ABD ve İsrail'den İran'a harekat planı: Enerji altyapısı hedefte

ABD ve İsrail'in, bu hafta sonu İran'daki enerji altyapısına karşı "bugüne kadarki en sert bombalamayı" yapmayı planladığı öne sürüldü.

CBS News'e konuşan bazı ABD'li ve İsrailli kaynaklar, hafta sonu İran'ın enerji altyapısına saldırılar olacağını iddia etti.

Kaynaklar, ABD ve İsrail'in, bu hafta sonu İran'daki enerji altyapı hedeflerine karşı "bugüne kadarki en sert bombalama kampanyalarından birini" planladığını ileri sürdü.

Söz konusu saldırılarla ilgili İsrail makamlarının bilgilendirildiğini ve ABD ile koordinasyon halinde olduğunu ifade eden ABD'li kaynaklar, ABD Başkanı Donald Trump'ın konuyla ilgili nihai bir emir vermediğini belirtti.

Kaynaklar, ABD yönetiminin Camp David'de düzenlenen kabine toplantısında, bu konunun gündeme geldiğini ancak bazı Beyaz Saray yetkililerinin buna "şiddetle" karşı çıktığını ileri sürerek, olası saldırıda muhtemelen enerji santralleri ve rafineriler de dahil olmak üzere enerji altyapısının hedef alınacağını iddia etti.

İsrailli bir kaynak, Trump ile bu hafta başında bir araya gelen İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran ile savaş için 3 seçenekten bahsettiğini, bunların arasında kara ikmal yollarına odaklanan askeri saldırıların da bulunduğunu öne sürdü.

ABD'li başka bir yetkili de Washington yönetiminin, bu çatışmada hem askeri hem de sivil kullanım amaçlı köprüleri zaten vurduğunu söyledi.

Beyaz Saray Basın Sözcüsü Karoline Leavitt, konuyla ilgili CBS News'e yaptığı açıklamada, "Başkan Trump'ın bugün kabine toplantısında söylediği gibi ABD kazanacak ve İran, onun döneminde nükleer silaha sahip olmayacak." dedi.

ABD Başkanı Donald Trump, Maryland eyaletindeki Camp David başkanlık konutunda basına açık kabine toplantısı gerçekleştirdi. Kabine toplantısı sırasında İspanya’da yaşananlara değinen Trump, "Dün İspanya’daki felaketi gördüm. Yüz binlerce insanın bir ülkeyi istila etmesine benziyordu. Cumhuriyetçiler seçilmezse, aynı şey bizim de başımıza gelecek. Hatta daha da kötüsü olacak. Çok daha büyük olacak. Çünkü buraya girmek çok daha kolay. Biz görevde olmazsak, ülkemiz İspanya’daki olayları küçük gösterecek ölçüde istila edilir" dedi.

ABD ordusunu yeniden inşa ettiklerini ve ordunun eriştiği gücü İran’da kullandıklarını söyleyen Trump, "Yanlış haberler okumuş olabilirsiniz ancak İran’ın durumu çok kötü. Gerçekten çok kötü durumdalar ve zorlanıyorlar. Son derece dürüstlükten uzak davrandılar. Donanmaları yok, tamamen imha edildi. Hava kuvvetleri ortadan kaldırıldı. Uçakları kalmadı. Füzelerinin büyük bölümü yok edildi. Ellerinde hala biraz var. Ancak 4 veya 5 ay öncesine göre çok daha az füzeleri bulunuyor. Üretim kapasiteleri neredeyse tamamen ortadan kalktı. İnsansız hava aracı kapasiteleri de neredeyse yok edildi. Ellerinde halen bir miktar kapasite var ancak yakında o da kalmayacak" dedi.

"SADECE KAZANMAK İSTİYORUZ"
Bir basın mensubunun ABD ile İran arasında ateşkesin yeniden canlandırılması ihtimaline ilişkin sorusu üzerine Trump, "Yalnızca kazanmak istiyoruz. Gerçekten sadece kazanmak istiyoruz. Çok iyi ilerliyoruz" cevabını verdi.
Trump, "Mesele çok basit, nükleer silaha sahip olamazlar. İran’ın nükleer silahı olmayacak ve olamaz. Nükleer silaha sahip olsalardı Orta Doğu şimdiye kadar yerle bir edilmiş olurdu" dedi.
İran ile savaşta önümüzdeki süreçte beklentilerinin ne olduğu yönünde bir soruya Trump, "Onları çok ağır şekilde vuracağız. Bir noktada, 'Artık dayanamıyoruz' diyecekler" cevabını verdi.

