EYT'ten aylık bağlatan kıdemini alacak mı? Emekli olup çalışanın maaşı düşecek mi? EYT'de merak edilenler yanıt buldu

EYT'ye yönelik yasal çalışmada sona yaklaşılırken, "tarih, prim, yıl, başvuru, tazminat, aylık" konusunda ayrıntılar Aralık'ta netleşecek. İlk etapta emekli olacak 1,5 milyon kişi işten ayrılıp emekli olurken kıdem tazminatını da alabilecek.

Gelecek yılın bütçesinde 3600 ek gösterge, emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesi dikkate alınarak yüzde 60'a yakın bir artış söz konusu. Devletle birlikte şirketler de yeni emeklilere kıdem tazminatı konusunda planlama yapıyor. Yeni yılda asgari ücrete yapılacak zammın yüzde 40-50 olması durumunda kıdem tazminatı maliyeti de aynı oranda artacak.

Düzenlemeden yararlanarak emekli olan herkes kıdem tazminatı alma hakkına sahip olup, içeride biriken ücretleri varsa yıllık izin gibi haklarını da alarak işten ayrılabilecek. Kıdem tazminatı konusunda işverene vadeye bölünmesi gibi kolaylıklar sağlanması da gündemde.

İşveren kalifiye personeli emekli olsa da yeniden işe alabilecek. Emekli olup çalışanların maaşları düşmeyecek. Emekli aylığı hesabı yapılırken 2000 yılı v öncesi için aylık bağlama oranı yüksek tutulurken ayrıca güncelleme katsayısı kullanılacak.

2008 yılının Ekim ayı sonrası için hesaplamada bu aylık bağlama oranı büyüme hızının yüzde 30'u ve bir önceki ayın enflasyonuna bakılıyor. Bu şekilde üç ayrı hesapla emekli aylığı belirleniyor.

Kıdem tazminatı hesaplanırken, son brüt maaş hesabındaki kazancın yanı sıra yıl içinde ödenen tüm nakit paralara da bakılıyor. İkramiye, yemek parası, kıyafet parası, görev tazminatı, kasa tazminatı gibi düzenli ödemeler brüt ücrete ekleniyor.

Sabah Gazetesi'nden Hazal Ateş'in haberine göre EYT için gün sayanların kıdem tazminatı başta olmak üzere merak ettiği bazı soruların yanıtları şöyle:

EYT KAPSAMINDA EMEKLİ OLAN HERKES KIDEM TAZMİNATI ALABİLECEK Mİ?
Emekli olmak isteyenlerin öncelikle işyerinden istifa etmesi gerekiyor. Emekliliğe bağlı istifa eden herkesin kıdem tazminatı hakkı bulunuyor. Ayrıca biriken ücretleri varsa yıllık izin gibi haklarını da alarak işten ayrılabilirler. Kıdem tazminatına hak kazanmak için aynı işyerinde en az bir yıl çalışma zorunluluğu bulunuyor.

KIDEM TAZMİNATI YENİ YILDA YÜZDE KAÇ ARTACAK, EK ÖDEMELER DÂHİL EDİLECEK Mİ?
Kıdem tazminatı her yıl Ocak-Temmuz aylarında belirleniyor, enflasyon farkı da hesaba katılıyor. Son brüt maaş hesabındaki kazancın yanı sıra yıl içinde ödenen tüm nakit paralara da bakılıyor. Brüt son ücret üzerinden ödeme yapılırken ücret dışındaki gıda, yol, eğitim, yakacak, unvan tazminatı, yıpranma tazminatı, nitelik zammı gibi yan ödemeler de hesaba dâhil edilir. Düzenleme yeni yılda yaşama geçecek. Asgari ücrete yüzde 40 ya da yüzde 50 zam gelmesi durumunda kıdem tazminatı da aynı oranda artabilir.

EYT kapsamında emekli olan çalışmaya devam edebilir mi, tazminat ödemelerinde işverene kolaylık sağlanacak mı?
İşveren, emekli olan personelini bir sonraki ayın başı itibariyle sigortalı olarak işe alabilir. Emekli olduktan sonra çalışmaya devam edenlerin maaşları düşmez. Ancak burada işverenin giriş ve çıkış kodlarına dikkat etmesi gerekiyor. İş dünyası kıdem tazminatları konusunda kolaylık sağlanması konusundaki taleplerini hükümete yazılı olarak iletmiş durumda. Tazminatların vadeye bölünmesi gibi kolaylıklar sağlanabilir.

