Olası İstanbul depremi için korkutan açıklama: Ölü faylar tamamen ölmedi! Uzman isim o bölgeye dikkat çekti…

Kahramanmaraş'ın Pazarcık ve Elbistan ilçelerinde meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki depremlerin ardından gözler olası Marmara depremine çevrilirken, uzmanlar İstanbul için 'ölü faylar tamamen ölmedi' uyarısında bulundu. İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Öztürk, İstanbul'da on milyon yıl önceye ait ölü fayların hareket ettiğini belirterek, dikkat çeken açıklamalarda bulundu.

O BÖLGEYE DİKKAT ÇEKTİ

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Jeoloji Mühendisliği Bölüm Başkanı Prof. Dr. Hüseyin Öztürk, on milyon yıl önce varlıklarını sürdüren ölü faylarda kırılmalar gerçekleştiğini açıkladı. Öztürk, ölü fayların yeraltında suları çalıştırdığını, göçmelere neden olduğunu belirtti. Uzmanlar, ölü fayların da hesaba katılarak çalışmalar yapılması gerektiğini vurguladı. Öte yandan Prof. Dr. Hüseyin Öztürk, İstanbul'daki ölü faylardan olan Beykoz-Sarıyer fayı ve Tuzla fayını jeoloji haritasına aktardı.

"O FAYLAR 'TAMAMEN ÖLMEDİK' DİYE SES VERİYORLAR"

Prof. Dr. Hüseyin Öztürk, ölü faylarda küçük kırılmalar olduğunu belirterek, "Bu faylar ölmüşler evet, bunlar beş, on milyon yıl önce varlıklarını sürdürmüşlerdi. Ama ara sıra stres gelince buralarda küçük kırılmalar gerçekleşiyor. Dolayısıyla bu faylar birkaç nedenle bizim için önemli. Bir tanesi bu faylar sismik hareketi zayıf zonlardır. Yeraltında sular çalışır, bu fay zonları ölse bile. Dolayısıyla bu bizim altımızdaki maddeyi harekete geçirir, göçmelere neden olur.

Bu fay öldü ama oradaki su çalışması devam ediyor. Dolayısıyla biz bu fayları da hesaba katarak İstanbul'daki bütün yerleşime uygunluk çalışmalarını yaptık. Çünkü o faylar ara sıra 'tamamen de ölmedik' diye ses veriyorlar. Üçlük, ikilik, depremlerle ses veriyorlar. 'Deprem burada nereden çıktı?' dediğimiz depremler, bunlarla ilgili depremler" şeklinde konuştu.

"BU FAYLAR BÖLGEYE ŞEKİL VERDİ"

Öztürk, "Şimdi bu eski faylar Marmara Denizi'nin çöküntüsünü oluşturan faylar. Düşmeli faylar bunlar. Bunlar hem Uludağ tarafından; güneyden çöktü, kuzey çöktü ve Marmara Denizi oluştu. Fakat bir zaman sonra bu çökmeler durdu. İşte bu beş milyon, on milyon yıldan başlayıp son üç milyona kadar gelen bu faylar diriydiler, bölgeye şekil verdiler. O zaman deprem oluşturdular. İnsanın olmadığı dönemdi.

Kuzey Anadolu fayının Marmara Deniz'e girişini dört yüz bin yıl önce gibi düşünüyoruz. Şu an yırtıcı, afet üretici fay, bu fay. Bu eski faylar ise şöyleydi. Mesela Tuzla fayı. Tuzla'dan geçen fay. Bu fay boyunca su çıkışları var değil mi? İçmeler'deki su var. Şifalı su var. Mideye iyi gelen karbonatlı bir su var. Bu çizgi devam edip gidiyor. Haliç'e kadar devam ediyor. Buralarda ara ara sismik aktiviteyi o yüzden görebiliyoruz.

Dünyamızın dört buçuk milyar yıl yaşı var. Dünyamızın kabuğu katılaştıktan beri kabuk kırıla kırıla bugüne kadar geldi. O günden bugüne kabuk kırılıyor. Biz fayları koymaya kalksak İstanbul'da haritada yer bulamayız. Ama eski faylar da ara ara biz buradayız. Biz de varız diyorlar. Yani bizim gördüğümüz bunlar" diye konuştu.