"GAZZE ANLAŞMASI ORTA DOĞU AÇISINDAN BÜYÜK BİR ADIM"
İsrail’in Gazze’den çekilmesi ve Hamas’ın silah bırakmasına ilişkin anlaşma konusunda İsrail’in bu anlaşmaya uyacağı konusunda bir güvence alıp almadığı yönünde bir soruya cevabında Trump, "İsrail ile bir mutabakatımız var. İsrail bundan çok memnun ve bize yardımcı oldu. Bu konuda çok iyi davrandılar. Çoğu kişi böyle bir anlaşmanın gerçekleştirilmesinin imkansız olduğunu söylüyordu" dedi.

Süreçte iniş çıkışlar olabileceğini söyleyen Trump, "Ancak bu büyük bir adım. Hamas’ın silahsızlandırılmasının mümkün olacağını hiç kimse düşünmüyordu. Bu aynı zamanda İran konusunda ne kadar başarılı olduğumuzu gösteriyor. Dört veya beş ay önce böyle bir anlaşma imkansız olurdu. Dolayısıyla bu, Orta Doğu açısından büyük bir adım. İnsanlar bundan çok etkilendi ve şaşırdı" ifadelerini kullandı.
Gazze’deki barış planı yol haritası çerçevesinde Hamas silah bırakırlen silahları yeni yönetimin mi yoksa Barış Kurulu’nun mu teslim alacağı sorusuna Trump, "Süreç, kurul tarafından yönetilecek. Barış Kurulu olağanüstü bir oluşum oldu ve son derece yetkin kişiler tarafından yönetiliyor" cevabını verdi.

"İRAN İLE ÇATIŞMALAR BİRAZ SÜRECEK"
ABD ile İran arasındaki çatışmaların İran’ın karşılık verme kapasitesi tamamen sona erene kadar devam mı edeceği yönündeki bir soruya Trump, "Biraz sürer. Giderek zayıflayacaklar. Belki şimdi biraz güçlenebilirler ancak sonra yeniden zayıflayacak ve etkileri tükenip gidecek" cevabını verdi.

İran ile görüşmelerin mevcut durumuna ve görüşmelerde kimlerin yer aldığı sorusuna cevabında Trump, görüşmelere Orta Doğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, damadı Jared Kushner, Başkan Yardımcısı James Davdi Vance ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun dahil olduğunu söyledi.
Görüşmelere yetkin isimlerin katıldığını vurgulayan Trump, "Bir anlaşmaya varacaklar" ifadelerini kullandı.

"SÜREKLİ YALAN SÖYLEDİKLERİ İÇİN ONLARA OLAN GÜVENİMİ KAYBEDİYORUM"
İran ile bir anlaşmaya varılabileceğine olan inancı sorulan Trump, "Sürekli yalan söyledikleri için onlara olan güvenimi kaybediyorum. Geçtiğimiz gün beş füze fırlattılar ve biz hepsini düşürdük. O sırada müzakerelerin ortasındaydık. Steve’in (Witkoff) beni arayıp görüşmelerin nasıl gittiğini anlatmasını bekliyordum. Bunun yerine beni (Savunma Bakanı) Pete (Hegseth) aradı. Ürdün’deki üslerimizden birine beş füze fırlattıklarını söyledi" dedi.

"ZELENSKİY’E SAVAŞIN SONA ERMESİ GEREKTİĞİNİ SÖYLEDİM"
Ukrayna’ya Patriot hava savunma sistemlerinin üretim lisanslarının verilmesi konusunda karar vermeden önce Ukrayna’dan bir beklentisi mi olduğu yönündeki bir soruya cevabında Trump, "Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, Patriot sistemlerinden almak istiyor. Tomahawk füzeleri de istiyor. Bunlardan biri saldırı, diğeri savunma silahı ve ikisi de son derece ölümcül. Ancak bu sistemlerin kullanım veya üretim hakkını birine verdiğinizde Bunlar son derece karmaşık silahlar" dedi.

