Nepal’deki felaketin arkasındaki korkunç gerçek! Deprem sanılan sarsıntının nedeni ortaya çıktı

Nepal ve Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'ni vuran sel ve toprak kaymasının ardından felaketin nasıl başladığına ilişkin ilk bilimsel bulgular ortaya çıktı.

New York Times'a konuşan bilim insanlarının uydu görüntüleri üzerindeki ilk incelemelerine göre, yüksek rakımlı bir buzuldaki dev buz kütlesinin koparak vadiye düşmesi, buz, su, kaya ve enkazın hızla aşağıya taşınmasına ve yıkıcı selin oluşmasına neden olmuş olabilir.

İlk etapta deprem olarak kaydedilen sismik hareketin ise daha sonra bir deprem olmadığı, buzul çökmesi ve enkaz akışının oluşturduğu sismik enerji olduğu açıklandı.

Reuters'ın 27 Ağustos tarihli son verilerine göre Nepal ve Tibet'te yaklaşık binlerce kişi kayboldu, hayatını kaybedenlerin sayısını ise 300'ü aştı.

ÖNCE DEPREM SANILDI, GERÇEK BAMBAŞKA ÇIKTI

Himalayalar'da çarşamba günü meydana gelen felaketin ardından gözler, binlerce kişinin kaybolmasına ve çok sayıda yerleşim yerinin yıkılmasına yol açan selin nasıl başladığına çevrildi.

İlk değerlendirmelerde bölgede meydana geldiği bildirilen bir deprem ihtimali üzerinde duruldu. Ancak daha sonra yapılan incelemeler, felaketin başlangıcına ilişkin tabloyu önemli ölçüde değiştirdi.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), ilk olarak bölgede 4,4 büyüklüğünde bir deprem kaydetti.

Kurum, yakındaki sismik istasyonlardan elde edilen veriler, uzun periyotlu sismik dalgalar ve uydu görüntülerinin yeniden incelenmesinin ardından olayın deprem olmadığını açıkladı. USGS'ye göre kaydedilen sismik hareket, buzul çökmesi ve ardından meydana gelen enkaz akışından kaynaklandı.

BİNLERCE METRE YÜKSEKLİKTEN KOPAN DEV BUZ KÜTLESİ

Kanada'daki Calgary Üniversitesi'nden jeolog Daniel Shugar'ın uydu görüntüleri üzerindeki ilk incelemesine göre, bölgede bir buzulun büyük bir bölümü adeta temiz bir kırılmayla koparak yaklaşık 1 dikey kilometre aşağıdaki vadi tabanına düştü.

Shugar, kopan buz kütlesinin yaklaşık 2 bin fit, yani 600 metre genişliğinde olduğunu ve yaklaşık 17 bin fit yükseklikten aşağıya hareket ettiğini değerlendirdi. Buz kütlesinin yaklaşık 4 bin fitlik bir düşüş gerçekleştirdiği belirtildi.

Bu kadar yüksekten koparak aşağıya hızla inen dev buz kütlesi, yalnızca kendi ağırlığıyla değil, hareketi sırasında parçaladığı ve önüne kattığı kaya, toprak, su ve diğer malzemelerle birlikte çok daha büyük ve yıkıcı bir akış oluşturdu.

İskoçya'daki Dundee Üniversitesi'nden buzul bilimci Simon Cook'a göre yüksek rakımda depolanan dev buz kütlesinin kopmasıyla ortaya çıkan büyük potansiyel enerji, buzun aşağıya doğru hareketi sırasında onu tehlikeli ve son derece hızlı bir buz-su karışımına dönüştürdü.

"BUZ ADETA SUYA DÖNÜŞTÜ"

Bilim insanlarının ilk değerlendirmesine göre kopan buz kütlesi aşağıya doğru ilerlerken parçalandı ve akışın niteliği değişti.

New York Times'a konuşan Cook, buzun hareket sırasında parçalanarak adeta suya dönüştüğünü belirtti. Bu süreç, yüksek dağlardan aşağıya doğru ilerleyen akışın yalnızca bir buz kütlesi olmaktan çıkıp büyük miktarda su ve enkaz taşıyan yıkıcı bir akışa dönüşmesini açıklıyor.

Bilim insanlarının değerlendirmesine göre buzul kopması, Kathmandu'nun yaklaşık 40 mil kuzeyinde meydana geldi. Buz ve enkazdan oluşan akış, vadi boyunca kuzeybatıya doğru ilerleyerek Nepal ile Çin'in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki Bhote Koşi Nehri yönüne taşındı.

