ABD istihbarat raporu: Çin, İran savaşı nedeniyle stratejik avantaj kazanıyor

Washington Post'un aktardığına göre ABD istihbaratı tarafından hazırlanan gizli bir analiz, Çin'in İran savaşını kullanarak askeri, ekonomik, diplomatik ve diğer alanlarda ABD'ye karşı avantajını en üst seviyeye çıkardığını ortaya koydu. Raporu okuyan iki ABD'li yetkili, değerlendirmede Pekin yönetiminin savaş sürecinden stratejik kazanç sağladığının belirtildiğini aktardı.

Yetkililerin verdiği bilgiye göre değerlendirme, bu hafta ABD Genelkurmay Başkanlığı Başkanı Orgeneral Dan Caine için hazırlandı.

Raporda yer alan bulguların, Başkan Donald Trump'ın Pekin'de Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yüksek riskli görüşmelere başladığı sırada Pentagon'da endişe yarattığı belirtildi.

RAPORDA "DIME" FORMÜLÜ KULLANILDI

ABD Genelkurmay Başkanlığı İstihbarat Direktörlüğü tarafından hazırlanan raporda, Çin'in İran savaşına verdiği tepki "DIME" olarak bilinen bir analiz yöntemiyle incelendi. Bu yöntemde devlet gücünün dört temel unsuru olan diplomatik, bilgilendirme, askeri ve ekonomik araçlar değerlendirildi.

ABD'li yetkililer, daha önce kamuoyuna yansımayan bu değerlendirme hakkında isimlerinin açıklanmaması şartıyla konuştu.

"ÇİN, KÖRFEZ ÜLKELERİNE SİLAH SATTI"

Rapora göre ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran savaşını başlatmasının ardından Çin, İran'ın füze ve dron saldırıları karşısında askeri üslerini ve petrol altyapılarını korumakta zorlanan ABD'nin Körfez'deki müttefiklerine silah sattı.

Raporda ayrıca, ABD-İsrail saldırılarının ardından İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla birlikte enerji sıkıntısı yaşayan ülkelere de Çin'in destek verdiği ifade edildi. Pekin yönetiminin bu süreçte dünya genelinde enerji ihtiyacını karşılamakta zorlanan ülkelere yardım ettiği belirtildi.

"İRAN SAVAŞI ABD'NİN MÜHİMMAT STOĞUNU ERİTTİ"

İstihbarat raporunda İran savaşının, Tayvan konusunda Çin ile yaşanabilecek olası bir gerilimde kritik öneme sahip olacak ABD mühimmat stoklarını ciddi şekilde tükettiği kaydedildi.

Raporda, Orta Doğu'daki çatışmalarda ABD askeri ekipmanlarının zarar görmesinin veya yok edilmesinin, Çin'e ABD'nin savaş yöntemlerini gözlemleme ve gelecekteki operasyonlarını buna göre planlama fırsatı verdiği ifade edildi.

PEKİN'DEN "YASA DIŞI SAVAŞ" PROPAGANDASI İDDİASI

Raporda Çin'in, savaş karşıtı eleştirileri kendi kamu diplomasisinde kullandığı ve çatışmayı "yasa dışı" olarak nitelendirdiği belirtildi. Çin'in uzun süredir ABD'nin "kurallara dayalı uluslararası düzenin sorumlu koruyucusu" imajını zayıflatmaya çalıştığı ve İran savaşını Washington'un askeri müdahalelerdeki pervasız yaklaşımının bir örneği olarak gördüğü ifade edildi.

Pentagon Sözcüsü Sean Parnell ise rapora ilişkin yaptığı açıklamada, "Küresel güç dengesinin ABD dışında başka bir ülke lehine değiştiği yönündeki iddialar temelden yanlıştır" dedi.

Beyaz Saray Sözcüsü Olivia Wales da ABD'nin "38 gün içinde İran rejiminin askeri kapasitesini yok ettiğini" ve tarihin en başarılı deniz ablukalarından biriyle İran ekonomisini boğduğunu savundu.

Wales, "ABD ordusu dünyanın en güçlü savaş gücüdür ve bunu tüm dünya açık şekilde görmektedir" ifadelerini kullandı.

ÇİN: "GERİLİMİ DÜŞÜRMEYE ÇALIŞIYORUZ"

Çin'in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu ise yaptığı açıklamada Pekin yönetiminin "barışı teşvik etmeye ve gerilimi düşürmeye çalıştığını" söyledi.

Pengyu, "Şu an öncelik çatışmaların yeniden başlamasını engellemektir. Durumu kullanarak diğer ülkelere çamur atmak değil" ifadelerini kullandı.