ABD Başkanı Trump, "Konuyu görüşüyoruz ancak böyle bir teknolojiyi başkasına vermek zor bir karar. Öyle olacağını sanmıyorum fakat teknoloji verdiğiniz kişiler bir gün size karşı dönebilir. Böyle bir ihtimal var. Geçmişte savaşlarda bunun birkaç kez yaşandığını gördük. Bu nedenle çok dikkatli olmalıyız" ifadelerini kullandı.

Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy’e Patriotlar hakkında ne söylediği ve durumu kendisine açıklayıp açıklamadığı sorusuna Trump, "Evet. Onunla Patriotlar, Tomahawklar ve diğer bütün konular hakkında görüştüm. Ayrıca bu savaşı sona erdirmemiz gerektiğini söyledim" cevabını verdi.

Trump, "Ona bu savaşı sona erdirmeleri gerektiğini söyledim. Zelenskiy’nin de (Rusya Devlet Başkanı Vladimir) Putin’in de anlaşma yapmak istediğini düşünüyorum" şeklinde konuştu.

Savaşın sona ermesi için hem Zelenskiy hem de Putin’in taviz vermeleri gerektiğini söyleyen Trump, "Bir anlaşma yapılması gerekiyor. Her ay çoğu asker olan 25 bin genç ve güzel insan ölüyor" dedi.

Kuveyt Savunma Bakanlığı, İran’ın ülkeye yönelik saldırısında hava sahasına giren düşman insansız hava araçlarının (İHA) tespit edilerek imha edildiğini, saldırı sonucu bazı tesislerde hasar oluştuğunu, can kaybı yaşanmadığını bildirdi.

Kuveyt Savunma Bakanlığı Sözcüsü Kurmay Albay Suud Abdulaziz el-Atvan, konuya dair açıklama yaptı.

Atvan, silahlı kuvvetlerin bu sabah Kuveyt hava sahasında düşman İHA’ları tespit ettiğini, söz konusu İHA’ların etkisiz hale getirilerek imha edildiğini belirtti.

İran’ın gerçekleştirdiği saldırıda çok sayıda hayati öneme sahip sivil ve askeri tesisin hedef alındığını aktaran Atvan, düşman hedeflerin imha edildiğini ve düşen şarapnel parçaları nedeniyle hasar oluştuğunu kaydetti.

İran ordusu, Kuveyt'teki el-Cabir Hava Üssü'nde bulunan ABD ordusuna ait savaş uçağı hangarı, uydu iletişim sistemleri ve mühimmat depolarının kamikaze insansız hava araçları (İHA) ile hedef alındığını duyurdu.

İran devlet televizyonu, İran ordusunun Kuveyt'teki ABD üssüne yönelik saldırıya ilişkin açıklamasını yayınladı.

Açıklamada, saldırının dün sabah Keşm Adası'ndaki sivil evin hedef alınmasına misilleme olarak yapıldığı belirtildi.

Kuveyt'teki Ahmed el-Cabir Hava Üssü'ne yapıldığı belirtilen saldırıda, ABD ordusuna ait savaş uçağı hangarı, uydu iletişim sistemleri ve mühimmat depolarının kamikaze İHA'lar ile hedef alındığı kaydedildi.

Ahmed el-Cabir üssünün ABD hava ve gözetleme operasyonlarında önemli bir rol oynadığı ve ABD ordusu için hayati bir hava desteği merkezi olarak kabul edildiği ifade edildi.

Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, Dimyat Limanı'nda iki gaz gemisini hedef alan insansız hava aracı (İHA) saldırısıyla ilgili soruşturmanın sürdüğünü belirterek, bölgedeki gerilimin daha fazla tırmanmaması için itidal çağrısı yaptı.

Sisi'nin açıklamaları, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinin ardından Mısır Cumhurbaşkanlığı tarafından yayımlanan yazılı açıklamada yer aldı.

Bu açıklama, Çarşamba günü meydana gelen ve şu ana kadar hiçbir grubun üstlenmediği saldırının ardından Sisi'nin ilk kamuoyu değerlendirmesi oldu.

