Milli İstihbarat Teşkilatı (MİT), İran devriminin lideri Ayetullah Humeyni'nin Türkiye'deki ikameti kapsamında "çok gizli" ibaresiyle gönderilen 11 Kasım 1964 tarihli yazıyı paylaştı.
MİT'in resmi internet sitesinde, "Özel Koleksiyon" sekmesi başlığı altında yer alan "Belgeler" kısmında yayımlanan istihbarat raporlarına yenisi eklendi.
Belge, İran devriminin lideri Ayetullah Humeyni'nin, 4 Kasım 1964 ile 5 Ekim 1965 tarihleri arasında MİT'in gözetiminde Türkiye'de ikameti kapsamında Milli Emniyet Hizmeti Reisi Ziya Selışık imzasıyla İstanbul Merkez Şefliği'ne "çok gizli" ibaresiyle gönderilen 11 Kasım 1964 tarihli emir yazısını içeriyor.
Raporda, şu ifadelerin yer aldığı görüldü:
"İranlı misafir Türkiye'ye gelmiş ve Bursa'da ikameti kararlaştırılmıştır. Misafirin kalacağı evin ve misafirle ilgili diğer işler Bursa Yuva Amirliğince bizzat tanzim edilecektir."
"Gerekli talimat yazılı ve şifahi olarak Bursa Yuva Amirliği'ne gönderilmiştir. Misafirle ilgili şifre ve diğer muhaberatta 'belli' takma adı kullanılacaktır. Bilgilerini rica ederim."
AYETULLAH HUMEYNİ KİMDİR?
İran İslam Devrimi'nin mimarı olarak kabul edilen Ruhullah Humeyni, yalnızca İran'ın değil, modern Orta Doğu tarihinin de en etkili ve tartışmalı figürlerinden biri olarak öne çıkıyor. Destekçileri onu "devrimin lideri" olarak görürken, eleştirmenleri sert dini yönetimin kurucusu olarak değerlendiriyor.
DİN ADAMLIĞINDAN DEVRİM LİDERLİĞİNE
Tam adı Ruhullah Musavi Humeyni olan Humeyni, 1902 yılında İran'ın Humeyn kentinde doğdu. Şii İslam eğitimi aldı ve genç yaşta din adamı olarak yükseldi. Kum kentindeki dini eğitim merkezlerinde ders verdi ve zamanla Şii ulemanın önde gelen isimlerinden biri haline geldi.
1960'lı yıllarda dönemin İran Şahı Mouhammed Reza Pehlevi'nin Batı yanlısı reformlarına sert şekilde karşı çıktı. Özellikle ABD ile kurulan yakın ilişkiler ve laikleşme adımları nedeniyle Şah yönetimini hedef aldı.
SÜRGÜN YILLARI
Humeyni'nin sert eleştirileri rejim tarafından tehdit olarak görüldü. 1964 yılında önce Türkiye'ye, ardından Irak'a ve daha sonra Fransa'ya sürgüne gönderildi.
Ancak sürgün yılları onun etkisini azaltmadı. Tam tersine, vaazları kasetler aracılığıyla İran'a ulaştı ve geniş halk kitleleri arasında büyük destek topladı.
1979 İRAN DEVRİMİ
1979 yılı Humeyni'nin siyasi kaderini ve İran'ın tarihini değiştirdi. Kitlesel halk ayaklanmaları sonucunda Şah ülkeyi terk etti ve Humeyni 1 Şubat 1979'da İran'a görkemli bir dönüş yaptı.
Milyonlarca kişi tarafından karşılanan Humeyni, kısa süre içinde monarşiyi sona erdirdi ve İran İslam Cumhuriyeti'ni kurdu.
Böylece Humeyni, İran'ın ilk "Dini Lideri" yani en üst siyasi ve dini otoritesi oldu.
ABD İLE KRİZ VE REHİNE OLAYI
Humeyni döneminin en kritik olaylarından biri, 1979'da Tahran'daki ABD Büyükelçiliği baskını oldu. Amerikan diplomatlarının 444 gün boyunca rehin tutulduğu kriz, İran ile ABD arasındaki düşmanlığın temelini oluşturdu.
Bu süreçte Humeyni, ABD'yi "Büyük Şeytan" olarak tanımladı ve Batı karşıtı sert söylemleriyle dikkat çekti.
FETVA VE DÜNYA ÇAPINDA TARTIŞMA
1989 yılında İngiliz-Hint yazar Salman Rushdie hakkında verdiği ölüm fetvası, Humeyni'nin dünya çapında büyük tartışmalara neden olmasına yol açtı.
"The Satanic Verses" (Şeytan Ayetleri) kitabını İslam'a hakaret olarak değerlendiren Humeyni, Rushdie'nin öldürülmesi çağrısında bulundu.
Bu karar uluslararası krize dönüştü.
ÖLÜMÜ VE MİRASI
Humeyni, 3 Haziran 1989'da hayatını kaybetti. Ölümünün ardından yerine 28 Şubat'ta ABD-İsrail saldırısında hayatını kaybeden Ali Hamaney geçti.
Bugün İran'ın siyasi sistemi büyük ölçüde Humeyni'nin kurduğu yapı üzerinden işlemeye devam ediyor.
Kimileri için bağımsızlık ve direnişin sembolü, kimileri için ise baskıcı bir rejimin kurucusu olan Humeyni, dünya siyasetinde iz bırakan en güçlü liderlerden biri olarak tarihteki yerini koruyor.
