İspanya'da 60 bin göçmenle başlayan kriz Avrupa'yı sarstı: 57 kişi öldü, Schengen tartışması kıtayı alarma geçirdi

İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Ceuta, son yılların en büyük düzensiz göç hareketlerinden birinin merkezine dönüştü. Fas'tan birkaç gün içerisinde yaklaşık 60 bin kişinin bölgeye geçmesi yalnızca İspanya'yı değil, Avrupa Birliği ülkelerini de alarma geçirdi.

On binlerce kişinin çok kısa sürede sınırı aşmasıyla Ceuta'da barınma, gıda ve temel hizmetlerde ciddi sıkıntılar ortaya çıktı. Göçmen kabul merkezlerinin kapasitesi aşılırken, binlerce kişi parklar, kaldırımlar, sahiller ve sokaklarda geceyi geçirmek zorunda kaldı.

İspanyol polisi ve askerleri bölgede yoğun güvenlik önlemleri aldı. Madrid yönetimi Ceuta'ya ilave asker ve polislerin yanı sıra insansız hava araçları, dalgıçlar ve tekneler gönderdi.

Ancak Avrupa'ya ulaşma hayaliyle başlayan yolculuk, binlerce Faslı için yalnızca birkaç saat veya bir gecenin ardından geri dönüşle sonuçlandı.

60 BİN KİŞİ SINIRI GEÇTİ, ON BİNLERCESİ GERİ DÖNDÜ

Ceuta Özerk Yönetimi Başkanı Juan Jesus Vivas'ın verdiği bilgilere göre Fas'tan bölgeye yaklaşık 60 bin kişi geçti.

Farklı saatlerde açıklanan rakamlar, geri dönüşlerin çok hızlı gerçekleştiğini ortaya koydu. AP, sınırı perşembe ile cuma sabahı arasında geçen 60 bin kişiden yaklaşık 45 bininin birkaç saat içerisinde Fas'a döndüğünü bildirdi.

Daha sonra açıklanan İspanya İçişleri Bakanlığı verilerine göre ise cuma günü TSİ 19.00 itibarıyla Fas'a dönenlerin sayısı 48 bin 300'e ulaştı.

Bu rakam, Ceuta'ya geçenlerin büyük bölümünün kısa süre içerisinde geri döndüğünü gösterdi.

AFP muhabirleri de cumayı cumartesiye bağlayan gece Ceuta'nın sahillerinde ve sokaklarında dolaşan genç grupları görüntüledi. Onlarca erkek geceyi kumların üzerinde uyuyarak geçirdi.

Bazı gençlerin daha sonra İspanyol güvenlik görevlilerine "adios", yani "hoşça kal" diyerek Fas'a geri döndüğü görüldü.

YÜZEREK AVRUPA'YA ULAŞMAYA ÇALIŞTILAR

Göçmenlerin önemli bir bölümü Fas ile Ceuta arasındaki kara sınırından geçmeye çalışırken, binlerce kişi denizi kullanmayı tercih etti.

Bazıları, Akdeniz'e doğru uzanan sınır bariyerinin çevresinden yüzerek İspanya yönetimindeki bölgeye ulaşmaya çalıştı.

Ancak Avrupa'ya ulaşma girişimi onlarca kişi için ölümle sonuçlandı.

Krizin farklı aşamalarında açıklanan can kaybı rakamları giderek yükseldi. AFP ilk aşamada en az 34 kişinin yüzerek geçmeye çalışırken hayatını kaybettiğini bildirdi. AP daha sonraki haberinde ölü sayısını 50'nin üzerinde verdi.

Son olarak AA'nın aktardığı bilgilere göre sınırın İspanya tarafında bulunan cansız bedenlerin sayısı 57'ye yükseldi.

Daha fazla kişinin kayıp olabileceği endişesi nedeniyle arama çalışmaları sürüyor.

DENİZDE BOĞULDULAR, SINIRDA İZDİHAM YAŞANDI

Yetkililere göre hayatını kaybedenlerin büyük bölümü denizi yüzerek geçmeye çalışırken boğuldu.

Bazı göçmenlerin ise Tarajal Plajı'ndaki sınır bariyerini aşmaya çalışırken çıkan izdihamda hayatını kaybettiği belirtildi.

Ceuta'ya ulaşmayı başaranlar arasında geçiş sırasında tüm eşyalarını ve paralarını kaybedenler de vardı.

