Erken emeklilik son dakika haberleri: Askerlik borçlanması ve doğum borçlanması ne zaman yapılmalı?

Doğum borçlanması, askerlik borçlanması, yıpranma hakkının kullanımı erken emekliliğin kapılarını açıyor. SGK'nın belirlediği prim günü sayısı ve yaş akdini tamamlayan herkes emekli aylığı alıyor. Birçok kişi primini doldurup yaş akdini beklerken, birçok kişi ise yaşı doldurmasına rağmen prim açığı nedeniyle emekli olamıyor.

Bu durumda devlet yıpranma hakkı, doğum ve askerlik borçlanması gibi hakları işçinin lehine kullanıyor. Kadınlar doğum borçlanması ile 6 yıla kadar, erkekler askerlik borçlanması ile 1 yıla kadar erken emekli olabiliyor. Ancak borçlanmaların kullanım şekli oldukça önemli.

Vatandaşlar yanlış zamanda borçlanma yaparlarsa hem daha fazla ödeme yapıyor hem de alacağı maaşı düşürebiliyor. Borçlanma yapmanın bazı püf noktaları bulunuyor. Örenğin çalışırken borçlanma yapmak birçok kişi için oldukça avantajlı. Çalışırken borçlanma yapanlar vergi indiriminde yararlanabiliyor. İşte borçlanmalar ve erken emekliliğe dair merak edilenler...

EN YAYGINI ASKERLİK BORÇLANMASI

Sosyal güvenlik mevzuatı, prim eksiği bulunan sigortalılara, bazı durumlarda borçlanma hakkı tanıyor. En yaygın borçlanma askerlik için yapılıyor. 2008 yılından sonra uygulamaya konulan doğum borçlanması da kadın sigortalılar için kurtarıcı olmaya başladı. Yurt dışı borçlanmada ise şartlar ağırlaştırıldı.

BAĞ-KUR'LULAR SSK'DAN EMEKLİ OLABİLİR

Birden fazla statüde çalışanlar için prim borçlanmasında dikkat edilmesi gereken en önemli husus, borçlanmayı ne zaman yapacaklarıdır. Yasaya göre, borçlanma hangi statüde çalışırken yapılıyorsa, ödenen prim günleri o statüdeki çalışmalara eklenir. Örneğin, 1995-2000 arası SSK'lı, 2005-2017 arası BAĞ-KUR'lu, 2017'den sonra da tekrar SSK'lı çalışmaya başlayan bir kadın sigortalı 1998'de doğan çocuğu için doğum borçlanmasını 2017 yılında yapmış olsaydı, borçlandığı günler BAĞ-KUR sürelerine eklenecekti. Aynı kişi borçlanmayı bugün yaparsa, borçlandığı günler SSK sürelerine eklenecek. Böylece, son 7 yıl içinde SSK statüsünde çalıştığı günlerin sayısını artıracak ve BAĞ-KUR yerine SSK'dan emekli olabilecek.

BORÇLANMAYI ÇALIŞIRKEN YAPIN

Borçlanma için yapılan ödemeleri gelir vergisinden indirme hakkı bulunuyor. Ancak, gerek kamuda, gerek özel sektörde çalışanların vergi indiriminden yararlanabilmesi için borçlanmanın çalışırken yapılması gerekiyor. İşten ayrıldıktan sonra yapılan borçlanmalarda vergi indiriminden yararlanmak mümkün değil.

HANGİ AYLARDA BORÇLANMALI?

Borçlanma primleri asgari ücrete göre belirleniyor. Asgari ücret önceden ocak ve temmuz aylarında artarken, bir süredir yıllık belirleniyor. Her yıl ocak ayında artırılıyor. Ocak ayında artırılan asgari ücret enflasyon dolayısıyla ilerleyen aylarda aşınıyor. Dolayısıyla, hem bu aşınmadan faydalanmak hem de ertesi yılın prim artışından etkilenmemek için borçlanmanın ekim-aralık aylarında yapılması avantaj sağlar.

