ABD Hürmüz Boğazı'nı nasıl ablukaya alacak? İşte dünyaya faturası

ABLUKA NASIL UYGULANACAK? ULUSLARARASI HUKUK TARTIŞMASI BAŞLADI

Ablukanın nasıl uygulanacağına ilişkin senaryolar, uluslararası hukuk açısından da yoğun tartışmaları beraberinde getirdi. Savaş halindeki tarafların gemileri durdurma ve arama hakkı bulunduğunu hatırlatan uzmanlar, bu yetkinin tarafsız sularda dahi özel gemilere kadar uzanabileceğine dikkat çekiyor.

Ancak kritik soru şu: Ortada gerçekten bir savaş var mı?

Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Tolga Sakman, bu noktada önemli bir hukuki boşluğa işaret ederek, "Bu bir savaş mı? Çünkü savaş halindeki kuralların geçerli olması için savaş ilanı gerekir. Amerika Birleşik Devletleri'nin böyle bir ilanı yok. Kongre'ye gitmesi gerekiyor ama böyle bir adım atılmadı. Bu nedenle bu durumun hukuki zemini tartışmalı," ifadelerini kullandı.

Sakman, ABD'nin süreci "operasyon" olarak tanımladığını ve bu operasyonların 60 günlük bir süresi olduğunu hatırlatarak, "Şu anda yaklaşık 45-46. gündeyiz. Bu sürenin sonunda ya güçlerini geri çekmesi ya da resmen savaş ilan etmesi gerekiyor. Bu da aslında Washington'un sıkıştığını gösteriyor," dedi.

HÜRMÜZ'Ü KONTROL ETMEK KÖRFEZ'İ KONTROL ETMEK DEĞİL

Uzmanlara göre Hürmüz Boğazı'nı kontrol altına almak ile tüm Körfez'i kontrol etmek aynı anlama gelmiyor. ABD'nin planı, boğazın çıkışına yakın bir noktada gemileri durdurup denetlemek üzerine kurulu.

Sakman bu stratejiyi, "Burada amaç gemileri tek tek kontrol ederek İran'ın Hürmüz üzerindeki ekonomik gücünü kırmak. Bu aslında ikinci bir kontrol noktası oluşturmak anlamına geliyor." sözleriyle açıkladı.

Bu plana göre ABD güçleri, boğazdan çıkan gemileri Umman'a yakın bir noktada durdurarak, İran'a uğrayıp uğramadığını denetleyecek.

GEMİLER TEK TEK DURDURULACAK MI? "UYGULAMASI SON DERECE ZOR"

Ancak bu planın sahada uygulanabilirliği ciddi soru işaretleri barındırıyor.

Sakman, "Her geçen gemiyi durdurup 'Nereden geldin, nereye gidiyorsun, İran'a uğradın mı?' diye tek tek kontrol etmek pratikte çok zor," diyerek operasyonun lojistik zorluklarına dikkat çekti.

Ayrıca gemilerin büyük çoğunluğunun Asya'ya yöneldiğini belirten Sakman, "Gemiyi durdurdunuz diyelim, içinde İran petrolü var. Ne yapacaksınız? Geri mi göndereceksiniz, el mi koyacaksınız? Bu başka ülkelerin malları. Örneğin Çin 'Benim gemimi nasıl alırsın?' diye sormaz mı?" ifadelerini kullandı.

HÜRMÜZ'DE ÇİFTE KİLİTLENME: İRAN VE ABD AYNI NOKTADA

Sahadaki tablo, iki tarafın da birbirini kilitlediği bir dengeye işaret ediyor.

İran'ın, "Para ödemeden geçiş yok" dediğini hatırlatan Sakman, ABD'nin ise "İran'a ödeme yapanı ben geçirmem" yaklaşımında olduğunu belirterek, "Bu durumda zaten sistem kilitleniyor. İki taraf da geçişi zorlaştırıyor," dedi.

MAYIN KRİZİ: BOĞAZ GERÇEKTEN KAPANDI MI?

Hürmüz Boğazı'nın kapatılması meselesi de teknik olarak farklı bir boyut taşıyor.

Sakman, "Ortada fiziksel bir kapanma yok. Yani boğaza zincir çekilmiş değil. İran 'geçeni vururum' diyor ve gemiler bu yüzden geçmekten çekiniyor. Kapanma fiili değil, psikolojik," değerlendirmesinde bulundu.

Mayın iddialarına da değinen Sakman, İran'ın önce "mayın yok" dediğini, ardından "mayın var" açıklaması yaptığını belirterek, "Bu da bir gerçeklik inşa etme çabası. Eğer mayın döşendiyse, ne zaman ve nasıl döşendi? Bu da ayrı bir soru işareti," dedi.

ABD MAYIN TEMİZLEYECEK Mİ? SAHADA BELİRSİZLİK HAKİM

ABD'nin mayın temizleme planı da belirsizliklerle dolu.