Kentteki tablo kısa süre içerisinde insani krize dönüştü. Barınacak yer bulamayan binlerce kişi sokaklarda ve sahillerde kalırken, yiyecek bulmak da giderek zorlaştı.

"BİR PARÇA EKMEK BİLE BULAMADIM"

Fas'a dönen 29 yaşındaki Ayoub'un anlattıkları,Ceuta'daki koşulların boyutunu ortaya koydu.

Fas'ın kuzeybatısındaki Larache kentinden gelen Ayoub, perşembe günü Ceuta'ya geçti ancak bölgede yalnızca bir gece kaldı.

Çok sayıda kişinin sınırı geçtiğini görünce kendisinin de yola çıkmaya karar verdiğini söyleyen Ayoub, şiddet olayları yaşanabileceği gerekçesiyle sokaklarda kalmaması konusunda uyarıldığını anlattı.

Karşılaştığı en büyük sorunun en temel ihtiyaçlarını dahi karşılayamamak olduğunu söyleyen Ayoub, "Bir parça ekmek bile bulamadım. Bu yüzden ülkeme dönmeye karar verdim. Eve dönmek, bir parça ekmek yemek ve Allah'a şükretmek daha iyi." ifadelerini kullandı.

Ayoub, Ceuta'da yaşadıklarının hem kendisi hem de düzensiz yollarla Avrupa'ya ulaşmayı düşünen diğer insanlar için bir ders olduğunu söyledi.

Kentteki şartların hayal ettiğinden çok daha zor olduğunu belirten Ayoub, birçok kişinin yatacak yer dahi bulamadığını ve geceyi sokakta geçirmek zorunda kaldığını anlattı.

10 ARKADAŞIYLA GELDİ, GERİ DÖNMEYE KARAR VERDİ

Fas'ın kuzeybatısındaki Moulay Bousselham kasabasından Othmane Assou da 10 arkadaşıyla birlikte Ceuta'ya geçti.

Assou, Fas'ta tarım işçisi olarak çalıştığını ve günde yaklaşık 100 Fas dirhemi, yani 10 dolar kazandığını söyledi.

Ekonomik koşullar nedeniyle Avrupa'ya gitmeye karar verdiğini anlatan Assou, "Günde 100 dirhem geçinmek için yeterli değil. Bu nedenle göç etmeyi düşündüm." dedi.

Ancak Ceuta'ya ulaştığında karşılaştığı tablo beklediğinden çok farklıydı.

Dükkanların kapalı olması nedeniyle yiyecek ve diğer temel ihtiyaçlarını karşılayamayan Assou ve arkadaşları sonunda Fas'a geri dönmeye karar verdi.

Assou, Ceuta'da kalmaya devam eden düzensiz göçmenleri, barınacak yerlerinin bulunmaması ve geleceklerine ilişkin belirsizlik nedeniyle "kaybolmuş" olarak tanımladı.

"SADECE BİR ŞANS İSTİYORUM"

AP'nin ulaştığı 21 yaşındaki Abdulah Buji'nin hikâyesi de on binlerce gencin neden sınıra yöneldiğini ortaya koydu.

Buji, sınırın aşıldığını duyunca motosikletine atlayarak Fas'ın kuzeyindeki evinden Ceuta'ya doğru yola çıktı. On binlerce kişi gibi o da İspanya'ya ulaşmanın Avrupa'da yeni bir hayatın kapısını açacağına inanıyordu.

Öğretmen olmak için eğitim gören Buji, "İspanya sana geleceğini kurma şansı veriyor, Fas gibi değil. Ben yetenekli bir gencim. Sadece bir şans istiyorum." dedi.

Ancak İspanya toprağına ayak bastıktan sonra Avrupa ana karasına ulaşmaktan hâlâ çok uzakta olduğunu fark etti.

İspanyol makamları yeni gelenlerden geri dönmelerini istedi ve aksi durumda ilerleyen süreçte sınır dışı edilebileceklerini bildirdi. Buji de sınır bariyerinin çevresinden yüzerek geçti. Yolculuk sırasında eşyalarını ve parasını kaybetti.

Hukuki belirsizlik ve gözaltı ihtimaliyle karşı karşıya olduğunu anlayınca Fas'a dönmeye karar verdi.

"14 YIL OKUDUM AMA EVDE HİÇBİR ŞEY YOK"

Buji, yaşadığı hayal kırıklığını şu sözlerle anlattı:

"Belki 14 yılımı eğitim alarak geçirdim ama memlekette hiçbir şey yok ve çok düşük bir ücret karşılığında 12 saatlik vardiyalarda çalışmak zorunda kalacağım."