PRİM EKSİĞİNİZ YOKSA BORÇLANMAYIN

Borçlanma, prim eksiğini tamamlama konusunda önemli bir hak. Ancak böyle bir hak var diye ille de borçlanma yapmak gerekmiyor. Eksik prim günü bulunmadığı halde emekli aylığını yükseltmek amacıyla borçlanmak, herkese aynı faydayı sağlamıyor. Bazen, borçlanmanın maliyeti getirisinden daha fazla olabiliyor. Özellikle, 2000 öncesi çalışma süresi fazla olanların, prim günleri eksik değil ise 2008 sonrası doğan çocukları için borçlanma yapmaları doğru değil.

KAMUDA ÇALIŞAN İŞÇİLERİN AVANTAJI

Kamuda çalışan işçiler askerlik borçlanması yaptıklarında, borçlandıkları süreler hizmetlerine ekleniyor. 18 ay askerlik borçlanması yaptıklarında, bu süreler, emeklilikte kıdem tazminatı alabilecekleri sürelere eklenir.

DOĞUM BORÇLANMASINDA 2000 ÖNCESİ AVANTAJLI

SSK (4/a),Emekli Sandığı (4/c) veya BAĞ-KUR'lu (4/b) kadınlar, ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile doğum yaptıktan sonra iki yıla kadar çalışmadıkları süreler için Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) borçlanma yapabiliyor. Üç çocuk için toplam 6 yıla kadar doğum borçlanması yapılabiliyor. 4/a'lı ve 4/c'li çalışanların, çocukları ilkokula başlayıncaya kadar yarım gün çalışma hakkı bulunuyor. İsterlerse, çalışmadıkları yarım günlük süreler için borçlanma yapabiliyorlar.

Doğum borçlanması yapan işçi ve BAĞ-KUR'lular, 2019 yılı için günlük en düşük 27.29 lira prim ödüyorlar. Bir çocuk için iki yıl borçlanan kadın sigortalı 19 bin 648 lira prim ödüyor. Bu rakam iki çocukta 39 bin 300 liraya, üç çocukta ise 58 bin 950 liraya kadar çıkıyor. Memurlar ise borçlanma primini derece ve kademelerine göre ödüyor.

Doğum borçlanması, sigortalı olarak çalışmaya başladıktan sonra doğan ve hayatta kalan çocuklar için yapılabiliyor.

Emekli aylığı bağlanırken, 2000 öncesi, 2000-2008 Eylül arası ve 2008 Ekim sonrası olmak üzere üç farklı dönem üzerinden hesaplama yapılıyor. Emekli aylığı bakımından 2000 öncesi, en avantajlı dönemi oluşturuyor. En dezavantajlı dönem ise 2008 sonrası.

Birden fazla çocuk için borçlanma hakkı bulunanlar, varsa, 2000 yılından önce doğan çocukları için borçlanmayı tercih etmeli.

İŞE GİRMEDEN ASKERE GİTMİŞ OLANLAR DİKKAT

En yaygın borçlanmayı erkek sigortalıların askerlikte geçen süreleri için yaptığı borçlanma oluşturuyor. Sigortalı olarak bir işte çalışmaya başladıktan sonra askere gidenlerin yapacağı borçlanma, sadece prim gününü artırır. Bu nedenle, işe girdikten sonra askerlik yapanlar, prim günleri eksik değilse borçlanma yapmalarına gerek yok.

Askerliğini işe girmeden önce yapanlar ise normalden daha erken emekli olup olamayacaklarını araştırmalı. Sigortalı olarak herhangi bir işte çalışmadan önce askere gitmiş olanlar askerlik borçlanması yaptıklarında, sigorta başlangıç tarihleri, borçlanma yaptıkları gün sayısı kadar geriye gider. Böylece, emeklilik yaşları düşebilir.