"İRAN SAVAŞI ÇİN'İN JEOPOLİTİK GÜCÜNÜ ARTIRIYOR"

Uzmanlar, raporun Çin'in savaşa yaklaşımına ilişkin yeni bilgiler ortaya koyduğunu ve güç dengesinin Pekin lehine kaydığı yönündeki görüşleri güçlendirdiğini söyledi.

Center for a New American Security düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Jacob Stokes, "Genel tabloya bakıldığında İran savaşı Çin'in jeopolitik konumunu ciddi şekilde güçlendiriyor" dedi.

Raporda zamanlamanın özellikle dikkat çekici olduğu vurgulandı. Çünkü Trump'ın Pekin'deki temaslarının amacı, dünyanın en büyük iki ekonomisi arasındaki ilişkileri yeniden dengelemek olarak gösteriliyor.

TRUMP: "İRAN KONUSUNDA KİMSENİN YARDIMINA İHTİYACIMIZ YOK"

Mart ayında İran savaşı nedeniyle ertelenen zirvenin, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ve İran'ın nükleer programına ilişkin krizin çözülmesi için yoğun diplomatik çabaların sürdüğü bir dönemde gerçekleştiği belirtildi.

Haberde, savaş nedeniyle küresel ekonominin ciddi zarar gördüğü ve kamuoyundaki memnuniyetsizliğin Trump'ın hem ABD'de hem de uluslararası alandaki konumunu zayıflattığı ifade edildi.

Trump ise Pekin'e hareket etmeden önce yaptığı açıklamada, İran konusunda Çin'in yardımına ihtiyaç duymadıklarını savundu.

Trump, "İran konusunda herhangi bir yardıma ihtiyacımız olduğunu düşünmüyorum. Bir şekilde kazanacağız; barışçıl ya da başka şekilde" dedi.

"ÇİN ENERJİ KRİZİNDEN EN AZ ETKİLENEN ÜLKELERDEN"

Trump, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının Çin için büyük sorun oluşturduğunu savunsa da istihbarat raporunda Çin'in yenilenebilir enerji yatırımları ve büyük petrol rezervleri sayesinde enerji krizine dayanıklı olduğu belirtildi.

Brookings Institution uzmanı Ryan Hass, "Çin, ABD'den sonra enerji krizine karşı en korunaklı ikinci ülke" dedi.

Hass, Pekin yönetiminin jet yakıtı ve enerji ürünleri sağlayarak diğer ülkelerle ilişkilerini güçlendirdiğini söyledi.

"PEKİN, ABD İLE MÜTTEFİKLERİNİN ARASINI AÇMAYA ÇALIŞIYOR"

Haberde Çin'in savaşın başlamasından bu yana Tayland, Avustralya ve Filipinler gibi ülkelerle temas kurarak enerji ihtiyaçlarının karşılanmasına destek verdiği belirtildi. Pekin'in aynı zamanda Çin üretimi yeşil enerji teknolojilerini uzun vadeli çözüm olarak sunduğu ifade edildi.

Ryan Hass, "Bu altruizm değil. Pekin, ABD ile geleneksel ortakları arasına mesafe koymak için fırsatı değerlendiriyor" değerlendirmesinde bulundu.

Haberde geçmiş enerji krizlerinde Washington yönetiminin dünya çapında diplomatik girişimlerde bulunduğu ancak Trump yönetiminin bu kez benzer bir çaba göstermediği kaydedildi.

TAYVAN ENDİŞESİ BÜYÜYOR

Raporda savaşın bir diğer önemli sonucunun mühimmat sıkıntısı olduğu belirtildi. ABD'nin İran saldırıları karşısında İsrail ve Körfez ülkelerini savunmak için çok büyük miktarda füze, bomba ve önleme sistemi kullandığı ifade edildi.

Özellikle Patriot hava savunma sistemleri, THAAD önleme füzeleri ve Tomahawk seyir füzesi stoklarında ciddi azalma yaşandığı kaydedildi.

Bu durumun Tayvan, Japonya ve Güney Kore'de ABD'nin askeri hazırlık kapasitesine ilişkin endişeleri artırdığı belirtildi.

Jacob Stokes, "Bu tablo, ABD savunma sanayisinin mühimmat stoklarını ne kadar hızlı yenileyebileceği konusunda soru işaretleri doğuruyor" dedi.

Haberde ayrıca Pekin'e yakın çevrelerin Tayvan'daki askeri bütçe artışlarını yavaşlatmak veya engellemek için bu gelişmeleri kullanabileceği ifade edildi.

Pentagon Sözcüsü Sean Parnell ise ABD ordusunun güçlü mühimmat kapasitesini koruduğunu ve her türlü tehdidi caydırabilecek güçte olduğunu savundu.