Elektrikte negatif fiyat dalgası! Üretici satabilmek için para ödüyor

Avrupa'da güneş ve rüzgar enerjisi üretimindeki hızlı artış, toptan elektrik piyasalarında negatif fiyatların daha sık görülmesine yol açarken, enerji depolama teknolojileri ile depolama tesisi yatırımlarını hızlandırıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ve sektör raporlarından derlenen bilgilere göre birçok Avrupa ülkesinde negatif toptan elektrik fiyatlarının görüldüğü saatlerin sayısı artıyor.

ÜRETİCİ NEDEN PARA ÖDÜYOR?

Negatif toptan elektrik fiyatı, üreticilerin elektriği organize piyasalarda satabilmek için alıcılara ödeme yapmak zorunda kaldığı durumu ifade ediyor. Bu gelişme, tüketicilerin elektrik faturalarının negatife düştüğü anlamına gelmezken, sistemde arzın talebin üzerine çıktığını gösteriyor.

Söz konusu durum özellikle güneş enerjisi üretiminin zirve yaptığı öğle saatlerinde ortaya çıkıyor. Elektrik talebinin düşük seyrettiği dönemlerde güneş santrallerinin yoğun üretim yapması, şebekenin tüm elektriği absorbe edememesi nedeniyle fiyatların sıfırın altına inmesine yol açabiliyor.

Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, İspanya ve Danimarka gibi yüksek yenilenebilir enerji kapasitesine sahip ülkelerde negatif fiyatların görüldüğü saatler son yıllarda belirgin şekilde yükseldi.

BATARYA YATIRIMLARINI HIZLANDIRAN GELİŞME

Bu gelişme yenilenebilir enerji yatırımlarının önünde bir engel olarak değerlendirilmezken, enerji sistemlerinin daha fazla esneklik ihtiyacına işaret ediyor.

Batarya depolama sistemleri, pompaj depolamalı hidroelektrik santraller, talep tarafı yönetimi ve elektrik şebekelerinin güçlendirilmesi, fazla elektriğin değerlendirilebilmesi için kritik çözümler arasında gösteriliyor.

Enerji sektöründe son dönemde hız kazanan batarya yatırımlarının temel nedenlerinden biri de bu eğilim olarak öne çıkıyor.

Depolama tesisleri, fiyatların negatif olduğu saatlerde fazla elektriği depolayarak talebin yükseldiği saatlerde yeniden sisteme sunabiliyor. Bu sayede hem elektrik şebekesinin dengelenmesine katkı sağlanıyor hem de yatırımcılar için yeni gelir fırsatları oluşuyor.

TÜRKİYE'DE DE BENZER SÜREÇ BAŞLADI

Konuyla ilgili değerlendirmede bulunan Enerji Depolama Endüstrileri Derneği (EDEDER) Yönetim Kurulu Başkanı Doğa Can Bayram, özellikle Avrupa'da yenilenebilir enerji kaynaklarının artışıyla enerji piyasalarında ortaya çıkan fiyat dengesizliğinin enerji depolama sistemlerine olan ihtiyacı artırdığını söyledi.

Avrupa'da başta güneş ve rüzgar olmak üzere yenilenebilir enerji kaynaklarının artmasıyla toptan elektrik piyasalarında negatif fiyatlar gözlemlendiğini ifade eden Bayram, "Bu ucuzlama özellikle güneşli saatlerde yoğunlaşırken, güneşin batması durumunda fiyatlar aşırı yükseliyor. Bu durum, elektrik arzının fazla olduğu zamanlarda sıfır veya Avrupa'da eksi fiyatlara yol açarken, talebin yüksek ve arzın yetersiz olduğu zamanlarda ise çok yüksek fiyatlar oluşmasına neden oluyor. Bu saatlik fiyat dalgalanmaları piyasa dengesini bozuyor ve depolama sistemlerine olan ihtiyacı katlayarak artırıyor" diye konuştu.

Bayram, gün içi oluşan söz konusu fiyat farklarının elektrik piyasasını zor duruma soktuğunu ve bu durumun azaltılmasında şebeke esnekliğine imkan veren enerji depolama sistemlerinin kullanılabildiğini anlattı.

Bu durumun özellikle Avrupa'da serbest piyasalarda kurulacak yeni yenilenebilir enerji kaynaklarının, özellikle güneş enerjisinin, depolama sistemleriyle entegre olmadan kârlı olmasının mümkün olmadığına işaret eden Bayram, şöyle devam etti:

"Depolama sistemleri, düşük fiyatlı saatlerde enerjiyi depolayıp yüksek fiyatlı saatlerde sisteme vererek gelir elde ediyor. Avrupa'da gün içi fiyat farkları megavatsaat başına 800 avro seviyesine kadar çıkabiliyor, bu da depolama sistemlerini çok karlı bir yatırım haline getiriyor. Türkiye'de de benzer sorunlar yaşanmaya başladı. Bu yıl özellikle hidroelektrik santrallerden kaynaklanan fazla üretim nedeniyle sıfır fiyatların oluştuğu saatler ve günler artıyor. Türkiye'de negatif fiyat uygulaması olmamasına rağmen, sıfır fiyatlar iletim bedelleri nedeniyle santraller için fiilen negatif bir anlam taşıyor. Bu durum, Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizması kapsamı dışında kalan veya bu mekanizmadan çıkmış santrallerin zarar etmemek için üretimlerini kapatma eğilimine girmesine neden oluyor."

Bayram, Türkiye'de depolama sistemlerinin şebekeye katılmasıyla fiyat sınırlamasının hem aşağı (negatif fiyatlara doğru) hem de yukarı yönlü (maksimum fiyatlarda esneme) genişlemesinin beklendiğini aktardı.

Depolama kurulumlarının yükseldiğini ve yıl sonunda 1 gigavatsaati aşacağının hesaplandığını ifade eden Bayram, "Özellikle güneş santrallerinin yaygınlaşmasıyla birlikte Türkiye'de depolama gelirlerinde büyük bir artış öngörülüyor. Enerji depolama yatırımları, hem yerli hem de yabancı yatırımcılar için karlı bir alan haline geliyor. Bu gelişmeler, Türkiye'de depolama endüstrisinin büyümesi, yerli üretimin artması ve pazar payının genişlemesi için önemli bir işaret olarak görülüyor" değerlendirmesinde bulundu.