Ancak, bu herkes için geçerli olmayabilir. Bazı kişiler için bir günlük askerlik borçlanması emeklilik yaşını iki yıl öne çekebilirken, bazı kişilerin 18 aylık borçlanması emeklilik yaşını değiştirmeyebilir.

Örneğin, 9 Eylül 1999 tarihinde sigortalı çalışmaya başlamış kişi, 1996-1997 yıllarında askerlik yapmışsa, 1 günlük borçlanma sayesinde emeklilik yaşını 60'dan 58'e düşürebilir. Buna karşılık, aynı kişi 1999'da değil de 9 Eylül 2001 tarihinde sigortalı çalışmaya başlamışsa, 540 günlük askerlik süresinin tamamını borçlansa bile emeklilik yaşı değişmez.

GURBETÇİLERİN BORÇLANMA MALİYETLERİ ZORLAŞTI

En fazla borçlanmalardan birini de yurt dışı borçlanmalar oluşturuyor. Gurbetçiler, Türk vatandaşlığında geçen 18 yaşından sonraki süreleri borçlanarak Türkiye'de emekli aylığı bağlatabiliyor.

Bu yıl yapılan yasa değişikliği uyarınca, yurt dışı borçlanmasında prim bedeli yüzde 40 oranında artırıldı. Daha önce 27.29 lira olan 1 günlük borçlanma için ödenen prim bedeli, 38.37 liraya çıkartıldı. Türkiye'de SSK kapsamında çalışması bulunanlar daha önce yurt dışı borçlanması yaptıklarında, daha az prim günüyle emekli olabiliyordu.

Bundan sonra yapılan yurt dışı borçlanmalar 4/b statüsünde değerlendirilecek. Dolayısıyla hem daha yüksek maliyetle, hem de daha fazla süreyle prim ödeyecekler.

Yapılan bu değişiklikler sonrası, gurbetçiler topluca ödedikleri primi emekli aylığı olarak ortalama 11 yılda telafi edebilecekler. Topluca ödenen paranın alternatif getirisi de dikkate alınarak, borçlanmanın ona göre yapılması gerekir.

HANGİ DURUMDA EMEKLİLİK BORÇLANMASI YAPILABİLİR?

- Ücretsiz doğum veya analık izni süreleri,

- İşçi, memur ve BAĞ-KUR kapsamındaki sigortalı kadınların, üç çocuğa kadar olmak üzere, her çocuk için çalışmadıkları iki yıllık süreleri,

- Er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay okulunda geçen süreler,

- Kamu görevlilerinin personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri,

- Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirilen normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri,

- Sigortalı olmaksızın yapılan avukatlık staj süreleri,

- Sigortalıların beraatla sonuçlanan tutukluluk veya gözaltı süreleri,

- Grev ve lokavtta geçen süreler,

- Hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri,

- Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreleri,

- 13 Şubat 2011 tarihinden sonra, 4857 sayılı İş Kanunu'na göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile ayda 30 günden az çalışan sigortalıların, ilgili aylardaki eksik süreleri,

- Sigortalı olmaksızın, 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun'a göre yurt dışına gönderilenlerin, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim süreleri,

- Yurt dışı borçlanması.

SAĞLIKÇILARIN YIPRANMA HAKLARI

Sayıları 350 bini bulan sağlık çalışanları geçen yıl çıkartılan kanunla yıpranma (fiili hizmet süresi zammı – FHSZ) hakkı elde etti. Yıpranma hakkı, 3 Ağustos 2018 tarihinden sonraki çalışmalara uygulanacak. Fiilen çalıştıkları her 360 güne 60 gün ilave edilecek. Yıpranma dolayısıyla erken emeklilik hakkından ise 3600 günlük süre dolduktan sonra yararlanabilecekler. Yasa çıktığı tarihte çalışmakta olan sağlıkçılar, erken emekliliğe, 2028 yılından itibaren hak kazanabilecekler.

