EYT’li olmayanlar dikkat! Kademeli emeklilik fırsatı… Kadın ve erkekte yaş şartı ne?

Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ile ilgili düzenleme sonrasında 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar için emeklilikte yaş şartı kalkmış oldu. 3 Mart'tan bu yana yaklaşık 3 milyon EYT'li başvurusunu yaparak emeklilik hakkını elde etti.

Prim ve yıl şartını tamamlamayı bekleyen EYT'liler ile birlikte toplam sayının 5 milyonu bulması bekleniyor. EYT düzenlemesi 8 Eylül 1999 ve öncesini kapsadığından bu tarihten sonra sigortalı olanların emeklilik şartları da merak edilmeye başlandı.

EYT'li olamayan sigortalılar için kademeli bir yaş şartı bulunuyor. Bu yaş şartlarını da işe giriş tarihleri belirliyor.

Hizmet akdi ile çalışanların yaşlılık aylığının bağlanmasında yani emekli olmalarında hangi kanun hükümlerinin geçerli olacağı ilk defa sigortalı olunan tarihe göre değişiklik gösteriyor.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun yürürlük tarihinden önce 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa göre sigortalı olanlar için bu kanunlardaki şartlar geçerli olacak, dolayısıyla bu kişilerin kazanılmış hakları korunacak.

KADIN VE ERKEKTE YAŞ ŞARTI FARKLI

İşe giriş tarihine göre emeklilik şartları şöyle belirleniyor;

8/9/1999 ve öncesi sigortalı olarak ilk defa işe başlayanların yaşlılık aylığına hak kazanabilmeleri için sigortalılık süresi ve prim ödeme gün sayısı koşullarının bir arada yerine getirilmesi gerekiyor.

Bu sigortalılar EYT kanunu kapsamına giriyor. 23/5/2002 tarihinde 15 yıl sigortalılık süresi, 3600 prim ödeme gün sayısı ve kadınlarda 50 erkeklerde ise 55 yaş şartlarını yerine getirenler emekli olabiliyor. Bu tarihte bu şartları yerine getiremeyenler için ise yerine getirecekleri tarihe göre kademeli geçiş süreci öngörülüyor. Bu noktada kısmi emeklilik şartları oluşuyor.

EYT'Lİ OLAMAYANLAR NE YAPACAK?

8/9/1999-30/4/2008 tarihleri arasında ilk defa hizmet akdi ile çalışmaya başlayarak sigortalı sayılanlar;

*Kadın için 58, erkek için 60 yaşını doldurmak ve 7000 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak, *Kadın için 58, erkek için 60 yaşını doldurmak ve 25 yıldan beri sigortalı bulunmak ve en az 4500 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş olmak şartlarından birinin yerine getirilmesi koşuluyla yaşlılık aylığından yararlanabiliyorlar.

*30/4/2008 tarihinden sonra ilk defa hizmet akdi ile çalışmaya başlayarak sigortalı sayılanların yaşlılık aylığına hak kazanmalarında 5510 sayılı Kanunla belirlenen şartlar geçerli oluyor.

5510 sayılı Kanuna göre;

*01.01.2036 tarihine kadar kadın için 58, erkek için 60 yaşını doldurmak ve 7200 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları

primi ödemiş olmak şartıyla, *01.01.2036 tarihinden sonra 7200 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödeme gün sayısı koşulunun yerine getirilmesi halinde ise, gün koşulunun yerine getirildiği tarih aralığındaki yaş hadleri esas alınarak yaşlılık aylığına hak kazanılıyor.

İşte gün koşulunun yerine getirildiği tarihe göre emeklilik yaşını gösteren tablo.

Örneğin; hizmet akdi ile çalışan kadın 4/a sigortalısı 7200 gün malullük, yaşlılık, ölüm primi bildirilme koşulunu 10/10/2037 tarihinde tamamladıysa 59 yaşında emekli olabilir. Bu düzenleme ile 2048 yılından itibaren yaşlılık aylığına hak kazanma yaşı eşitlenerek kadın ve erkek için 65 olacak. .

