Nepal’deki felaketin arkasındaki korkunç gerçek! Deprem sanılan sarsıntının nedeni ortaya çıktı

Nepal ve Çin'in Tibet Özerk Bölgesi'ni vuran sel ve toprak kaymasının ardından felaketin nasıl başladığına ilişkin ilk bilimsel bulgular ortaya çıktı.

New York Times'a konuşan bilim insanlarının uydu görüntüleri üzerindeki ilk incelemelerine göre, yüksek rakımlı bir buzuldaki dev buz kütlesinin koparak vadiye düşmesi, buz, su, kaya ve enkazın hızla aşağıya taşınmasına ve yıkıcı selin oluşmasına neden olmuş olabilir.

İlk etapta deprem olarak kaydedilen sismik hareketin ise daha sonra bir deprem olmadığı, buzul çökmesi ve enkaz akışının oluşturduğu sismik enerji olduğu açıklandı.

Reuters'ın 27 Ağustos tarihli son verilerine göre Nepal ve Tibet'te yaklaşık 1.500 kişi kayıp, Nepal'de hayatını kaybedenlerin sayısının ise 165'i aşması bekleniyor.

ÖNCE DEPREM SANILDI, GERÇEK BAMBAŞKA ÇIKTI

Himalayalar'da çarşamba günü meydana gelen felaketin ardından gözler, yüzlerce kişinin kaybolmasına ve çok sayıda yerleşim yerinin yıkılmasına yol açan selin nasıl başladığına çevrildi.

İlk değerlendirmelerde bölgede meydana geldiği bildirilen bir deprem ihtimali üzerinde duruldu. Ancak daha sonra yapılan incelemeler, felaketin başlangıcına ilişkin tabloyu önemli ölçüde değiştirdi.

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), ilk olarak bölgede 4,4 büyüklüğünde bir deprem kaydetti.

Kurum, yakındaki sismik istasyonlardan elde edilen veriler, uzun periyotlu sismik dalgalar ve uydu görüntülerinin yeniden incelenmesinin ardından olayın deprem olmadığını açıkladı. USGS'ye göre kaydedilen sismik hareket, buzul çökmesi ve ardından meydana gelen enkaz akışından kaynaklandı.

BİNLERCE METRE YÜKSEKLİKTEN KOPAN DEV BUZ KÜTLESİ

Kanada'daki Calgary Üniversitesi'nden jeolog Daniel Shugar'ın uydu görüntüleri üzerindeki ilk incelemesine göre, bölgede bir buzulun büyük bir bölümü adeta temiz bir kırılmayla koparak yaklaşık 1 dikey kilometre aşağıdaki vadi tabanına düştü.

Shugar, kopan buz kütlesinin yaklaşık 2 bin fit, yani 600 metre genişliğinde olduğunu ve yaklaşık 17 bin fit yükseklikten aşağıya hareket ettiğini değerlendirdi. Buz kütlesinin yaklaşık 4 bin fitlik bir düşüş gerçekleştirdiği belirtildi.

Bu kadar yüksekten koparak aşağıya hızla inen dev buz kütlesi, yalnızca kendi ağırlığıyla değil, hareketi sırasında parçaladığı ve önüne kattığı kaya, toprak, su ve diğer malzemelerle birlikte çok daha büyük ve yıkıcı bir akış oluşturdu.

İskoçya'daki Dundee Üniversitesi'nden buzul bilimci Simon Cook'a göre yüksek rakımda depolanan dev buz kütlesinin kopmasıyla ortaya çıkan büyük potansiyel enerji, buzun aşağıya doğru hareketi sırasında onu tehlikeli ve son derece hızlı bir buz-su karışımına dönüştürdü.

"BUZ ADETA SUYA DÖNÜŞTÜ"

Bilim insanlarının ilk değerlendirmesine göre kopan buz kütlesi aşağıya doğru ilerlerken parçalandı ve akışın niteliği değişti.

New York Times'a konuşan Cook, buzun hareket sırasında parçalanarak adeta suya dönüştüğünü belirtti. Bu süreç, yüksek dağlardan aşağıya doğru ilerleyen akışın yalnızca bir buz kütlesi olmaktan çıkıp büyük miktarda su ve enkaz taşıyan yıkıcı bir akışa dönüşmesini açıklıyor.

Bilim insanlarının değerlendirmesine göre buzul kopması, Kathmandu'nun yaklaşık 40 mil kuzeyinde meydana geldi. Buz ve enkazdan oluşan akış, vadi boyunca kuzeybatıya doğru ilerleyerek Nepal ile Çin'in Tibet Özerk Bölgesi arasındaki Bhote Koşi Nehri yönüne taşındı.

Reuters'ın son uydu görüntüsü değerlendirmelerine ilişkin aktardığı bilgilerde ise buz ve kaya içeren bir heyelanın, Lhende Nehri'nde büyük bir seli tetiklediği ve olayın Nepal-Çin sınırındaki Rasuwagadhi geçişinin yaklaşık 20 kilometre kuzeydoğusunda gerçekleştiği belirtildi.

DEPREM DEĞİL, BUZULUN ÇÖKMESİ

Felaketin ardından ortaya çıkan en dikkat çekici ayrıntılardan biri de sismik hareketin nasıl yorumlandığı oldu.

New York Times'ın aktardığı bilimsel analize göre bölgede yerel sismik ölçümlerde sabah saat 08.40 civarında büyük bir kütlenin aniden aşağı doğru hareket ettiğine işaret eden bir sinyal tespit edildi. Bu sinyalin hemen ardından sel akışına işaret eden başka bir hareket kaydedildi.

Fransa'daki Grenoble Alpes Üniversitesinden jeomorfolog Kristen Cook, ilk sinyalin bir deprem görüntüsü vermediğini belirterek uydu görüntüleri ve bölgedeki diğer verilerle birlikte değerlendirildiğinde bunun büyük olasılıkla kaya-buz çığının aşağı doğru ilerlerken bir akışa dönüşmesi olduğunu söyledi.

USGS'nin sonraki değerlendirmesi de bu yönde oldu. Kurum, daha ayrıntılı incelemenin ardından bölgede deprem meydana gelmediğini, ilk kaydın buzul çökmesi ve enkaz akışının oluşturduğu sismik enerji olduğunu duyurdu.

Bu nedenle felaketin "deprem ve selin aynı anda meydana gelmesi" şeklinde tanımlanması doğru değil. Kaynaklara göre deprem sanılan sarsıntı, felaketi tetikleyen veya ona eşlik eden bağımsız bir deprem değil; buzul çökmesi ve enkaz hareketinin oluşturduğu sismik sinyaldi.

BİLİM İNSANLARINDAN KRİTİK UYARI: BAŞKA BİR NEDEN DE OLABİLİR

Bilim insanları, buzul çökmesinin felaketin önemli bir nedeni olduğuna ilişkin güçlü işaretler bulunduğunu belirtse de olayın bütün nedenlerinin henüz kesin olarak ortaya konulmadığını vurguluyor.

New York Times'a konuşan Shugar, bölgedeki hava koşullarına ilişkin tüm verilerin henüz mevcut olmadığını, ancak uydu görüntülerinde bir önceki güne kıyasla kar örtüsünün belirgin şekilde azaldığının görüldüğünü söyledi.

Bu durumun daha yüksek sıcaklıkların buzulun erimesine katkıda bulunmuş olabileceğine işaret ettiği değerlendirildi.

Ancak bilim insanları, iklim değişikliğinin buzulun çöküşündeki kesin rolünün henüz belirlenemeyeceğini ve başka etkenlerin de dışlanamayacağını ifade ediyor.