KAĞITHANE'DE 3.1 BÜYÜKLÜĞÜNDE DEPREM OLMUŞTU

Son olarak İstanbul Kağıthane'de 5 Şubat saat 03.15'te 3.1 büyüklüğünde deprem meydana gelmişti. Depremi hissedenler, sosyal medya paylaşımlarında, depremden hemen önce duydukları gök gürültüsüne benzer kuvvetli bir sese dikkat çekti. Daha önce de İstanbul'da benzer büyüklükte depremler kaydedilmişti.

İŞTE İSTANBUL'DA DEPREM RİSKİ TAŞIYAN İLÇE VE MAHALLELER

İstanbul'daki deprem riski taşıyan bölgelere yönelik AFAD'ın hazırladığı "Kırmızı Eylem Planı"nda çeşitli ilçelerde 100'den fazla semtte acil dönüşüm yapılması gerekiyor. Peki riskli semtler hangileri? Anadolu Yakası'nda riskli semtler hangileri? Avrupa Yakası'nda hangi bölgeler? A Haber muhabiri Pınar Özenç aktardı.

İşte semt semt o liste;

MALTEPE

Cevizli, Bağlarbaşı, Fındıklı, Girne, Esenkent, Gülsuyu, Aydınevler, Altayçeşme, Gülensu, Zümrütevler, Yalı, Çınar, Altıntepe, Feyzullah ve İdealtepe.

PENDİK

Kavakpınar, Velibaba, Kaynarca ve Ahmet Yesevi.

SULTANBEYLİ

Hamidiye, Turgut Reis, Akşemseddin, Mimar Sinan, Mecidiye, Salgamlı Devlet Ormanı, Ahmet Yesevi, Abdurrahmangazi, Orhangazi, Yavuz Selim, Hasanpaşa, Adil, Mehmet Akif ve Teferruc Tepe Ormanı.

ŞİŞLİ

Paşa ve Merkez.

TUZLA

Postane, Aydınlı, Şifa, Mimar Sinan, Yayla, İstasyon ve Aydıntepe.

ZEYTİNBURNU

Maltepe, Seyitnizam, Beştelsiz, Sümer, Veliefendi, Veliefendi, Çırpıcı, Telsiz, Nuripaşa, Kazlıçeşme, Yeşiltepe, Merkez Efendi ve Gökalp.

ADALAR

Heybeliada, Nizam, Maden, Kınalı ve Burgazada.

AVCILAR

Deniz Köşkler, Cihangir, Ambarlı, Merkez, Gümüşpala, Üniversite, Firüzköy, Mustafa Kemal Paşa ve Yeşilkent.

ATAŞEHİR

İçerenköy.

BAĞCILAR

Yıldıztepe, Evren, Kirazlı, Demirkapı, Hürriyet, Fevzi Çakmak, Yenigün, Kazım Karabekir, Çınar, Yenimahalle, Bağlar, İnönü, Yavuz Selim, Merkez, Mahmutbey, Fatih, Barbaros, Göztepe, Kemalpaşa ve Sancaktepe.

BAHÇELİEVLER

Şirinevler, Zafer, Kocasinan, Soğanlı, Hürriyet, Yenibosna, Çobançeşme, Cumhuriyet ve Fevzi Çakmak.

BAKIRKÖY

Osmaniye, Kartaltepe, Yeşilköy, Zeytinlik, Zuhuratbaba, Şenlikköy, Ataköy 3-4-11, Ataköy 7-8-9, Cevizlik, Yenimahalle ve Ataköy 2-5-6 mahalleri.

BAŞAKŞEHİR

Ziya Gökalp, Şahintepe ve Güvercintepe.

BAYRAMPAŞA

Altıntepsi, Muratpaşa, Yenidoğan, İsmetpaşa, Terazidere, Ortamahalle, Yıldırım ve Kartaltepe.

BÜYÜKÇEKMECE

Batıköy, Fatih, Pınartepe, Güzelce, Atatürk ve Hürriyet.

ESENLER

Fatih, Nine Hatun, Menderes, Kazım Karabekir, Tuna, Fevzi Çakmak, Oruç Reis ve Çifte Havuzlar.

ESENYURT

Atatürk, Örnek, Saadet dere, İnönü, Namık Kemal, Yenikent, Fatih, İnciryepe, Ardıçlı, Güzelyurt, Mehter Çeşme, Pınar, Talatpaşa ve Merkez mahalleri.