Sakman, "Amerikan gemilerinin gidip mayın temizlemesi çok zor bir senaryo. Dün geçen gemiler destroyerdi, mayın temizleme gemisi değildi. Bu da sahada ciddi bir bilgi karmaşası olduğunu gösteriyor," dedi.

Ayrıca bazı kaynakların ABD gemilerinin Körfez'e girdiğini, İran'ın ise bunu yalanladığını hatırlatarak, "İki taraf da bilgiyi kendi lehine kullanıyor. Bu nedenle sahadaki gerçek tabloyu net görmek zor," ifadelerini kullandı.

ENERJİ KRİZİ KAPIDA: ÜRETİM DURURSA FİYATLAR FIRLAYACAK

Hürmüz Boğazı'ndaki kriz, enerji piyasalarını doğrudan etkiliyor.

Uzmanlar, Körfez ülkelerinin petrol ve doğalgazı depolayacak sınırlı kapasiteye sahip olduğunu vurgularken, gemilerin çıkamaması durumunda üretimin durabileceğine dikkat çekiyor.

Sakman bu riski, "Eğer üretim durursa, fiyatlar bir anda fırlar. Şu an içeride yığılmış bir petrol var ve açıldığında piyasaya sürülecek. Bu fiyatları düşürür. Ama üretim durursa, dengeyi sağlamak çok zor olur," sözleriyle açıkladı.

KÖRFEZ ÜLKELERİ KRİZİN ORTASINDA: GIDA KRİZİ BİLE YAŞANDI

Sadece enerji değil, temel ihtiyaçlar da bu krizden etkileniyor.

Sakman, "Körfez ülkeleri bu süreçte gıda sıkıntısı bile yaşadı. Çünkü gemiler içeri giremiyor. Bu ülkeler üretimden çok ithalata dayalı sistemlere sahip," diyerek krizin boyutunu gözler önüne serdi.

ÇİN FAKTÖRÜ: ENERJİ SAVAŞININ GİZLİ AKTÖRÜ

Krizin en önemli aktörlerinden biri de Çin.

Sakman, Çin'in enerji politikasına dikkat çekerek, "Çin hiçbir ülkeye yüzde 15'ten fazla bağımlı olmuyor. İran'dan aldığı oran yüzde 11-13 civarında. Bu nedenle tamamen bağımlı değil," dedi.

Ancak Çin'in İran'dan daha ucuza petrol aldığına işaret eden Sakman, "Diğer ülkelerden 100 dolara alıyorsa, İran'dan 40-50 dolara alıyor. Bu yüzden İran petrolü Çin için avantajlı," ifadelerini kullandı.

Buna rağmen ABD'nin Körfez çıkışını açma planının Çin'e de dolaylı fayda sağlayacağını belirten Sakman, "Çin diğer ülkelerden aldığı petrole de erişim sağlayacak," dedi.

17.00 KRİTİK EŞİK: DÜNYA NEYİ BEKLİYOR?

Tüm gözler şimdi ABD'nin belirlediği kritik saate çevrildi.

Sakman, "Eğer ABD bu planı uygularsa, askeri olarak nasıl bir adım attığını görmek zorunda kalacağız. Ancak sahadaki askeri yetkililer bu konuda henüz net bir açıklama yapmadı," dedi.

Bu durumun barış görüşmelerini de etkileyebileceğini belirten Sakman, "Hürmüz konusu İran'ın elindeki en büyük koz. ABD de aynı koz üzerinden hamle yapıyor. Bu, müzakere dengesini bozabilir," değerlendirmesinde bulundu.

YENİ DÜZEN Mİ KURULUYOR? HEDEF İRAN EKONOMİSİ

Uzmanlara göre ABD'nin amacı sadece mevcut krizi yönetmek değil, yeni bir düzen kurmak.

Sakman, "Bu adımlar savaş öncesine dönüş değil. Aksine yeni bir geçiş rejimi oluşturma çabası. ABD, İran'la yeni kurallar belirlemek istiyor," dedi.

Alternatif boru hatları ve yeni rotaların da devreye girdiğini belirten Sakman, bu sürecin en büyük ekonomik darbeyi İran'a vuracağını ifade etti.

KÜRESEL EKONOMİ İÇİN TEHLİKE ÇANLARI

Sonuç olarak Hürmüz Boğazı'ndaki bu gerilim sadece bölgesel bir kriz değil, küresel bir ekonomik kırılma noktası olarak değerlendiriliyor.

İki tarafın da "geçirmezsem geçirme" stratejisiyle hareket ettiğini belirten uzmanlar, bu durumun dünya ticaretini kilitleyebileceği uyarısında bulunuyor.

Sakman, "Bu iki aşamalı kontrol sistemi sadece bölgeyi değil, tüm küresel ekonomiyi boğar," diyerek sözlerini tamamladı.