Sağlık çalışanlarının uzun yıllar beklediği fiili hizmet süresi zammına (FHSZ) ilişkin düzenleme geçen yıl yürürlüğe girdi. Sağlık Bakanlığı'nın Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ile birlikte belirlediği listede yer alan sağlık meslek mensuplarına, insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde çalışmaları şartıyla, bu kapsamda geçen sürelerinin her 360 günü için 60 gün fiili hizmet süresi zammı (FHSZ) verilecek.

FHSZ, iki türlü fayda sağlayacak. Elde ettikleri FHSZ'nin beş yıla kadar olan kısmı, toplam prim ödeme gün sayılarına ilave edilerek prim günleri artacak. Bu kapsamda 25 yıl çalışan kişinin normalde prim gün sayısı 9000 gün olmasına karşın, her yıl için 60 gün üzerinden, toplam 1500 gün daha eklenecek ve 10 bin 500 gün üzerinden emekli aylığı hesaplanacak.

İkinci fayda ise emeklilik yaşında olacak. FHSZ'nin yarısı, emeklilik yaş haddinden indirilecek. Örneğin, toplam 1500 gün fiili hizmet süresi zammı elde eden kişinin emeklilik yaşı 750 gün öne çekilecek.

YAŞ HADDİNDEN İNDİRİM İÇİN 3600 GÜN KOŞULU ARANIYOR

Yaş haddinden indirim yapılabilmesi için, yasa kapsamındaki işlerde 3600 gün çalışmak gerekecek. 3600 gün hesabında, sağlık meslek mensuplarının 3 Ağustos 2018 tarihinden sonraki insan sağlığıyla ilgili işlerde geçen süreleri dikkate alınacak.

3600 günü tamamlamayanlar sadece prim günlerine yapılacak ilavelerden yararlanabilecek, erken emekli olamayacaklar. Başka bir ifadeyle, sağlık çalışanlarına getirilen yıpranma hakkı sayesinde fiilen erken emeklilik 3 Ağustos 2028 tarihinden önce söz konusu olmayacak. Erken emeklilik beklentisinde olan sağlık çalışanları, insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde en az on yıl çalışmak zorundalar.

AYDA 26 GÜN BİLDİRİLECEK

Fiili hizmet süresi zammında hafta sonu tatilleri, yıllık izinler dikkate alınmıyor. Dolayısıyla ayda 30 gün çalışmış olan kişi için FHSZ kapsamında 26 gün bildirim yapılacak. Kalan 4 gün normal çalışma kabul edilecek.

FHSZ kapsamında toplam prim ödeme gün sayısına ilave edilecek gün sayısı, fiilen çalışılan günler toplanarak bulunacak. Bir yılda bildirimi yapılabilecek fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki çalışma, izin kullanmamış kişiler için 312 günü aşamayacak.

Ancak, yaş haddi indiriminden yararlanabilmek için gerekli olan 3600 günün tespitinde ay içerisinde geçen tüm çalışma süreleri (26-4 gün) dikkate alınacak.

1 YIL ERKEN EMEKLİ OLMAK İÇİN KAÇ YIL ÇALIŞMAK GEREKECEK?

Fiili hizmet süresi zammı kapsamındaki her 360 güne karşılık elde edilen 60 günün yarısı kadar süre, yaş haddinden indirilecek. Hiç izin kullanmayan bir kişi, mesleğini sürdürmeye devam ettiği her yıla karşılık 26 gün erken emekli olma hakkı elde edecek. Yıllık izin süreleri de düşüldüğünde yaklaşık 15 yıl çalışmaya karşılık 1 yıl, 30 yıl çalışmaya karşılık 2 yıl, 37.5 yıl çalışmaya karşılık da 2.5 yıl erken emekli olunabilecek.