İSPANYA'DAN MISIR'A DESTEK MESAJI

Cumhurbaşkanlığı açıklamasına göre Sanchez, iki gaz gemisini hedef alan İHA saldırısını kınadı ve İspanya'nın Mısır ile Mısır halkının yanında olduğunu ifade etti.

Sisi ise ilgili kurumların saldırının nasıl gerçekleştiğini ve arkasındaki unsurları ortaya çıkarmak için soruşturmayı sürdürdüğünü söyledi.

"GERİLİM DAHA FAZLA TIRMANMAMALI"

Mısır Cumhurbaşkanı, Mısır, İspanya, Avrupa ve uluslararası toplumun bölgedeki gerilimi kontrol altına almak ve güvenlik ortamının daha da kötüleşmesini önlemek için çabalarını artırması gerektiğini vurguladı.

İHA'NIN ENKAZI BULUNDU

Mısır Başbakanı Mustafa Medbuli de daha önce yaptığı açıklamada, saldırıda kullanılan İHA'nın enkazının bulunduğunu ve güvenlik birimlerinin, saldırının hangi noktadan gerçekleştirildiğini belirlemek amacıyla teknik inceleme yürüttüğünü duyurmuştu.

Mısır Petrol Bakanlığı ise Çarşamba akşamı Dimyat Limanı'ndaki iki gaz gemisinde yangın çıktığını açıklamış ancak olayın nedenine ilişkin bilgi vermemişti.

İngiltere merkezli deniz güvenliği şirketi Ambrey ise saldırının, ABD'ye ait ve Marshall Adaları bayrağı taşıyan yüzer sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) depolama tesisini hedef alan bir İHA saldırısı olduğunu bildirmişti.

TRUMP'TAN İRAN'A SERT MESAJ

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray'da gazetecilerin saldırının arkasında İran'ın olup olmadığı yönündeki sorusuna, "Bu, yaşananların biraz daha fazlası." yanıtını verdi.

Trump, ABD'nin İran'a "çok sert karşılık vereceğini" belirterek, "Onları çok sert vuracağız çünkü artık vurma sırası bizde. Onlar da bunun geleceğini biliyor." ifadelerini kullandı.

Reuters'a konuşan iki bölgesel yetkili, İran destekli Yemen'deki Husilerin bu hafta Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarının Irak topraklarından ve Iraklı silahlı gruplarla koordinasyon içinde gerçekleştirildiğini öne sürdü. Kaynaklar, operasyonların İran Devrim Muhafızları Ordusunun (DMO) gözetiminde yürütüldüğünü iddia etti.

Söz konusu değerlendirmeler, İran'ın "Direniş Ekseni" olarak adlandırdığı yapı içindeki silahlı gruplar arasındaki koordinasyonun arttığı yönündeki yorumları güçlendirirken, saldırılar arasında Suudi Arabistan'ın doğu bölgesindeki petrol tesislerini hedef alan eylemlerin de bulunduğu belirtildi.

 

SUUDİ ARABİSTAN VE ABD'DEN ORTAK OPERASYON

Suudi Arabistan, çarşamba günü ABD ile birlikte Irak'taki bazı hedeflere ortak hava saldırısı düzenledi. Riyad yönetimi, hedef alınan noktaların Suudi Arabistan'a yönelik saldırılarla bağlantılı olduğunu belirterek resmi olarak İran yanlısı Iraklı silahlı grupları sorumlu tuttu.

Husiler ise saldırıları kendilerinin gerçekleştirdiğini açıkladı. Irak hükümeti olayla ilgili soruşturma başlattığını duyurdu.

YETKİLİLERDEN YORUM GELMEDİ

Reuters'ın yorum talebine Suudi Arabistan, İran, Irak hükümeti ve Husiler haber yayımlandığı sırada yanıt vermedi.

Chatham House araştırmacısı Farea el-Muslimi, İran ile bölgedeki silahlı grupların yanı sıra "Direniş Ekseni" üyeleri arasında da doğrudan eğitim ve koordinasyon bulunduğunu söyledi.

 

HUSİLER İLE IRAKLI GRUPLAR ARASINDAKİ İLİŞKİLER

Haberde, Husiler ile İran'a yakın Iraklı silahlı gruplar arasındaki iş birliğinin uzun yıllardır sürdüğü belirtildi. 2024 yılında Husi lideri Abdulmelik el-Husi'nin ortak operasyon odası kurulduğunu açıkladığı, ilerleyen dönemde iki grubun İsrail'i hedef alan ilk ortak operasyonlarını duyurduğu aktarıldı.