EYÜPSULTAN

Nişanca, Topcular, Düğmeciler, Defterdar, İslambey, Karadolap ve Güzeltepe.

GAZİOSMANPAŞA

Merkez, Sarıgöl ve Yıldız Tabya.

GÜNGÖREN

Merkez, Güneştepe, Mareşal Çakmak, A.Nafiz Gürman, Haznedar, Genç Osman, Akıncılar, Sanayi, Mehmet Nesih İzmen, Güven ve Tozkoparan.

KAĞITHANE

Talatpaşa, Merkez ve Gürsel mahalleleri.

KARTAL

Hürriyet, Karlıktepe, Orhantepe, Atalar, Esentepe Petrol İş ve Cevizli.

KÜÇÜKÇEKMECE

Kanarya, Cumhuriyet, Cennet, İnönü, Yeliova, Gültepe, Fevzi çakmak, Halkalı, İstasyon, Yenimahalle, Söğütlüçeşme, Kartaltepe, Sultan Murat, Fatih, Kemalpaşa ve Atakent.

FATİH

Mevlanakapı, Şehremini, Akşemseddin, Seyyid Ömer, Ayvansaray, Kocamustafapaşa, Derviş Ali, Yavuz Sultan Selim, Yedikule, Hırkai Şerif, Balat, İskenderpaşa, Topkapı, Silivri Kapı, Atıkalı, Molla Gürani, Sümbül Efebdi, Ali Kuşcu, Haseki Sultan, Zeyrek, Karagümrük, Cerrahpaşa, Aksaray, Cibali ve Emin Sinan.

İstanbul'da nereler kaygan zemine sahip? Risk nerelerde daha fazla? Zemin Mekaniği Uzmanı Prof. Dr. Süleyman Dalgıç, konu ile ilgili değerlendirmelerde bulundu.

İşte o açıklamalardan satır başları;

İstanbul dört bir tarafı kıyılarla çevrili. Değerli bir Boğaz'ımız var.

Semt ismi vermek istemiyorum ama Marmara'nın kıyıları, Boğaz'ın kıyıları, Haliç'in kıyıları, Karadeniz'in kıyıları ince kum nerede varsa su nerede varsa deprem büyüklüğüne bağlı olarak buralarda sıvılaşma riskini görebiliriz.

OLASI İSTANBUL DEPREMİNDE HANGİ İLÇELER RİSKLİ? UZMAN İSİM HARİTA ÜZERİNDE TEK TEK GÖSTERDİ: BALYOZLA KIRAMIYORUZ

6 Şubat'tan bu yana bölgede 11 binden fazla artçı sarsıntı oldu.

İstanbul'da deprem beklentisi hangi ilçelerin dayanıklı olduğu sorusunu da akıllara getirdi.

İSTANBUL'DA 1,5 MİLYON RİSKLİ BİNA TAŞINACAK

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, İstanbul'da riskli olduğu tespit edilen 1 milyon 500 bin konutun taşınacağını açıkladı. Konutlar, şehrin iki yakasında belirlenen rezerv alanlarına taşınacak.

Neden deprem fırtınası yaşıyoruz? İstanbul'un jeoloji haritası ne anlatıyor? Olası istanbul depreminde hangi ilçeler riskli? İstanbul'un jeoloji haritası ne anlatıyor? İstanbul'un riskli ve sağlam ilçeleri hangileri? Jeoloji Mühendisi Dr. İshak Yılmaz, A Haber canlı yayınında konu ile ilgili önemli değerlendirmelerde bulundu.

İşte o açıklamalardan satır başları;

"HARİTADA YER KALMAZ"

Aslında bunlar çok genelleştirilmiş çalışmalar. Türkiye'nin ana tektonik hatlarını gösteriyor ki bunların tamamı aktif hatlar. Yani deprem üretme potansiyeli olan hatlar. Eğer biz fayların tamamını koyacak olsak haritada yer kalmaz. Çizgilerden belki binlerce on binlerce fay hattı atmamız lazım. Ama bunlar genel anlamdaki hatlarımız.

En son 6 Şubat'ta gerçekleşen iki büyük depremin olduğu kesim burası. Beklediğimiz ve sürekli son 2 yıldır ağırlıkta olmak üzere 2020 Ocak ayından itibaren Elazığ'daki Sivrice depremine de gitmiştim ben orada da yüzey araştırmaları yapmıştık.

