Bilim dünyasında endişe verici araştırma: Amaç genetiği değiştirilmiş tasarım bebekler!
CNN International'ın aktardığı yeni araştırmalar, insan embriyolarının DNA'sının bugüne kadarki en yüksek hassasiyetle düzenlenebildiğini ortaya koydu. Bilim insanları bunun gelecekte kalıtsal hastalıkların önlenmesine katkı sağlayabileceğini belirtirken, uzmanlar araştırmanın insan genetiğine müdahale, "tasarım bebek" ihtimali ve etik sınırlar konusunda ciddi tartışmaları yeniden gündeme taşıdığı uyarısında bulunuyor.
CNN International'ın haberine göre iki ayrı bilimsel çalışma, insan embriyolarının DNA'sının önceki yöntemlere göre çok daha hassas biçimde değiştirilebildiğini ortaya koydu. Araştırmalarda, tüp bebek tedavisi gören kişilerin araştırma amacıyla bağışladığı embriyolar kullanıldı.
Bilim insanları, elde edilen sonuçların gelecekte kalıtsal hastalıkların nesilden nesile aktarılmasını önlemeye yönelik çalışmalara katkı sağlayabileceğini ifade ederken, bu gelişmenin insan embriyolarının genetik yapısına müdahale edilmesi konusundaki etik tartışmaları yeniden alevlendiriyor.
Bilim insanlarına göre bu gelişme, gelecekte anne ve babadan çocuklara aktarılabilecek kalıtsal hastalıkların embriyo aşamasında ortadan kaldırılmasının önünü açabilir. Ancak araştırmacılar, bu teknolojinin klinik uygulamaya geçmesi için hâlâ çözülmesi gereken çok sayıda güvenlik ve daha önemlisi etik sorunun bulunduğunun altını çiziyor.
70 ÜLKEDE YASAK
İnsan germ hattı düzenlemesi, yani embriyolarda yapılan ve sonraki nesillere aktarılabilecek genetik değişiklikler, bugün yaklaşık 70 ülkede yasal olarak yasak veya ciddi şekilde sınırlandırılmış durumda.
Bilim çevreleri, bu alandaki en büyük endişenin yapılacak genetik değişikliklerin yalnızca doğacak çocuğu değil, gelecek nesilleri de etkileyebilmesi olduğuna dikkat çekiyor.
YENİ YÖNTEM ESKİ CRISPR'DAN ÇOK DAHA HASSAS
Haberde öne çıkan en önemli gelişme ise "Base Editing" (baz düzenleme) olarak adlandırılan yeni teknoloji.
Klasik CRISPR-Cas9 sistemi DNA'da çift zincir kırığı oluştururken, yeni yöntem DNA'nın yalnızca tek bir harfini değiştiriyor. Bilim insanlarına göre bu sayede istenmeyen kromozom hasarlarının oluşma ihtimali önemli ölçüde azalıyor.
Bu yöntem ilk kez 2022 yılında İngiltere'de, diğer tüm tedavi seçenekleri tükenen lösemi hastası bir genç kızın bağışıklık hücrelerini değiştirmek amacıyla klinik araştırmada kullanıldı. Daha sonra sekiz çocuk ve iki yetişkin daha aynı tedaviyi aldı. Geçen yıl ise doktorlar, nadir ve ölümcül bir genetik hastalık olan CPS1 eksikliğiyle doğan bir bebeği yine baz düzenleme yöntemiyle tedavi etti.
Şimdi ise iki yeni araştırma, tüp bebek tedavisi gören kişiler tarafından araştırma amacıyla bağışlanan insan embriyolarının gelişimin en erken aşamalarında aynı tekniği kullandı. Her iki araştırma grubu da, yöntemin yüksek hassasiyeti sayesinde istenmeyen kromozomal bozukluk riskinin azaldığını tespit etti.
Cambridge Üniversitesi'nden Prof. Kathy Niakan, yaklaşık 3 milyar baz çifti içeren insan genomunda tek bir bazın hassas şekilde değiştirilebilmesini "inanılmaz bir başarı" olarak değerlendirdi.
İLK KEZ İNSAN EMBRİYOLARINDA DENENDİ
Araştırmalarda, tüp bebek tedavisi gören ailelerin araştırma amacıyla bağışladığı insan embriyoları kullanıldı.
Cambridge Üniversitesi ekibi, embriyo gelişiminde kritik rol oynayan NANOG genini incelerken; Columbia Üniversitesi'nden Dietrich Egli ve ekibi ise kolesterol metabolizmasını düzenleyen PCSK9 ile fetal hemoglobini kodlayan HBG genleri üzerinde çalışma yürüttü.
Her iki ekip de yeni yöntemin, önceki tekniklere göre çok daha az kromozomal bozukluğa yol açtığını belirledi.