Ardından neden geri döndüğünü şöyle açıkladı:

"Bu yüzden buraya geldim ama burada da herhangi bir fırsat bulamadım, bu nedenle geri dönmek zorundayım."

FASLI GENÇLERİ SINIRA SÜRÜKLEYEN NE?

Reuters'a göre krizin arkasında yalnızca sınırdaki gelişmeler değil, Fas'ta özellikle gençlerin karşı karşıya olduğu ekonomik ve sosyal sorunlar da bulunuyor.

Ülkede kötü kamu hizmetlerine ve yoksulluğa yönelik uzun süredir devam eden öfke geçen yılın sonlarında büyük protestolara dönüşmüştü.

Resmi verilere göre Fas'ta 15-24 yaş grubundaki gençlerin dörtte biri ne eğitim görüyor ne çalışıyor ne de herhangi bir mesleki eğitim alıyor.

Bu nedenle çok sayıda genç daha iyi bir yaşam kurabilmek için yıllarca Avrupa'ya geçme fırsatı bekliyor.

INSTAGRAM'DAKİ VİDEOLARI GÖRDÜ, SINIRA KOŞTU

16 yaşındaki Faslı Ayoub El Abyad da onlardan biriydi.

El Abyad, Instagram'da göçmenlerin Ceuta'ya geçtiğini gösteren videoları gördüğünde kuzeniyle birlikte sınırdan yaklaşık 12 saatlik mesafedeydi.

İkili görüntüleri izledikten sonra şanslarını denemeye karar verdi.

İki farklı sürücünün aracına otostop çekerek sınıra ulaşan El Abyad, Reuters'a, "Göç, hayatımızı iyileştirmekle ilgili. Sınırı geçme fikrini denemeye ve Allah'a güvenmeye karar verdik." dedi.

El Abyad, Ceuta'ya ulaşan yaklaşık 60 bin kişiden biri olmayı umut ediyordu.

"MAAŞIM AİLEME BAKMAYA YETMİYOR"

Geçen yıl Fas'ta düzenlenen protestoların merkezlerinden Lqliaa'da garsonluk yapan Dounia Kherradi de ekonomik sıkıntılar nedeniyle sınırı geçmeye çalışanlar arasındaydı.

Kherradi, "Buraya daha iyi bir gelecek aramak için geldim. Maaşım anne ve babama bakmaya yetmiyor ve bir kızım var... Allah yardımcımız olsun." ifadelerini kullandı.

33 yaşındaki Ahmed Karim de Ceuta'ya geçmeyi başaranlardan biriydi.

İşi olmadığını söyleyen Karim, Faslıların karşılaştığı sorunların ülke dışına seyahat etmenin zorluğuyla daha da arttığını belirtti.

Karim'e göre birçok Faslı Avrupa veya Amerika'ya gitmek istiyor ancak "bu fırsata sahip değil."

HERKES AVRUPA'DA KALMAK İÇİN GELMEDİ

Ceuta'ya geçenlerin arasında Avrupa'da yeni bir hayat kurmak isteyenlerin yanı sıra kayıp yakınlarını arayanlar da vardı.

33 yaşındaki Ikrra Khai, hasat dönemlerinde İspanya'daki çiftliklerde çalışmak için geçici çalışma izni alan binlerce Faslı kadından biri.

Khai, cuma günü yakın arkadaşının erkek kardeşini bulmak amacıyla Ceuta'ya geçti.

"Ölü mü, hayatta mı bilmiyorum. Oturma izni kartı bende. Ama nerede olduğunu bilmiyorum. Onu arıyorum."

sözleriyle yaşadığı belirsizliği anlattı.

SOSYAL MEDYADAKİ VİDEOLAR GÖÇ DALGASINI BÜYÜTTÜ

Krizin neden bu kadar kısa sürede büyüdüğüne ilişkin en önemli tartışmalardan biri sosyal medya üzerinde yoğunlaşıyor.

Oxford Üniversitesi Göç, Politika ve Toplum Merkezi'nden kıdemli araştırmacı Myriam Cherti, göç dalgasının başlamasından günler önce sosyal medyada Faslıları Ceuta'ya geçmeye teşvik eden çok sayıda paylaşım yapıldığını söyledi.

Paylaşımlarda yalnızca çağrılar değil, sınırın nasıl geçileceği ve İspanya'da kalma ihtimalini artırmak için yetkililere neler söylenmesi gerektiği konusunda pratik bilgiler de yer aldı.