FAZLA MESAİ, YILLIK İZİN ÜCRETİ KIDEM HESAPLAMASINA DÂHİL EDİLECEK Mİ?
Fazla mesai, yıllık izin ücreti, doğum, evlenme yardımı, teşvik ikramiyesi ve primleri, ölüm yardımı bir defaya mahsus verilen yardımlar kıdem tazminatına esas ücrete dâhil edilmiyor. İşçinin düzenli olarak aldığı teşvik primi ve telif ödemeleri ise hesaplamada dikkate alınır.

EMEKLİ OLUP ÇALIŞMAYA DEVAM EDENLERİN KIDEM TAZMİNATI HAKKI VAR MI?
Emeklilik nedeniyle tazminatını alıp ayrılan kıdem hakkını sıfırlar. Yeniden aynı işyerinde çalışan için yeni bir çalışma dönemi başlar. Emekli olduğu tarihte kıdemi ödendiği için sıfırlanmış kabul ediliyor. Ancak kıdem tazminatını almadan emekli olup çalışmaya devam edenler ayrılırken tazminatını alabilir.

ASGARİ ÜCRETİN ÜZERİNDEKİ GELİRİN BİR KISMININ ELDEN VERİLMESİ KIDEMİ DÜŞÜRÜR MÜ?
Emekli aylığını, kıdemi yükseltmenin yolu ortalama kazancın yüksek olmasıdır. Prime esas kazanç ne kadar yüksekse emekli aylığı o kadar yükselir. Ücretlerin asgari ücret kadarını banka yoluyla, üzerini elden alan çalışanın hem emekli aylığı hem de kıdem tazminatı düşük olur.

Prim ödeme gün sayısı, sigortalılık süresini doldurdum ancak yaşı bekliyorum. İşten ayrılsam kıdemimi alabilir miyim?
Kıdem tazminatının verilmesi için iş sözleşmesinin yasada belirlenen şartlarda feshi zorunlu. Ancak, İş Kanunu'na göre yaşlılık aylığı almak için yaş dışındaki sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayılarını tamamlayarak kendi isteğiyle işten ayrılan işçi kıdem tazminatına hak kazanır.

EYT KAPSAMINDA ÖDENMESİ GEREKEN PRİM GÜN SAYISI NE KADAR?
8 Eylül 1999'a kadar normal emeklilikte yaş koşulu aranmıyordu. Sadece prim günü eksik olan kişilere tanınan kısmi emeklilikte yaş koşulu vardı. Bu koşullar çalışma statülerine göre değişiyordu. SSK'lılarda; kadınlar 20, erkekler 25 yıl sigortalılık, 5000 prim günüyle emekli oluyordu. Kısmi emeklilikte ise 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 prim günü, kadınlarda 50, erkeklerde 55 yaş uygulanıyor. Daha sonra yapılan düzenlemeyle kademeli yaş koşulu geldi, SSK'lıların prim günleri de kademeli olarak 5975'e çıkarıldı. Beklenti 8 Eylül 1999 öncesindeki koşullarla emeklilik hakkının verilmesi yönünde. Bu yönde hazırlanırsa SSK'lılar için normal emeklilikte 5000, kısmi emeklilikte 3600 günü doldurmak yeterli olacak. Bağ-Kur ve Emekli Sandığı için ise kadınlarda 7200, erkeklerde 9000 prim gününü doldurmak gerekecek.

EYT için eksik primi doldurmak için boşta geçen sürelerin hangileri sonradan borçlanılabilir?
Memurların aylıksız izin süreleri, doğum, askerlik, yurtdışındaki öğrenim süreleri, asker ve polislerin sil öğrencilik süreleri, seçim için istifa edenler, doktora süresi, avukatlık stajı, tutukluluk süreleri, fahri asistanlık, yurtdışında ev kadını olarak geçen süreler veya sigortalı çalışılarak geçirilen süreler borçlanılabilir.

SİGORTALILIK SÜRESİNİ DOLDURMAYANLAR EYT'DEN NASIL YARARLANACAK?
EYT düzenlemesi 8 Eylül 1999 öncesindeki koşullarla emeklilik hakkı getirirse 5000 prim gününü tamamlayan, kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl sigortalılık süresini dolduranlar emekli olacak. Sigortalılık süresi eksik olanlar ise tamamladıkları tarihte emeklilik hakkı elde edecek.