* Ayrıca yaşlılık veya emekli aylığı bağlanmasında bazı istisnalar da getirilmiştir. Kadın için 58, erkek için 60 yaş ile 2036 yılından sonrası için getirilen kademeli yaş hadlerine 65 yaşını geçememek üzere 3 yıl eklenmesi durumunda, 5400 prim ödeme gün sayısı üzerinden 5400 malullük, yaşlılık, ölüm prim ödeme gün koşulunun yerine getirildiği tarihe göre belirlenecek kademeli yaşta yaşlılık aylığı bağlanabilecektir.

Gün koşulunun yerine getirildiği tarihe göre emeklilik yaşını gösteren tablo.

Ancak, bu durumda 5400 prim ödeme gün sayısının, 30/4/2008 ila 31/12/2008 tarihleri arasında ilk defa hizmet akdi ile çalışmaya başlayarak sigortalı sayılanlar için prim ödeme gün sayısı 4600 ve 5400 günü geçmemek üzere, daha sonraki yıllarda ilk defa hizmet akdi ile çalışmaya başlayarak sigortalı sayılanlar için her yıl 100'er gün eklenmek suretiyle kademeli olarak uygulanması öngörülüyor. Burada da kısmi emeklilik söz konusu olurken 25 yıl şartı ortadan kalkıyor.

İşte giriş tarihi kadın erkek prim şartı tablosu.

YENİ ASGARİ ÜCRET NE KADAR OLACAK?

Asgari Ücret Tespit Komisyonu Aralık başında toplanacak. Temmuz ayında yüzde 34 zamla net 11 bin 402 liraya çıkan asgari ücrette memur maaş artışı baz alındığında yüzde 50 artışla net tutar 17 bin 103 liraya yükselecek.

Komisyon toplantılarında, satın alma gücü paritesi ele alındığı için enflasyon oranındaki artış asgari ücrete yapılacak zamda da belirleyici oluyor. Merkez Bankası'nın yüzde 65 yıl sonu enflasyon tahminine göre 6 aylık enflasyonun yüzde 38'e yakın olması öngörülüyor. Asgari ücrete 6 aylık enflasyona göre artış yapılırsa net 15 bin 735 lira olacak.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'ın "Komisyon'da tercihiniz asgari ücretliyi enflasyona ezdirmeyecek bir kararın çıkması yönünde olacak" sözleri de enflasyonun altında bir artış yapılmayacağına işaret ediyor.

Asgari ücret zammı çalışma ve sosyal güvenlikte bir çok ödeme kalemini de beraberinde yükseltiyor. Çalışanlara bütün iş kollarını kapsayacak şekilde belirlenen asgari ücret altında ücret ödemesi yapılamıyor.

İş sözleşmelerine bunun aksine hükümler konulamıyor, sosyal yardım nedeniyle bir indirim yapılamıyor. Asgari ücrete yapılan artış özel sektör ve kamu çalışanlarının yeni yıl zammında da belirleyici oluyor.

Asgari ücrete yeni yıl zammı başta olmak üzere merak edilen soruların yanıtları şöyle:

ASGARİ ÜCRET NEYE GÖRE BELİRLENİYOR, OCAK ZAMMI NE KADAR OLACAK?
Asgari ücret bir insanın en temel ihtiyacı olan yiyecek, giyecek, barınma, ısınma gibi ihtiyaçlarının karşılanması için alınan en düşük ücret olup işçi, işveren ve hükümetin temsil edildiği Asgari Ücret Tespit Komisyonu'nca belirleniyor. Asgari ücret ülke ekonomisi, gerçekleşen ve hedef enflasyon, yaşam maliyeti, ücretliler geçinme indeksleri, refah payı gibi parametler de göz önüne alınarak belirleniyor.

Asgari ücret Temmuz ayında brüt günlük 447,15, aylık brüt 13.414,50, net 11.402,32 lira olarak belirlendi. Asgari ücret zammında henüz resmi bir açıklama yok, beklenti yüzde 40-50 aralığında olacağı yönünde. Artış enflasyon tahminine göre yüzde 40 olursa 4 bin 560 lira artışla 15 bin 962 liraya, memur maaş artışı dikkate alınırsa yüzde 50 artışla 17 bin 103 liraya çıkacak.