Cherti, son bir yılda görüştüğü bazı göçmenlerin sınırı kaç kez geçmeye çalıştıklarını artık hatırlamadıklarını anlattı.

Göçmenlerin motivasyonunu ise şöyle açıkladı:

"Bunu çaresizlikten yapıyorlar. Bir hayat kurmak için başka yolları denedikleri ve başarısız oldukları için yapıyorlar. Ailelerine yardım etmek ve onları desteklemek zorunda olduklarını hissettikleri için yapıyorlar."

Cherti'ye göre bunu gerçekleştirebilmek İspanya'ya ulaşmaları halinde mümkün olabilir ancak Fas'ta kaldıklarında aynı imkanlara sahip olmayabilirler.

YÜKSEK MAHKEME KARARI HER ŞEYİ DEĞİŞTİRDİ Mİ?

Göç dalgasını tetiklediği öne sürülen gelişmelerden biri de İspanya Yüksek Mahkemesinin temmuz ayında aldığı karar oldu.

Karara göre deniz yoluyla Ceuta veya Melilla'ya ulaşmaya çalışırken yakalanan düzensiz göçmenler derhal geri çevrilemiyor.

Ancak karar, göçmenlerin İspanya'da kalacağı anlamına gelmiyor. Normal hukuki prosedürlerin tamamlanmasının ardından geri gönderilmeleri hâlâ mümkün.

İspanyol hükümeti, bu kararın sosyal medyada çarpıtıldığını ve deniz yoluyla İspanya'ya ulaşan herkesin ülkede kalabileceği yönünde yanlış bir algı oluşturulduğunu savunuyor.

Başbakan Pedro Sanchez de insan kaçakçılığı yapan grupları mahkeme kararını kendi çıkarları doğrultusunda yorumlamak ve söylentileri yaymakla suçladı.

SANCHEZ: İSPANYA'NIN EGEMENLİĞİNİN İHLALİ

Göç konusunda genel olarak daha olumlu bir politika izleyen İspanya'nın Sosyalist hükümeti, bu kez sert bir tutum aldı.

Başbakan Sanchez yaşananları "İspanya'nın egemenliğinin ihlali" olarak nitelendirdi.

Göçmenlerin mümkün olan en kısa sürede geldikleri ülkelere geri gönderileceğini açıklayan Sanchez, geri gönderme tedbirlerini güçlendirmek amacıyla göç yasasında değişiklik yapılmasının da değerlendirildiğini söyledi.

Madrid ayrıca denizdeki sınırın daha açık biçimde görülmesi amacıyla deniz şamandıraları yerleştirmeyi planlıyor.

İspanyol mülteci yardım kuruluşu CEAR'ın Direktörü Mauricio Valiente ise yılın bu döneminde denizin sakin olmasının yüzerek geçişi göçmenler açısından daha mümkün hale getirdiğine dikkati çekti.

CEUTA'DA HAYAT DURDU

Yaklaşık 18,5 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Ceuta'daki devasa göçmen akını, kentin günlük yaşamını da altüst etti.

Gelenlerin sayısı, Ceuta'nın yerleşik nüfusunun yaklaşık yüzde 70'ine denk geldi.

Binlerce, çoğunluğu genç erkeğin sokaklarda dolaşması kent sakinlerinde endişeye neden oldu.

Mağazalar kapatıldı, kentte her yıl gerçekleştirilen festivaller iptal edildi.

Ceuta'da yaşayan taksici Mohammed durumu tek kelimeyle özetledi:

"Felaket."

Mohammed, göçmenlerin içinde bulunduğu şartlara sempati duyduklarını ancak yaşananların sürdürülebilir olmadığını belirterek, insanların kendi ülkelerinde zor durumda olduklarını bildiklerini ancak bir yere girmenin ve yaşamanın yolunun bu olmadığını söyledi.

FAS SINIRINDA GERİLİM

Fas'ın Ceuta sınırındaki Fnideq kentinde de tansiyon yükseldi.

Güvenlik güçleri sınır hattındaki varlığını artırarak büyük grupların Fas ile Ceuta'yı ayıran sınıra yaklaşmasını engellemeye çalıştı.

Zaman zaman güvenlik güçleri ile Ceuta'ya ulaşmaya çalışan gruplar arasında gerilim yaşandı.

Bazı kişiler sınır kapısının yakınındaki araçları ateşe verdi. Güvenlik güçleri müdahale ederek grupları dağıttı.

Fnideq ve çevresindeki yoğun güvenlik önlemleri devam etti.