EYT'liye hem maaş hem tazminat! EYT'linin tazminat hesabı nasıl yapılır? Giydirilmiş brüt ücret nedir? İşte örnek hesaplama

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinde sona yaklaşılıyor. Tarihi netleşmeye başladı.

Peki EYT çıktıktan sonra neler olacak? EYT'linin tazminat hesabı nasıl yapılacak? EYT'li ne kadar emekli maaşı alacak? Takvim Gazetesi Ekonomi Müdürü Faruk Erdem, A Haber canlı yayınında konu ile ilgili açıklamalarda bulundu. Erdem, EYT'de tazminat hesabı yapılırken dikkat edilmesi gereken bir detay hakkında uyarıda bulundu.

İşte o açıklamalardan satır başları;

İlk etapta 1.5 milyon insanın emekli olacağı söyleniyor. Daha sonra da kademeli olarak 2-3 milyon insan emekli olacak şartları tamamladıkça.

Kademeliden kastım şu aslında diyelim ki bir şart konuldu bu şarta uyan 1.5 milyon emekli olacak ama uymayan 2-3 milyon daha insan var onlar da uyduğu tarihte olacak. Kademe bu yani sırayla diyelim.

Bu 1.5 milyon ya da 2-3 milyon insanın büyük çoğunluğu da çalışıyor. Bir kısmı çalışmıyor. Çalışanlar açısından ve işverenler açısından bir durum ortaya çıkacak. Nedir bu? Emeklilik için işten çıkmak zorundasınız.

TAZMİNAT DURUMU ORTAYA ÇIKACAK

Yani işten çıkış almadan emeklilik işlemi yapamıyorsunuz. Çıkış aldığınızda da bir tazminat durumu ortaya çıkacak. Kıdem tazminatı için birçok firma bir kaynak ayırmıyor. Dolayısıyla şirketler açısından bir tazminat ödeme durumu ortaya çıkacak.

Çünkü kıdem tazminatı almanın şartları şu 1 yılı dolduracaksınız ve kendi istek kusuru dışında işten çıkmış olacaksınız ama istisnası var istifa ederek tazminat almak mümkün onlardan birisi de emeklilik. Emekli oldum dediğiniz an tazminatınızı alıp ayrılabilirsiniz.

Bir de emekli maaşı bağlanması söz konusu. EYT'linin maaşı 3 hesapla belli olacak. Birincisi 2000 öncesi günlerine ve kazançlarına bakılacak. Zaten çoğu 2000 öncesinde sigortalı olduğu için EYT'li olmuş durumda. Orada Aylık Bağlama Oranı (ABO) ve Güncelleme katsayısıyla bir rakam ortaya çıkarılacak.

EMEKLİ MAAŞ İÇİN HESAPLAMA

Sonra 2000 – 2008'in 10'uncu ayına kadarki bölümdeki kazançlarına bakılacak. Orada ABO artı büyüme hızı gelecek. Ve güncelleme katsayısı.

2008'in 10'uncu ayından sonra ise ABO artı büyüme hızı ve enflasyon katılıyor güncelleme katsayısıyla.

Bu 3 rakam toplanıp emekli maaşı belirlenecek.

TAZMİNAT NASIL HESAPLANACAK?

Kıdem tazminatı son brüt ücretin sizin çalıştığınız süreyle çarpılmasıyla bulunuyor ama brüt ücrette bir de giydirilmiş brüt ücret diye bir nokta var çok önemli yani sizin yıl içinde aldığınız nakit olarak paralar da brüt ücrete ekleniyor.

İŞTE ÖRNEK HESAPLAMA

GİYDİRİLMİŞ ÜCRET HESABI

Brüt ücret: 10.000 TL

Aylık yemek parası (brüt): 1.500 TL

Yılda bir ikramiye (brüt): 10.000 TL

Ücrete eklenecek ikramiye: 10.000/12= 834 TL

Ücrete eklenecek yemek parası: 1.500 TL

Giydirilmiş brüt ücret: 12.334 TL

10 YIL 8 AY 17 GÜN TAZMİNAT HESABI

Giydirilmiş brüt ücret: 12.000 TL

10 yıllık tazminat: 120.000 TL

8 aylık tazminat: 12.000/ 12 X 8 = 8.000 TL

17 günlük tazminat: 12.000/ 360 X 17 = 567 TL

Toplam tazminat: 128.567 TL

Buradan sadece damga vergisi kesiliyor ve işçinin rızası olmadan kıdem tazminatı taksitle ödenmiyor. Bir defada banka yatırılarak ve nakit olarak ödenir.

