ABD–İran müzakerelerinde neler yaşandı?

Uykusuz ve zaman zaman son derece gergin geçen bir gecenin ardından, İranlı ve ABD'li yetkililer görüşmeleri herhangi bir somut ilerleme olmadan tamamladı. Ancak müzakerelere doğrudan aşina 11 farklı kaynak, diyaloğun hâlâ sürdüğünü vurguladı.

Geçtiğimiz salı günü ilan edilen ateşkesten sadece dört gün sonra yapılan bu görüşme, ABD ile İran arasında on yılı aşkın süredir gerçekleşen ilk doğrudan temas oldu. Aynı zamanda 1979'daki İran İslam Devrimi'nden bu yana en üst düzey buluşma olarak kayda geçti.

İslamabad'daki Serena Oteli'nde yürütülen görüşmeler üç ayrı alanda gerçekleşti: ABD heyeti için ayrı bir bölüm, İran heyeti için ayrı bir bölüm ve Pakistanlı arabulucuların dahil olduğu üçlü toplantılar için ortak bir alan oluşturuldu.

Görüşmelerde Hürmüz Boğazı, İran'ın nükleer programı ve Tahran'a yönelik uluslararası yaptırımlar en kritik başlıklar olarak öne çıktı.

TELEFONLAR YASAKLANDI: MESAJLAR KORİDORDA İLETİLDİ

İki kaynağın aktardığına göre, ana müzakere salonunda telefon kullanımı yasaklandı. Bu nedenle ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf dahil birçok isim, görüşmeler sırasında dışarı çıkarak ülkeleriyle iletişim kurmak zorunda kaldı.

Bir Pakistanlı hükümet kaynağı, "Görüşmelerin ortasında anlaşmaya varılacağı yönünde güçlü bir umut vardı. Ancak kısa sürede tablo değişti" dedi.

Müzakerelere katılan bir başka kaynak ise tarafların "anlaşmaya yüzde 80 oranında yaklaştığını" ancak kritik kararların o anda çözülememesi nedeniyle sürecin tıkandığını söyledi.

ATMOSFER AĞIRLAŞTI: TARAFLAR GERİ ADIM ATMADI

İki üst düzey İranlı kaynak, görüşmelerde atmosferin başından itibaren ağır ve mesafeli olduğunu, Pakistan'ın ortamı yumuşatma çabalarına rağmen tarafların gerilimi düşürme konusunda isteksiz kaldığını aktardı.

Buna rağmen pazar sabahına doğru kısa süreli bir yumuşama yaşandı ve görüşmelerin bir gün uzatılması ihtimali gündeme geldi. Ancak temel anlaşmazlıklar çözülemedi.

ABD'li bir kaynağa göre İran tarafı, Washington'ın temel hedefinin İran'ın asla nükleer silah sahibi olmamasını garanti altına almak olduğunu tam anlamıyla kavrayamadı. İran tarafı ise ABD'nin niyetlerine güven duymadığını açıkça ortaya koydu.

PERDE ARKASI İLK KEZ ORTAYA ÇIKTI

İsmini vermek istemeyen kaynaklara dayanan bu anlatım, müzakere odasındaki atmosferin nasıl değiştiğini, uzatma ihtimaline rağmen sürecin neden sona erdiğini ve tarafların hâlâ neden diyaloğu tamamen koparmadığını gözler önüne seriyor.

İran hükümeti, haberde yer alan iddialara ilişkin henüz resmi bir açıklama yapmadı.

ABD Başkanı Donald Trump ise pazartesi günü yaptığı açıklamada İran'ın sabah saatlerinde ABD ile iletişime geçtiğini ve "anlaşma yapmak istediklerini" söyledi. Ancak bu iddia bağımsız olarak doğrulanmış değil.

Bir ABD'li yetkili, taraflar arasında temasın sürdüğünü ve anlaşmaya ulaşma yönünde ilerleme kaydedildiğini belirtti.

Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales ise Washington'ın tutumunun değişmediğini vurguladı:
"İran asla nükleer silah sahibi olamaz. Başkan Trump'ın ekibi bu kırmızı çizgiden taviz vermedi. Temaslar sürüyor."

"İNİŞLER VE ÇIKIŞLAR": MÜZAKEREDE NELER YAŞANDI?

Orta Doğu merkezli bir diplomat, Vance'in İslamabad'dan ayrılmasının ardından da arabulucular ile ABD arasındaki temasların sürdüğünü söyledi. Görüşmelere katılan bir başka kaynak ise Pakistan'ın hâlâ Tahran ile Washington arasında mesaj taşıdığını aktardı.

Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, "Sorunları çözmek için tüm çabalar devam ediyor" dedi.

Her iki tarafın da gerilimi düşürmek için güçlü nedenleri bulunuyor. ABD'de saldırılar kamuoyunda destek görmezken, İran'ın enerji akışını kısıtlaması küresel ekonomiyi zorluyor ve enflasyonu artırıyor.

MASADAKİ SERT ŞARTLAR: TALEPLER NEDEN ÇATIŞTI?

ABD'nin talepleri:

• Tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sonlandırılması
• Nükleer tesislerin tamamen sökülmesi
• Yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumun teslim edilmesi
• Bölgesel güvenlik düzenlemelerine katılım
• Vekil güçlere desteğin kesilmesi
• Hürmüz Boğazı'nın tamamen açılması

İran'ın talepleri:

• Kalıcı ateşkes garantisi
• Gelecekte saldırı yapılmayacağına dair güvence
• Tüm yaptırımların kaldırılması
• Dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması
• Zenginleştirme hakkının tanınması
• Hürmüz üzerindeki kontrolün sürdürülmesi

Dört farklı kaynak, tarafların zaman zaman bir çerçeve anlaşmaya yaklaştığını ancak nükleer program, Hürmüz Boğazı ve dondurulmuş varlıklar konularında anlaşmazlığın aşılamadığını belirtti.

GERGİN ANLAR: SESLER YÜKSELDİ, KAPILAR ÇARPILDI

Görüşmeler sırasında tansiyon zaman zaman zirveye çıktı. Bir güvenlik kaynağı, "İnsanlar odadan çıktı, sonra geri döndü. Gerilim sürekli arttı" dedi.

Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, taraflar arasında gidip gelerek süreci ayakta tutmaya çalıştı.

Bir noktada müzakere odasının dışına kadar yükselen sesler duyuldu. Bunun üzerine Pakistanlı yetkililer çay molası vererek tarafları yeniden ayrı odalara aldı.

KRİTİK ÇIKIŞ: "SİZE NASIL GÜVENELİM?"

İki İranlı kaynağa göre, güvenlik garantileri ve yaptırımlar gündeme geldiğinde İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi sert bir çıkış yaptı:

"Diplomasi sürerken saldırmayacağınızı söylemiştiniz. Peki size nasıl güvenelim?"

Bu sözler, ABD ve İsrail'in, Cenevre'deki önceki görüşmelerden sadece iki gün sonra İran'a yönelik saldırı başlatmasına atıf olarak değerlendirildi.

SON PERDE: "NİHAİ VE EN İYİ TEKLİF"

Görüşmelerin son aşamasında ABD heyetinin müzakere odası ile kendi katı arasında daha sık gidip geldiği gözlendi.

Bir ABD'li kaynağa göre, Vance anlaşma sağlama hedefiyle masadaydı ancak Washington, İran'ın süreci uzattığını düşünüyor.

Tüm tıkanıklığa rağmen Vance, görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada kapıyı tamamen kapatmadı:

"Bu bizim nihai ve en iyi teklifimiz. İran'ın bunu kabul edip etmeyeceğini göreceğiz."

İRAN HEYETİNDEN FARKLI GÜZERGAHLAR

İran nükleer müzakere heyetinde danışmanlık görevini yürüten ve İslamabad'a giden müzakere heyetindeki Prof. Dr. Muhammed Marandi, ülkeye dönen heyeti taşıyan uçağın tehditler nedeniyle rotasını değiştirdiğini, Meşhed'e indikten sonra heyet üyelerinin tren ve kara yoluyla Tahran'a geçtiğini ifade etti.

Lübnan merkezli Al Mayadeen haber kanalına açıklama yapan Marandi, İran heyetinin muhtemel saldırı istihbaratı alınmasının ardından ülkeye farklı güzergah üzerinden dönüş yaptığını belirtti.

Marandi, İran heyetini taşıyan uçağın tehditler nedeniyle rotasını değiştirdiğini, Meşhed kentine indikten sonra heyet üyelerinin tren ve kara yoluyla Tahran'a geçtiğini kaydetti.

ANLAŞMA YOK, TEMAS SÜRÜYOR

İslamabad'daki kritik zirve anlaşmayla sonuçlanmasa da, tarafların tamamen masadan kalkmadığı görülüyor. Reuters'ın aktardığına göre, tüm gerilime ve sert çıkışlara rağmen diplomasi kanalları hâlâ açık tutuluyor.