye’nin atacağı adımlar çok önemlidir.

Terör ve güvenlik uzmanı Coşkun Başbuğ: Artık eldeki güç Şam’ı korumaya yetmez. Takviye almadığı sürece bu mümkün değil. Şam’ı korumak için detaylı planlar yapılmış vaziyette. Bunu Halep, Hama için denediler ama muhalifler bunu geçti. Kurdukları savunma ve sistem işlemedi. Esad’ın güvendiği yapı çöktü.

Esad, Şam’ın savunmasını Hama’da konumlandırdı ancak burada tutunamadılar. Sırada Humus var oradan sonra zaten Şam geliyor. Hama’da birçok tertibat alınmasına rağmen rejim askerleri direnemedi. İşte Hama düştükten sonra gerisi kolay çözülür.

A Haber muhabiri Ekrem Karabağ: İran tam olarak harekete geçmiş değil. Ancak diplomatik faaliyetlerine devam ediyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi Bağdat’a gelecek. Sürpriz bir gelişme yaşandı ve Suriye Dışişleri bakanı da bu görüşmeye katılacak. Aslında İran elinden geleni yapıyor direniş grupları üzerinden. Bu süreçte Irak’ın rolü çok önemlidir ve İran Dışişleri bakanı da Bağdat’ta bulunacak. Nasıl bir karar verilecek bekleyip göreceğiz.

DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman: Şehir savunulması şehrin dışında yapılmaz. ‘Geride savunma yapacağız’ ifadesinin tercümesi aslında ‘şehirden kaçtık’ demektir. Meskun mahal muharebesi her zaman daha zordur. Bunu önde yapmak gerekir ancak kaçtılar. 

Askeri stratejist Dr. Eray Güçlüer: Hama ile Halep arası yaklaşık olarak 200 KM’dir. Hama ile Şam arası 180  KM’dir. Şam’a ulaşmaya az kaldı. Buralar düz bölgeler ve Rusların burada muhalifleri durdurmak için bir saldırı yaptığını da görmüyoruz. Şu anda İdlib’e 1-2 saldırı oluyor ama Şam’a giden yolda bir saldırı yok. Bunu bir kenara not etmek lazım. Rusya bu süreci içinde olmak istemiyor. Şu anda rejim ile muhalifleri karşı karşıya bırakmış gibi görünüyor. Rejime destek olunuyor ama saha gerçekliği aynı şeyi göstermiyor.

Halep’e girildiğinde rejim güçleri Rakka ve Deyr Zor’dan buraya takviye gönderdi ama bunlar dayanamadı ve çekildi. Meskun mahalde savunma avantajdır eğer bunu Halep’te yapmadılar Hama’da da yapamadılar. Eğer Ruslar dengeyi değiştirecek bir hamle yapmazsa muhalifler yakında Şam’ın kapılarında soluğu alırlar. Hama’ya tahkimat yaptıklarını söylediler ama durum ortada Humus’da da benzeri olur. Halep kaybettiği ancak Şam’da gitmiştir.

Rejim askerlerinin verdiği görüntü aklını yitirme halidir. Bu kaçmak isterken düşmanın kucağına düşme halidir. Normal bir düşünce yok. Rejim askerlerinde tam bir panik hali var. Bunlara artık asker diyemeyiz. Artık rejim ordusu diye bir şey kalmadığını söyleyebiliriz. Düşmanın çevirmesi bir anlam ifade etmez silahı kullanır etkisiz hale getirirsiniz ancak burada farklı bir durum var. Rejim askerleri aklını yitirmiş. Rejim artık askeri kuvvet olma özelliğini yitirmiştir.

Orta Doğu araştırmaları uzmanı Haydar Oruç: Şu anda rejimi kimse düşünmüyor aslında rejimden sonra Suriye’yi kim yönetecek? Aslında bu soru çok önemli. Herkes bu konuyu çok merak ediyor. Ben şu anda iç savaşın başladığı yerden farklı bir konumda olduğumuzu düşünüyorum. Muhalif denilen HTŞ denilen grubun bu bölgenin insanları olduğunu belirtmek gerekir. Yani Hizbullah, PKK, Şii milisler gibi kökü dışarıda olan unsurlar değil.

Belli bir zamandan sonra HTŞ’nin sivilleştiği ve siyasallaştığı bir süreci görebiliriz. Bu da hem bizi hem Suriye halkını hem de Suriye ile ilgilenen herkesi rahatlatır.

Gazeteci Merve Şebnem Oruç: Son 10 yılda Esad’ın dışarıdan çağırdığı Rusya ve İran olmasa gücü hakkında bir fikir sahibi değildik ancak son harekatlar gösterdi ki bir gücü yok. Halep’te buna şahit olduk. Oradan kaçtılar.

