7 liradan alıp 200 liraya sattılar: 243 işletmeye 139 milyon TL ceza
Ticaret Bakanlığı’nın sebze ve meyve ticaretinde şeffaflığı artırmak ve fahiş fiyatları önlemek için devreye aldığı Hal Kayıt Sistemi, aracılar için büyük bir endişe kaynağı oldu. Denetimlerde birçok üründe fahiş fiyat artışları belirlendi. Örneğin, Adana’da 7 TL’ye alınan kapya biberin Diyarbakır’da markette 199.99 TL’ye satıldığı tespit edildi. Fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen toplam 243 işletmeye 138.9 milyon TL idari para cezası kesildi.
Ticaret Bakanlığı'nın sebze ve meyve ticaretinde şeffaflığı artırmak, fiyat manipülasyonlarını engellemek ve kayıt dışı faaliyetlerin önüne geçmek için hayata geçirdiği Hal Kayıt Sistemi, aracıların en büyük endişesi haline geldi.
Sabah Gazetesi'nden Barış Şimşek'in haberine göre sistemle meyve-sebze üzerinde oynanan fahiş fiyat oyunu daha kolay tespit edilirken, bakanlık son olarak İstanbul, Diyarbakır ve Balıkesir'de yaptığı denetimlerde de oyunu bozdu. İstanbul Sultanbeyli'de faaliyet gösteren bir zincir markete yönelik denetimlerde meyve ve sebze ürünlerine ilişkin olarak tedarik zinciri boyunca oluşan fiyat hareketleri Hal Kayıt Sistemi üzerinden detaylı şekilde incelendi.
TARLADA 7 MARKETTE 200 LİRA
Yapılan incelemelerde salkım domates, domates, portakal, çarliston biber, kapya biber, salçalık biber, dolmalık biber, sivri biber, köy biberi, çalı fasulyesi, maydanoz, dereotu, beyaz turp ve zencefil ürünlerinde fahiş fiyat tespit edildi. Diyarbakır'da ise kırmızı kapya biberin Adana'daki komisyoncudan 7 TL'den satın alındığı, söz konusu ürünün Diyarbakır'da zincir markete 30 TL'den satıldığı, ilgili zincir market tarafından ise ürünün tüketiciye 199.99 TL'den sunulduğu belirlendi.
20 LİRADAN ALIP 250 LİRAYA SATTILAR
Yeşil sivri biberin Diyarbakır'da zincir markete 20 TL'den satıldığı, zincir market tarafından ise tüketiciye 249.99 TL'den sunulduğu görüldü. Ayrıca Konya'dan üreticiden 5.30 TL'den alınan salatalığın Diyarbakır'da komisyoncuya 12 TL'den, zincir market tarafından ise 79.90 TL'ye satıldığı belirlendi.
MARKETLER FAHİŞ FİYATTA BAŞROLDE
Türkiye Halciler Federasyonu (TÜRKHAL) Başkanı Yüksel Tavşan, Hal Kayıt Sistemi'nin tüketici haklarını koruyarak, meyve-sebzede oynanan oyunları deşifre ettiğini anlattı. Tavşan, bazı toptancıların tarladan yüksek fiyattan ürün alsa dahi bunu KDV, rüsum, stopaj, gelir vergisi gibi kalemlerden kaçmak için düşük gösterdiğini, böylece devleti de zarara uğrattığını belirtti. Zincir marketlerin de bu konuda masum olmadıklarını ifade eden Tavşan, "Marketler, ürün aldıkları komisyoncuların Hal Kayıt Sistemi'nde yer alan tarla alış fiyatlarına dikkat etmeli. Örneğin komisyoncu tarladan 40 TL'ye domates alıyor ancak bunu vergiden kaçmak için 10 TL'ye aldığına ilişkin belge düzenleyebiliyor. 40 TL'ye aldığını bu kez 70 TL'ye markete satmak istediğinde marketçi 'ben 10 liralık ürünü 70'e alıp üzerine bir de kârımı koyup satıyorum gibi duruyor ve kâr marjım yüksek görünüyor' diyerek bunu kabul etmemeli. Eğer kabul ediyorsa orada marketin de bir menfaati vardır. Mesela markette yine vergiden kaçınmak için alış fiyatını daha düşük gösterebiliyor" diye konuştu.
243 İŞLETMEYE 138.9 MİLYON TL CEZA
Sorunun çözümüne ilişkin yol kontrol noktaları kurulması önerisinde bulunan Tavşan, "Üretim noktalarından büyükşehirlere mal taşıyan TIR'ları denetlemek için yol kontrol noktaları oluşturulmalı. 10 yerde bu kontrol noktası oluşturulsa büyük oranda malın nereden, kaça geldiği öğrenilir" dedi. Öte yandan Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu, son bir haftada meyve ve sebze fiyatlarında fahiş fiyat artışı yaptığı tespit edilen toplam 243 işletmeye 138.9 milyon TL idari para cezası kesti.