Reuters'ın son uydu görüntüsü değerlendirmelerine ilişkin aktardığı bilgilerde ise buz ve kaya içeren bir heyelanın, Lhende Nehri'nde büyük bir seli tetiklediği ve olayın Nepal-Çin sınırındaki Rasuwagadhi geçişinin yaklaşık 20 kilometre kuzeydoğusunda gerçekleştiği belirtildi.

DEPREM DEĞİL, BUZULUN ÇÖKMESİ

Felaketin ardından ortaya çıkan en dikkat çekici ayrıntılardan biri de sismik hareketin nasıl yorumlandığı oldu.

New York Times'ın aktardığı bilimsel analize göre bölgede yerel sismik ölçümlerde sabah saat 08.40 civarında büyük bir kütlenin aniden aşağı doğru hareket ettiğine işaret eden bir sinyal tespit edildi. Bu sinyalin hemen ardından sel akışına işaret eden başka bir hareket kaydedildi.

Fransa'daki Grenoble Alpes Üniversitesinden jeomorfolog Kristen Cook, ilk sinyalin bir deprem görüntüsü vermediğini belirterek uydu görüntüleri ve bölgedeki diğer verilerle birlikte değerlendirildiğinde bunun büyük olasılıkla kaya-buz çığının aşağı doğru ilerlerken bir akışa dönüşmesi olduğunu söyledi.

USGS'nin sonraki değerlendirmesi de bu yönde oldu. Kurum, daha ayrıntılı incelemenin ardından bölgede deprem meydana gelmediğini, ilk kaydın buzul çökmesi ve enkaz akışının oluşturduğu sismik enerji olduğunu duyurdu.

Bu nedenle felaketin "deprem ve selin aynı anda meydana gelmesi" şeklinde tanımlanması doğru değil. Kaynaklara göre deprem sanılan sarsıntı, felaketi tetikleyen veya ona eşlik eden bağımsız bir deprem değil; buzul çökmesi ve enkaz hareketinin oluşturduğu sismik sinyaldi.

BİLİM İNSANLARINDAN KRİTİK UYARI: BAŞKA BİR NEDEN DE OLABİLİR

Bilim insanları, buzul çökmesinin felaketin önemli bir nedeni olduğuna ilişkin güçlü işaretler bulunduğunu belirtse de olayın bütün nedenlerinin henüz kesin olarak ortaya konulmadığını vurguluyor.

New York Times'a konuşan Shugar, bölgedeki hava koşullarına ilişkin tüm verilerin henüz mevcut olmadığını, ancak uydu görüntülerinde bir önceki güne kıyasla kar örtüsünün belirgin şekilde azaldığının görüldüğünü söyledi.

Bu durumun daha yüksek sıcaklıkların buzulun erimesine katkıda bulunmuş olabileceğine işaret ettiği değerlendirildi.

Ancak bilim insanları, iklim değişikliğinin buzulun çöküşündeki kesin rolünün henüz belirlenemeyeceğini ve başka etkenlerin de dışlanamayacağını ifade ediyor.

Shugar ayrıca felakette taşınan su miktarının son dönemde görülen benzer buzul felaketlerinden çok daha büyük olduğunu belirterek olayın arkasında henüz belirlenmemiş başka bir etken bulunmasının mümkün olduğunu söyledi.

NEPAL VE TİBET'TE BİLANÇO AĞIRLAŞIYOR

Felaketin bilimsel nedenleri araştırılırken sahadaki arama kurtarma çalışmaları devam ediyor.

Reuters'ın 27 Ağustos tarihli son haberine göre, Nepal ve Çin'in Tibet bölgesinde yaklaşık 1.500 kişi kayıp.

Nepal'de kayıp olduğu bildirilen 826 kişinin yaklaşık 600'ünü yabancıların oluşturduğu belirtildi. Nepal polisi ve turizm yetkilileri, ülke genelindeki kayıp kişiler arasında farklı ülkelerden çok sayıda turistin bulunduğunu açıkladı.

ÖLÜ SAYISI 270'E YÜKSELDİ

Nepal Polis Departmanından yapılan açıklamada, yerleşim bölgelerinin etkilendiği, çok sayıda kamu binası ile özel mülkün hasar gördüğü selde hayatını kaybedenlerin sayısının 300'ü geçtiği ifade edildi.

Açıklamada, 4 bin 50 polis memurunun arama kurtarma çalışmalarında görevlendirildiği belirtildi.

Polis sözcüsü Abi Narayan Kafle, arama çalışmalarının yeniden başlamasıyla birlikte daha fazla cesede ulaşılmasının beklendiğini söyledi.

