11 yıllık kazıda tarihi keşif! İznik'te tarihi kalıntılar ortaya çıktı

Hristiyanlık ile ilgili temel dini konuların 325 yılında tartışılıp karara bağlandığı Birinci Konsil'in toplandığı alanda, Kültür ve Turizm Bakanlığının izniyle, Bursa Büyükşehir Belediyesinin desteğiyle 2015'te başlatılan arkeolojik kazı ve araştırmalar sürüyor.

Bursa Uludağ Üniversitesi (BUÜ) Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mustafa Şahin'in başkanlığındaki araştırma ekibi, Amerikan Arkeoloji Enstitüsünce 2014 yılında dünya çapındaki en önemli 10 keşiften biri seçilen bazilika hakkında önemli bilgilere ulaştı.

Kazı Başkanı Şahin, AA muhabirine, çalışmaların 11. yılında, antropologlar, restoratörler, arkeologlar ve sanat tarihçilerinden oluşan ekiple aralıksız devam ettiğini söyledi. Bu sezon ekibi uluslararası hale getirdiklerini belirten Şahin, "Calabria Üniversitesinden ve Catanzaro Magna Graecia Üniversitesinden, İtalya'dan ekibimize katılan bir grup var. Onlarla ortak çalışma yürütüyoruz." dedi.

BİRİNCİ KONSİL KÜÇÜK KİLİSEDE TOPLANDI

Kazı sezonu başlar başlamaz Birinci Konsil'in yapıldığı küçük kiliseyi arama çalışmalarına devam ettiklerini anlatan Şahin, şöyle devam etti:

"Daha önce prothesis (kutsal eşyaların saklandığı yer) odasında zemin döşemesi olduğunu düşündüğümüz bir kaplama vardı. Bunun kilisenin dışında devam edip etmediğini bilemiyorduk. Bu senenin kazı programında, en önemli sorumuz buydu. Bunun için de prothesis odasının doğusunda, beden duvarının dışında bir kazı çalışması başlattık ve ilk haftanın sonucunda beklediğimiz gibi zemin döşemesinin mevcut kilisenin dışında devam ettiğini gördük. Bu da bize kilisenin birinci evresinin olduğunu, büyük ihtimalle Neophytos Kilisesi'nin şu anda mevcut bulunan kilisenin altında olduğunu gösteriyor. Tahmin ettiğimiz gibi yine zemin döşemesinden bunu çok rahat bir şekilde söyleyebiliriz ki 368 depreminde yıkılan Aziz Neophytos Kilisesi'nin, Birinci Konsil'e katılan din adamlarının anısına ve Birinci Konsil'in yapıldığı yerin üzerine 380 yılı sonrası inşa edilen Kutsal Pederler Kilisesi'nin artık kesinlikle burada olduğunu bu sene itibarıyla söyleme durumuna gelmiş bulunuyoruz."

Kazı çalışmaları sırasında bir altın yüzük, bir yüksük bulunduğunu ifade eden Şahin, altın yüzükte hurma ağacı ve kılıç bezemesinin olduğunu anlattı. Şahin, yüksük ve yüzüğün benzer örneklerinin Emeviler, Abbasiler dönemlerinde görüldüğünü dile getirerek, şöyle devam etti:

"Bunların burada bulunmuş olması, araştırmalarımız ve hipotezlerimiz açısından çok önemliydi. Emeviler'in 729 yılında İznik'i kuşattığını, İstanbul'u fethetmeden önce stratejik olarak İznik'in alınmasını hedeflediğini, 6 ay süren kuşatma esnasında İznik'in fethedilemediğini ama Emevi emirinin Kutsal Pederler Kilisesi'ne girdiğini biliyoruz. Bu da bize Kutsal Pederler Kilisesi'nin İznik içerisinde değil, sur duvarlarının dışında olduğunu göstermektedir ve bulduğumuz yüksük ve yüzük üzerinde yapmış olduğumuz ilk değerlendirmeler, Emeviler'in bulunduğumuz kiliseyi ziyaret ettiklerini göstermesi açısından çok önemli. Yani şunu söyleyebilirim, taşlar artık yavaş yavaş yerine oturuyor."

Vita Constantini adlı eserin yazarı, Birinci Konsil'e katılan din adamı Caesarealı Eusebius'un Birinci Konsil'den bahsederken "Birinci Konsil, ibadet evi ya da küçük bir kilisede toplandı. Kilise o kadar küçüktü ki bu kadar din adamı bu kiliseye nasıl sığdı? Bu da Tanrı'nın büyük bir mucizesi." şeklinde bir ifadesi olduğunu aktaran Şahin, şunları kaydetti:

"Bu sene yaptığımız kazılarda, ilk olarak temellerini, zemin kaplamasını bulduğumuz yapının tahmin ettiğimiz gibi Aziz Neophytos Kilisesi'ne, Eusebius'un bahsettiği küçük kiliseye ait olduğunu rahat bir şekilde söyleyebilecek duruma geldik. Dolayısıyla büyük bir mutluluk içindeyiz. En azından hipotezimizin karşılığını bulduk. Küçük kilisenin zemininin kilisenin dışında devam edip etmediğinin diğer bir ifadeyle büyük kilisenin küçük kilisenin üzerine yapılıp yapılmadığını bu ilk hafta içerisinde anlamış olduk. Bu, büyük bir buluntu ya da keşif."

Şahin, İtalya'dan gelen ekibe Catanzaro Üniversitesinden Prof. Dr. Francesco Cuteri'nin başkanlık ettiğini, ekibin bazilikanın orta nefinde (koridor) çalıştığını ifade etti.

Orta nefteki bema duvarının (kilise önde gelenleri için ayrılan, normal zeminden yüksekçe konumlandırılmış bölüm) önünde daha önce 8 mezar bulduklarını hatırlatan Şahin, sözlerini şöyle tamamladı:

"Bunlardan 2'si çok önemliydi çünkü bunlar, bema duvarının tam altında yer alıyordu. Ayrıca iskeletlerde de harç izleri vardı. Bu da kilise yapılırken o mezarların orada olduğunu göstermesi açısından önemli işaretlerdi. Önemli 2 mezar içinde bulduğumuz sikkeler, Valens Valentianus dönemlerine aitti. Dolayısıyla bu kilisenin 380 yılında yapıldığını bu vesileyle öğrenmiştik. Şimdi orta nefte İtalyanlar araştırma yapıyor. Bakalım bu sene sonuç ne olacak? Biz de merakla bekliyoruz."

Türkiye ziyareti kapsamında Ankara ve İstanbul'da temaslarda bulunan Papa 14. Leo, 28 Kasım 2025'te Bursa'nın İznik ilçesine gelmiş, Birinci İznik Konsili'nin 1700. yıl dönümü programına katılmıştı.