KAÇ KİŞİ ASGARİ ÜCRETLE ÇALIŞIYOR, YAPILAN ZAM KİMLERİ ETKİLİYOR, BÜTÜN İŞ KOLLARINI KAPSIYOR MU?
Yaklaşık 18 milyon SSK'lının 6.6 milyonu asgari ücretli olup, artış işverenlerden Genel Sağlık Sigortalılara, isteğe bağlı sigortalılardan evde tarhana yapan bayanlara, işsizlik sigortası alanlardan yurtiçi ve yurtdışı borçlanma yapanlara kadar birçok kişiyi etkiliyor.

Asgari ücretlinin kıdem ve ihbar tazminatı tutarları artacak. İşsizlik ödeneği ile kısa çalışma ödeneğinin tavanı artacak. Bütün iş kollarını kapsayacak şekilde belirleniyor. Linyit, taşkömürü çıkarılan işyerlerinde, yer altında çalışan işçilere ödenecek asgari ücret de normal asgari ücretin iki katından az uygulanamıyor.

ASGARİ ÜCRET KAÇ GÜN ÜZERİNDEN HESAPLANIYOR, 2024 YILI İÇİN 6 AYLIK MI, YILLIK MI BELİRLENECEK?

Ücretin bir günlük belirlenmesi esas olup, aylık, haftalık, saat başına, parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen durumlarda gerekli ayarlamalar buna göre yapılıyor. Saatlik ücret aylık 30 iş günü üzerinden hesaplanıyor. Haftada 1 gün yasal bağlamda zorunlu ücretli izin ve 45 saatlik haftalık standart çalışma saati bulunuyor..

Haftalık çalışma saati haftanın diğer günlerine yayıldığında günlük mesai 7.50 saat hesaplanıyor. Asgari Ücret Tespit Komisyonu Aralık başında toplanacak. Asgari ücret zammında üst sınır iki yıllık olup, Komisyon ister yıllık isterse aylık belirleyebilir.

İŞVEREN YAŞ, BÖLGESEL KRİTERLERLE ÇALIŞANLARI ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA ÜCRETLE ÇALIŞTIRILABİLİR Mİ?

İş akitlerine ve toplu iş sözleşmelerine bunun aksine hükümler konamaz, konulsa bile geçerli olmaz, asgari ücretin altında ödeme yapılamaz. Belirlenen asgari ücreti ödemeyen veya eksik ödeyen işveren vekiline idari para cezası uygulanır. İş Kanunu kapsamında olanlara değil, deniz-basın iş kanunları ile Borçlar Kanunu'na tabi olarak çalışan işçilere de ödenecek ücret asgari ücretin altında olamaz.

YENİ ASGARİ ÜCRET ARTIŞIYLA KIDEMLE BİRLİKTE HANGİ ÖDENEKLER ARTACAK?
İşsizlik maaşı, iş göremezlik ödeneği, emzirme ödeneği, ihbar tazminatı da artacak. Emeklilik için doğum ve askerlik borçlanması yapanların ödeyecekleri miktarlarda artış olacak.

ASGARİ ÜCRETE VERGİ MUAFİYETİ, İŞVERENE DESTEK SÜRECEK Mİ?
Tüm ücretlilerin asgari ücret düzeyine kadar olan gelirleri vergi dışında bırakılıyor. Asgari ücrette yapılan her artış tüm çalışanlar bakımından vergi istisnası tutarının artışı kadar gelir avantajı sağlıyor. Bu kapsamda gelecek yılın bütçesinde 595.1 milyar lira vergi istisnası öngörüldü.

Dolayısıyla muafiyet devam edecek. İşverene asgari ücret desteği Temmuz ayı itibariyle 500 liraya çıkarıldı. Bu yılın ilk 7 ayında 1.7 milyon işyerine yaklaşık 19 milyar lira asgari ücret desteği verildi. Yeni yılda devamına hükümet karar verecek.