O da aslında büyük bir depremdi. Ancak geçtiği güzergaha baktığımız zaman yüz milyonlarca yıllık kayaçların sıkı taşlaşmış alanları kat eden bir deprem olduğu için hasarın beklenenden çok daha az olduğunu görüyoruz.

"HEPSİ AYNI ANDA ÇALIŞTI"

Yıllar öncesine dayanan silsile içerisinde aslında hatlarımız belli. Hiçbir deprem bizi şaşırtmıyor. Ancak zamanı noktasında diyoruz ki bu belki 10 yıl sonra olacaktı belki 30 yıl sonra olacaktı ya da burada enteresan olan bir şey var 3-4 tane farklı segmentimiz var. Amanos, Erkenek, Gölbaşı, Pazarcık bu fayların hepsi aynı anda çalıştı.

"İSTANBUL DEPREMİ" İFADESİ YANLIŞ

Bizim açımızdan aslında belki de İstanbul'da olacak bir deprem etkisini tartışırken, 'İstanbul depremi' diye bir ifade zaten yanlış bir ifade. İstanbul'un içerisinde bugüne kadar tespit edebildiğimiz aktif bir kırık hattı yok fay hattı yok. Marmara içerisinde hat.

Marmara Denizi içerisinde büyük çukurluk alanlarımız var. Özellikle Avrupa yakasında 20 km'ye kadar uzanan kesimde sığ olarak deniz içerisinde ilerlersiniz sonra deniz bir anda derinleşmeye başlar.

Bize soruyorlar diyorlar ki fayları nasıl tespit ediyorsunuz? Bizim için bunun yüzlerce verisi var. Bunu uydulardan tespit edebildiğimiz gibi arazide aldığımız kayaç örneklerinde ya da hatta mikroskopta ya da bir toplu iğne başı büyüklüğündeki nesne içerisinde bu oda büyüklüğüne getirerek oradaki deformasyonu ölçebiliyoruz.

DEPREM NEDİR? NASIL OLUŞUR?

Topografya bizim için önemli. O bölgedeki yüzey şekli. Yüzey şekilleri aslında tektonizmayla yani faylarla şekillenir ağırlıklı olarak. En büyük güç budur. İç dinamik diye tabir ettiğimiz yerin içerisinden kaynaklanan bir güçtür bu. Yerin içerisinde stres birikir o zamanla o kabuk dediğimiz şeyi kırar bölgeyi yükseltir alçaltır ya da sağa sola doğru hareket ettirir. İşte bu depremdir aslında.

BİR STRES HAVUZU

Dolayısıyla sizin bir stres havuzunuz var. O stres havuzu dediğimiz şey kırılan yüzeydir. Yüzeyiniz ne kadar geniş olursa o kadar fazla stres biriktirmek zorundasınız onu kırabilmek için. Bir kova düşünün kovaya siz bir bardak su doldurduğunuz zaman taşmaz o kova ölçüsünde doldurmanız lazım. Bunun için de o bağlı olduğu musluk, musluğumuz Kuzey Anadolu Fayı öbürü Doğu Anadolu Fayı, bir tanesi 2,5 cm yılda kayma parametresine sahip diğeri 1 cm'lik.

2,5 cm olan daha hızlı hareket ediyor. Dolayısıyla fayların kırılma zamanına baktığımız zaman daha kısa sürelerle ritmik olarak kırmaya başlıyor. Örneğin Tuz Gölü Fayını düşünelim. Orada neredeyse milimetre mertebesinde yıllık kayma hareketi. Dolayısıyla oradaki beklenen fay 8 bin ila 10 bin yılda bir kere tekrarlanma periyodu olarak.

Burada çok daha hızlı. Çok basit bir matematik. Tabii her zaman matematik çalışmaz ama diyelim ki 2,5 cm yüz yılda 2,5 metre yapar o da size 7'ye yakın büyüklükte bir deprem üretmiş olur. Eğer bunu 500 yıl biriktirirseniz 7,5 metrelik atıma karşılık gelir o zaman 7'nin üzerinde 7,5 – 7,6 belki de bir depreme aynen Hatay'da olduğu gibi bir depreme karşılık gelir.