TAZMİNAT HESABI YAPARKEN BUNA DİKKAT!

Sizin eğer yıl içinde düzenli ödenen nakit paralar varsa bunları mutlaka giydirilmiş brüt ücretinize ekletmeniz lazım tazminat hesabı sırasında. Ama bunların düzenli olması lazım. Mesela prim alıyorsunuz bu prim düzenli değil iyi çalışırsanız alıyorsunuz düzenli değil. Mesai alıyorsunuz düzenli değil. Yemek parası kasa tazminatı görev tazminatı bayram ikramiyesi gibi bunlar mutlaka brüt ücrete ekleniyor.

EYT'DE PRİM HESABI NASIL YAPILACAK?

Özellikle formülle birlikte soru işaretleri beraberinde geldi. Bunlardan biri de prim hesaplaması oldu.

08.09.1999 öncesi işe giren herkes EYT'li mi? EYT'de prim hesabı nasıl yapılacak? Sosyal Güvenlik Uzmanı Emin Yılmaz, A Haber canlı yayınında örnekler üzerinden EYT'de merak edilenleri anlattı.

İşte o açıklamalardan satır başları;

EYT'nin milat tarihi dediğimiz 08.09.1999 öncesinde işe girenler herkes emekli olacak mı olmayacak mı, onunla ilgili primleri ne kadar olacak uzman olarak tahminlerde bulunuyoruz biz.

Şu anki yasalar üzerinden değerlendiriyoruz. Yasa koyucu aralık ayında bununla ilgili detaylar açıklandığı zaman da her şey netleşmiş olacak.

Ama şu anda nasıl hesaplıyoruz? Bildiğimiz gibi bizim 3 kurumumuz var. SSK, Bağkur, emekli sandığı üzerinden değerlendiriliyor.

SSK'lı olanların kendi içerisinde 08.09.99 öncesi farklı hesaplama 99 – 2008 arası farklı 2008 sonrasında da farklı hesaplamalarımız var.

08.09.1999 önce süre yaş ve prim günü zarureti vardı. Burada erkeklerde sigorta başlangıcından sonra 25 yıl kadınlarda 20 yıl, yaş haddimiz var 44-58 yaş, kadınlarda 38-56 yaş.

Prim günleri de 5000 – 5975 günlere devam ediyordu. Eğer yaş şartı kalkarsa dolayısıyla burada erkekler 25 kadınlar 20 yılı doldurursa prim günü de 5000 gün olursa emekli olacağını tahmin ediyoruz.

Örneğimizde SSK'lı olarak çalışan kişinin doğum tarihi 73 senesinde, işe başlama tarihi 1992 senesinde ve 5.700 günü var. Şu an nasıl emekli olur?

EYT çıkmazsa 25 yıl süre 53 yaş 5600 gün şartının bir araya geldiği en son ki tarihten itibaren emekli olacak.

52 yaşına 2026 yılında giriyor daha 4 senesi var yaşa takılmış. 5.700 gününü tamamlamış. Buradaki örnekte yaşa takıldığından dolay bu kişi şu anda emekli olamıyor. Ama yasa ola ki yaşı kaldırırsa önümüzdeki yıl başı bu kişinin emekli olması muhtemel olarak gözüküyor.

Peki 4B Bağkur ve emekli sandığında nasıl oluyor? Burada farklı kanunlarımız var bizim.

İşte başlama normalde Bağkur'da sigorta başlangıcından sonra 30.04.2008'e kadar erkekler 44-60 yaş kadınlarda 40-58 yaş, erkeklerde 9.000 gün 25 yıl kadınlarda 7.200 gün 20 yıl varsa yaşları da tamamlanıyorsa bunlar emekli olabiliyor.

Örneğimizde sigorta başlangıcı 1.1.1990. Bu kişi Bağkur'lu mu tam net değil hesabına göre değerlendirmek lazım. 90, 91, 92 yıllarında 3 yıl çalışmış 1080 gün. Sonra da 1.06.2001 vergi kaydı olmuş esnaflığı devam ediyor. Bağkur'da milat tarih 1.6.2002'dir.

Dolayısıyla 4A'lı bu tarihe kadar erkekte 25 kadınlarda 20 yılı doldurmaya kaç senesi varsa yaşı onun üzerinden değerlendiriyoruz biz ama EYT'li mi olup olmadığını şu şekilde hesaplıyoruz.