Husilerin Irak'ta ofisleri ve resmi temsilcilerinin bulunduğu, Iraklı Şii siyasi partiler ve silahlı gruplarla kamuoyuna açık temaslar yürüttüğü de kaydedildi.

IRAK'IN ROLÜ TARTIŞILIYOR

Analistler, Irak'ın geniş coğrafyası ve Suudi Arabistan ile olan uzun kara sınırı nedeniyle İran yanlısı gruplar açısından operasyon planlamaya elverişli bir alan olarak değerlendirildiğini ifade etti.

Irak yönetimi ise daha önce de komşu ülkelere yönelik saldırıların kendi topraklarından gerçekleştirildiği yönündeki iddiaların soruşturulacağını açıklamıştı. Habere göre Irak Başbakanı Ali ez-Zaidi de Suudi Arabistan'a yapmayı planladığı ziyareti iptal etti.

Mısır'ın Akdeniz kıyısındaki Dimyat Limanı'nda iki gaz tankerine düzenlenen İHA saldırısı, küresel enerji ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Süveyş Kanalı ile SUMED boru hattının güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı.

İran ile bağlantılı Husilerin Hürmüz Boğazı ve Babülmendep Boğazı çevresindeki saldırıları nedeniyle Suudi Arabistan'ın petrol ihracatında daha fazla kullanılmaya başlanan Süveyş güzergâhı, piyasalarda yeniden risk odağı haline geldi.

SUMED HATTININ ÖNEMİ ARTTI

Piyasa verilerine göre Suudi petrolünün giderek daha büyük bölümü Kızıldeniz üzerinden kuzeye ilerleyerek Süveyş Kanalı ve SUMED boru hattını kullanıyor. Temmuz ayında SUMED üzerinden taşınan ham petrol miktarı 28 milyon 790 bin varile yükseldi. Nisan ayında bu rakam 19 milyon 520 bin varildi.

MarineTraffic verilerine göre Süveyş Kanalı'nın Akdeniz girişindeki Port Said açıklarında bekleyen gemi sayısı da hafta başındaki yaklaşık 20 seviyesinden 30'a yükseldi.

UZMANLARDAN RİSK UYARISI

MST Marquee Enerji Araştırmaları Başkanı Saul Kavonic, Kızıldeniz ve Akdeniz güzergâhlarının da risk altına girebileceğini belirterek mevcut şartlarda Hürmüz Boğazı'nı devre dışı bırakan alternatif petrol akışının da baskı altında kalabileceğini ifade etti.

Vortexa analisti George Morris ise Kızıldeniz'de yükleme yapan ham petrol tankerlerinin kuzeye yönelmesinde belirgin artış yaşandığını belirtti. Morris, birçok geminin Babülmendep rotasını kullanmaktan kaçındığını söyledi.

PİYASA SÜVEYŞ'TE KESİNTİ BEKLEMİYOR

S&P Global Energy'den Aly Blakeway, Dimyat saldırısının şu aşamada Süveyş Kanalı'nın doğrudan tehdit altında olduğu anlamına gelmediğini belirterek piyasanın kanalda bir kesintiyi henüz fiyatlamadığını ifade etti.

Petrol fiyatları da saldırıya rağmen geriledi. Yatırımcıların odağı İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı konusunda yürütülen görüşmelere çevrildi.

SİGORTA VE NAKLİYE MALİYETLERİ GÜNDEMDE

Enerji ve denizcilik uzmanları, Süveyş Kanalı çevresinde güvenlik riskinin artması halinde savaş riski sigorta primlerinin yükselebileceğini değerlendiriyor.

Dryad Global CEO'su Corey Ranslem, kanal çevresinde yaşanabilecek olası bir saldırının güvenlik değerlendirmelerini değiştireceğini belirtirken, Kpler analisti Matthew Wright ise Süveyş'te yaşanacak herhangi bir aksamanın navlun maliyetlerini ve küresel enerji fiyatlarını kısa sürede etkileyebileceğini ifade etti.