RADYOLOJİ UZMANLARI VE RÖNTGEN TEKNİSYENLERİ

Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkez ve hastanelerinde görev yapan başta ağız, diş ve çene radyolojisi uzmanları ile röntgen teknisyenleri, yılda 90 gün yıpranma hakkı bulunan radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işlerde çalışanlara tanınan haktan yararlanamıyorlardı. Bu konudaki yargı kararının ardından uygulama değişti. Buna göre, bakanlığa bağlı ağız ve diş sağlığı merkez ve hastanelerinde görev yapan söz konusu radyoloji uzmanları ile röntgen teknisyenleri, 14 Şubat 2018 tarihinden sonra geçen çalışmalarından dolayı yıpranma hakkından yararlanabilecekler. Ancak, haktan yararlanabilmek için Radyasyon Güvenliği Komitesi'nin kararı doğrultusunda radyasyon görevlisi sayılmaları gerekiyor.

ÜNİVERSİTELERDE GÖREVLİ MESLEK MENSUPLARI

FHSZ'den yararlanabilecek sağlık meslek mensuplarının unvanları, Sağlık Bakanlığı ile Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından belirlendi. Söz konusu unvanlar aşağıda sıralanmış bulunuyor. Sağlık meslek mensubu sayılmakla birlikte halen Yükseköğretim Kanunu uyarınca görev yapanlar ise insan sağlığı için koruyucu, teşhis, tedavi ve rehabilite edici hizmetlerde fiilen çalışmaları şartıyla yıpranma hakkından yararlanabilecekler.

ASKERİ SAĞLIK PERSONELİ

Kanun hükmünde kararnameler ile Gülhane Askeri Tıp Akademisi başta olmak üzere askeri hastanelerde çalışanlar Sağlık Bakanlığı'na veya Sağlık Bilimleri Üniversitesi'ne devredildi. Bu kişilerden, aylıklarını 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na göre almaya devam edenler, bu şekilde aylık almaya devam ettikleri sürece diğer TSK mensupları gibi yılda 90 gün yıpranma hakkından yararlanmaya devam edecekler.

YIPRANMA HAKKINDAN YARARLANABİLECEK SAĞLIK MESLEK MENSUPLARI

Fiili hizmet süresi zammından yararlanabilecek sağlık meslek mensuplarının unvanları şöyle:

Tabip

Diş tabibi

Eczacı

Ebeler

Hastabakıcı hemşireler

Hemşire

Sağlık memuru (Toplum sağlığı teknisyeni)

Klinik psikolog

Psikolog (Tıbbi uygulama yetkisi olan sertifikalı)

Fizyoterapist

Odyolog

Diyetisyen

Dil ve konuşma terapisti

Podolog

Sağlık fizikçisi

Anestezi teknisyeni ve teknikeri

Tıbbi laboratuar ve patoloji teknikeri

Tıbbi laboratuar teknisyeni

Tıbbi görüntüleme teknisyeni ve teknikeri

Ağız ve diş sağlığı teknikeri

Diş protez teknikeri, teknisyeni

Tıbbi protez ve ortez teknisyeni, teknikeri

Ameliyathane teknikeri

Odyometri teknikeri

Diyaliz teknikeri

Fizyoterapi teknikeri

Perfüzyonist

Radyoterapi teknikeri

Eczane teknikeri

İş ve uğraşı terapisti ve teknikeri

Elektronörofizyoloji teknikeri

Mamografi teknikeri

Acil tıp teknikeri ve teknisyeni

Hemşire yardımcısı

Ebe yardımcısı

Sağlık bakım teknisyeni

YIPRANMA HAKKI NEDİR?

Yıpranma payı ile çalışma koşulları ağır olan mesleklerden daha çabuk emekli olunması amaçlanıyor. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda "fiili hizmet zammı" olarak geçen yıpranma payı ile çalışma koşullarının ağır olması sebebiyle diğer mesleklere nazaran daha fazla efor sarf edilen ve diğer mesleklerden daha fazla yıpranmaya maruz kalınan işlerde daha çabuk emekli olunması amaçlanıyor.