4A 3 yıl çalışmış, 4B olarak da 1 yıl olduğu için 4 yıl çalışmış. 2002'den 4 yılı çıkardığınızda 1998'e ulaşmış oluyoruz. 99 öncesi olduğu için EYT'li.

Diğer şart 25 yıl veya 20 yıl da tamamsa emekli olur.

Bir de emekli sandığına bakalım. Bununla ilgili de milat tarihimiz 23.05.2002.

Sigorta başlangıcı 1.1.1992'de 2 aylık bir sigortalılığı olmuş ondan sonrasında da 1.1.2001'de 4C emekli sandığına girmiş ve hizmetleri devam etmiş.

Baktığımız zaman başlangıcı 92 ben EYT'liyim diyor ama orada yanılgı var. 2000 yılının 5. ayına denk geliyor. 99 öncesine götürmediği için bu emekli sandığı çalışanı EYT'li değil maalesef.

EYT NE ZAMAN ÇIKACAK?

A Haber canlı yayınında konu ile açıklamalarda bulunan Takvim Gazetesi Ekonomi Müdürü Faruk Erdem, "EYT meselesi öyle gözüküyor ki 2023 gelmeden gündemimizden çıkacak. Kasım sonu Aralık başı gibi de biz bunu öğrenmiş oluruz." dedi.

1) EYT'DE SAYI BELLİ OLDU

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesinde sona yaklaşılıyor. Bu noktada yasanın içeriği de netleşmeye başladı. Buna göre prime dayalı bir sistem ile sigortalılar emekli olacak.

Belli bir primi ve yıl şartını yerine getirenler emeklilik hakkı kazanacak. Primini tamamlayamayanlar ya da henüz yılı dolmamış olanlar için ise kademeli bir emeklilik gelecek.

Böylece şartları tamamladıklarında emeklilik hakkını kullanabilecekler. Yapılan hesaplamalara göre ilk etapta 1.5 milyon sigortalı EYT kapsamında emekli olacak.

Geriye kalan 2-3 milyon arasındaki vatandaş ise şartları tamamladığında emekliliğe kavuşacak. Söz konusu düzenlemenin Kasım sonu ile Aralık başı gibi kamuoyu ile paylaşılması bekleniyor.

2) EMEKLİYE ASGARİ ÜCRET

Milyonlarca emeklinin yeni maaş artışı için de geri sayım başladı. Ocak ayında açıklanacak 6 aylık enflasyon oranı emeklilerin maaş artışlarını belirleyecek.

SSK ve Bağ-Kur emeklileri 6 aylık enflasyon artışı alırken, memur emeklileri yüzde 8 toplu sözleşme artışı ve enflasyon farkı alacak. Ancak emeklilerin taban maaşının da artırılması bekleniyor.

1500 TL'den 3.500 TL'ye çıkartılan taban maaşın asgari ücret seviyesine çekilmesi söz konusu. Bu konuda hesaplamalar yapılıyor.

Bu arada Ocak ayı ile birlikte 3600 ek gösterge artışları da memur emeklilerinin maaşlarına yansıtılacak.

3) SÖZLEŞMELİ KADROSU GENİŞLİYOR

Kamuda sözleşmeli olarak görev yapan memurların 4A kadrolarına geçirilmesi ile ilgili çalışmada da sona gelindi. Memur sendikalarıyla yapılan müzakereler de tamamlandı.

Sendikalar kendi taleplerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na sundu. Bu noktada yaklaşık 550 bin sözleşmelinin kadroya geçerek yeni mali ve sosyal haklara kavuşması bekleniyor.

Ayrıca kamuya ait çağrı merkezi çalışanlarının da kapsama alınması planlanıyor. Böylece toplam sayı 600 bini bulacak. Bu noktada geçici işçilerin tam yıl çalışması ve tazminat hakkına kavuşması da sağlanacak.

4) ÜCRETTE KAYIP BİTİYOR

Çalışanların gelir vergisi dilimleri sebebiyle özellikle Eylül ayından sonra düşen ücretleriyle ilgili de tedbir alınıyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Çalışma Bakanlığı bu konuda görüşmelerini sürdürüyor.

Çalışma tamamlandığında vergi dilimleri yeniden belirlenerek ücret düşüşlerinin de önüne geçilecek.