Buradaki periyotlara baktığımız zaman iki tane parametremiz var. Bir geçmişte olan depremler. İkincisi ise aletsel kayıt. Saat saniye bazında veren tabii ki enerjinin de boyutunu veren bir ölçümüz var. Yani 7,1 – 7,2 - 7,3… 7 ile 8 arasında deniyor ki bir sürü 6 büyüklüğünde deprem oluyor aslında rahatlıyor mu bu bölge, sizin diyelim ki 6,5 büyüklüğündeki bir depremi 7,5 büyüklüğündeki bir depremle karşılayabilmeniz için 30 tane 5,5'tan 900 adet deprem yapmanız lazım ki diyelim ki o enerjiyi karşılayabilsin.

Dolayısıyla burada aletsel anlamda yaklaşık 1900'lü yılların 1800'lü yılların sonu itibariyle başlıyor. Aletsel kayıtlarımız var 100 yılı aşkın süredir. Onun öncesinde tarihsel kayıtlara bakıyoruz ama her zaman bize doğruyu yönlendiremiyor.

"EVLERİN KAĞIT GİBİ YIRTILDIĞINI GÖDÜK"

Mesela ben şimdi okuyorum İstanbul içerisinde zemin sıvılaşmalarından bahsediyor ya da 300 tane yeniçerinin bir toprak yarıldı içine yeniçeriler düştü ve sonra tekrar toprak kapandı şimdi böyle bir olay yok. Ben en azından görmedim yaşadığım 30 yıllık tecrübe içerisinde hemen hemen bütün depremlerde birinci gün olmasa bile ikinci veya üçüncü gün deprem bölgelerinde birebir çalışmalara katılmış bir insanım.

Fay hattını da burada olduğu gibi yüzlerce kilometre anbean takip ettik. Kırıkların nasıl geliştiğini nasıl sıçrama yaptığını nasıl atım yaptığını kırık hattındaki yer alan evlerin maalesef kağıt gibi nasıl yırtıldığını gördük.

"ARTIK O NOKTAYA GELDİK"

Bir kere taşınma işlemi çok uzun süreçler. Bu hiç kolay bir şey değil. Ama bizim artık buna çizgi çekmemiz gerekiyor. Artık o noktaya geldik. Çünkü gördük yani 173 bin tane binadan bahsediyoruz yıkıldı ve kalanların dane kadar oturulabilir olduğu noktasında artık şüphe var.

Bizim şunu tartışmamamız lazım. Fay hattından 500 metre mi olsun 600 metre mi 1 kilometre mi? Olabildiğince uzak olsun. Çünkü fay hattı dediğimiz şey Türkiye'nin belki yüzde 1'lik bir kısmını hattı eğer alansal olarak dağılım yaparsak bizim yüzde 99'umuz var neden daha uzağa yapmıyoruz? Oraları da rekreasyon alanları olarak kullanmıyoruz? Oraların çoğu termal alanlardır aynı zamanda.

"ŞU ZEMİNİ TÜRKİYE'NİN HİÇBİR YERİNDE BULAMAZSINIZ"

Dolayısıyla sağlam zeminlerimiz de var. İstanbul için söyleyeyim. İstanbul'un zemini Türkiye'nin en sağlam zeminlerinden bir tanesi. Bunu ifade etmek lazım bundan çekinmemek lazım. Evet İstanbul'da depreme hazırlıklı olacağız ama bakın şu zemini Türkiye'nin hiçbir yerinde bulamazsınız.

Geneline baktığımız zaman koyu renkle gösterilen sarı dışındaki bütün renkler sarı ve gri dışındaki bütün renkler minimum 30-40 milyon yıl yaşında.

Dolayısıyla yeterince derine gömülmüş içerisindeki gözenekler azalmış içerisindeki suyu kaybetmiş taşlaşmış pekişmiş gözenekleri kaybettiği gibi o gözeneklere de kimyasal olarak çimento dediğimiz malzeme yerleşmiş ve aynen bizim doğal kullandığımız çimentoyu yani yapay olarak hazırladığımızı doğa kendisi yapmış zaten.

"BALYOZLA KIRAMIYORUZ"

Biz buradaki malzemeyi balyozla kıramıyoruz. Buralardaki yaşanacak en büyük sorun zaten sorun demeyelim de maliyet artırıcı şeylerden bir tanesi temeli kazarken kazı maliyetidir. Çok zor kazılır.

ZEMİN SIVILAŞMASI VAR MI?

Zemin sıvılaşması dediğimiz şey için alüvyon olması lazım. Kumlu bir zemin olması lazım.