Çin tarafında ise Tibet'in Gyirong ilçesinde 558 kişinin kayıp olduğu bildirildi. Bu kişilerin 260'ının yabancı uyruklu olduğu açıklandı. Böylece Nepal ve Tibet'teki toplam kayıp sayısı yaklaşık 1.500'e ulaştı.

YÜZLERCE YABANCI TURİSTTEN HABER ALINAMIYOR

Felaketin vurduğu bölge, Tibet'teki Lhasa ile Nepal'in başkenti Kathmandu arasında uzanan ve çok sayıda turist, dağcı, gezgin ve hacının kullandığı yüksek rakımlı güzergâh üzerinde bulunuyor.

Reuters'ın aktardığı bilgilere göre Nepal'de kayıp olduğu bildirilen yabancıların arasında 177 Hindistan vatandaşı, 63 ABD vatandaşı, 34 Avustralya vatandaşı, 33 İngiltere vatandaşı ve 25 Kanada vatandaşı bulunuyor.

Bölgede aynı zamanda Hindu ve Budistler başta olmak üzere farklı inançlara mensup kişilerin ziyaret ettiği Kailash Mansarovar hac güzergâhı da bulunuyor.

SULAR KÖPRÜLERİ, YOLLARI VE EVLERİ YUTTU

Felaketin boyutunu gösteren görüntülerde, kaya, çamur ve su kütlesinin önüne çıkan yapıları sürüklediği görüldü.

Reuters'ın aktardığı doğrulanmış görüntülerde, Çin tarafındaki sınır geçişinde insanların dev bir su ve enkaz akışından kaçmaya çalıştığı, çok sayıda yapı ve aracın sular altında kaldığı belirtildi.

Nepal tarafında ise evler, yollar ve enerji altyapısının selden zarar gördüğü bildirildi.

Bölgedeki bazı yerleşimlerde çamur tabakasının metrelerce kalınlığa ulaştığı, evlerin, ağaçların ve araçların çamur altında kaldığı aktarıldı.

Helikopterler gün boyunca bölgede uçuş gerçekleştirerek kurtarılanları güvenli noktalara taşıdı.

5 BİNDEN FAZLA PERSONEL SEFERBER EDİLDİ

Nepal'de arama kurtarma çalışmalarına 5 binden fazla asker ve polis katıldı. Helikopterlerle ulaşılması güç bölgelere gıda, çadır ve acil yardım malzemeleri ulaştırılırken, ekipler hem hayatta kalanlara ulaşmaya hem de kayıp kişileri bulmaya çalışıyor.

Ancak dağlık arazi, yıkılan yollar ve köprüler ile bölgede devam eden riskler çalışmaları zorlaştırıyor.

Çinli yetkililer ayrıca Tibet tarafında, heyelan ve sel bölgesinin yukarısında bulunan ve halen su tutan bir göl nedeniyle yeni riskler bulunduğunu açıkladı.

Bu durumun kurtarma çalışmalarını daha da zorlaştırabileceği bildirildi.

TÜRKİYE'DEN NEPAL VE ÇİN'E TAZİYE

Felaketin ardından Türkiye de Nepal ve Çin halkına başsağlığı mesajı gönderdi.

Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamada, Nepal ile Çin arasındaki sınır bölgesinde meydana gelen sel ve toprak kayması nedeniyle yaşanan can kayıplarından derin üzüntü duyulduğu belirtildi.

Hayatını kaybedenlerin yakınlarına ve başta Nepal ile Çin olmak üzere vatandaşlarını kaybeden ülkelere başsağlığı dilendi.

Bakanlık ayrıca, şu an itibarıyla Türk vatandaşlarının afetten etkilendiğine ilişkin herhangi bir bilginin kendilerine ulaşmadığını ve sürecin yakından takip edildiğini açıkladı.

FELAKETİN GERÇEK NEDENİ İÇİN ARAŞTIRMALAR SÜRÜYOR

Nepal'deki felaketin ilk saatlerinde ortaya çıkan "deprem" ihtimali, yapılan incelemelerin ardından yerini çok daha karmaşık bir tabloya bıraktı.

New York Times'ın görüştüğü bilim insanlarının uydu görüntülerine dayalı ilk değerlendirmeleri, yüksek rakımdaki büyük bir buz kütlesinin koparak vadiye doğru ilerlediğini ve bunun buz, su, kaya ve enkazdan oluşan yıkıcı bir akışa dönüştüğünü gösteriyor.