Bunun görülmesi iyi olduk çünkü rejim gerçekten zayıf ve askeri tek başına hareket edemiyor. Şam’a bağlı olan bir Esad ordusu yok. Uzun süredir İran ve Rusya bağlı rejim askerleri olarak 2’ye ayrılmış bir ordudan bahsediyoruz. Şu anda Esad’a bağlı olan çok az bir elit güç kalmış durumda. Çoğu İran ve Rusya’nın etki alanında. Zaten bunların çekilmelerinin temelinde de bu var.

Askeri stratejist Doç. Dr. Kemal Olçar: Suriye’de şu anda 2 tane harekat yürütülüyor. Biri Suriye Milli Ordusu’nun yürüttüğü doğu-batı eksenli olan PKK’ya yönelik bir hareket ve bunun nerede duracağını kestirmek mümkün değil. Diğerinde ise güneye doğru sivil araçlara yapılan harekat değil bir hareket var. Burada müşterek bir durum yok. Bunların tek ortak noktası ise muhalif olmaları. Esad’a karşılar.

Güney doğru olan hareket Esad ve Rusya’nın İdlib’i vurmasından sonra başladı. Esad ve Rusya burada sivillerin yaşadığı yerleri vurdu. Halep’e girilmesinden sonra Esad elindeki yerleri PKK’ya bıraktı. Havalimanını bile teröristlere teslim etti. Askeri havalimanını bile PKK’ya bıraktı. HTŞ buraları teröristlerden ele geçirdi.

Rusya, Esad güçleri çekilirken kritik noktaları bombaladı. İşte İdlib ve Mare bu yüzden vuruldu. Burada Esad güçlerine çekilme emri verildiğini görüyoruz. Burada hedef zayiat olmasını engellemek ve esir düşmenin önüne geçmekti. Rusya sembolik işler yaptı. Esad’ın emniyetle çekilmesi için yapılan saldırılardı. İran kara gücü Ruslar ise hava desteği sağlamaya çalıştı zaten onların anlaşması da böyleydi. Hama’ya girildi. Esad Lazkiye ve civarında asker alımlarına başladı zorla yapılıyor ve 100 dolar maaş veriliyor. Esad askeri konuda yetersiz eldeki silahlar bakımsız ve eski. Muhalifler Hama’yı geçerse ve ilerleyiş sürerse Rusya bura hava kuvvetleri topyekun harekete geçirip vuracaktır. Şam’ın güvenli ile Lazkiye ve Tartus’un güvenliğine eş değer bakılıyor.

Uluslararası hukuk uzmanı Prof. Dr. Selami Kuran: Konuştuğumuz ülke olan Suriye 1516 tarihi itibarıyla Yavuz Sultan Selim’in fethiyle başlayan 1918 yılına kadar Osmanlı’nın olan bir yerdir. Türkiye’nin 911 KM sınırı olan bir yerdir ve komşu ülkedir. Sahada yaşanan askeri boyutlar çok önemli. Rejim karşıtı güçlerin 27 Kasım’da başlayan ilerleyişini hala devam ediyor.

Suriye’de şu anda yaşanan askeri hareketlilik dış güçlendirin yönlendirmesiyle olmuyor ben böyle düşünüyorum. Çünkü 2011 yılında itibaren devam eden bir iç savaştan bahsediyoruz. Türkiye-Rusya ve İran’ın taraf olduğu Soçi ve Astana süreçleri ile bölgede kısmı bir istikrar sağlanmıştı. Bölgede siyasi süreç işletilmedi Esad buna yanaşmadı. Mesele çözümsüzlüğe sürüklendi. Yani son 1 haftadır yaşadıklarımız Suriye’nin iç dinamikleriyle ilgili.

Uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Filiz Katman: Tüm gözlere Halep’e çevrildi. Bizim aldığımız bilgilere göre bu operasyon başlamanda 3 gün önce hazırlıkların tamamlandığı yönünde. Tüm yollar ve dükkanlar kapatılmış. Orada halk içerisinde şu anda endişeler olabilir ancak geri dönüşlerle birlikte farklı bir süreç başlayacak.

Suriye’de 2 ana yolu var ve bunlar M-4 ve M-5 yolları. Halep tam bunların kalbinde bulunuyor. Halep ve Tel Rıfat nu yüzden çok büyük öneme sahip. Burası enerji transit hattı aynı zamanda. ABD petrol yatakları olan Deyr Zor’dan çıkmayacak. Buradan kimin nemalanacağı çok önemli.

Uluslararası ilişkiler uzmanı Dr. Cihan Günyel: Muhaliflerin başlattığı bu operasyon herkese sürpriz oldu. Aslında Esad ve Rusya’nın saldırılarında sonra bir süpürme operasyonu olarak başladı ancak Esad birliklerinin çok hızlı şekilde geri çekilmesi nedeniyle Halep sonrası Hama, Humus ve oradan Şam’a gidecek olan bir yola evrildi. Muhalifler burada M-5 otoyolu üzerinden hareket ediyor. Şu anda çok hızlı bir gidiş ve Şam’ı hedefliyor olabilirler.