CANLI | İran ekonomisi topyekün hedefte: ABD'den ablukayı uzatma kararı

Taraflar arasında hâlâ ciddi görüş ayrılıkları sürerken petrol fiyatları yeniden yükseldi. Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık yüzde 3 artarak 111 dolar seviyesine çıktı.

Dünya Bankası, İran savaşının yarattığı en ciddi aksaklıkların Mayıs ayında sona ermesi halinde bile enerji fiyatlarının 2026’da %24 artarak, Rusya’nın dört yıl önce Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinden bu yana en yüksek seviyeye ulaşacağını öngördü.

Birleşik Arap Emirlikleri’nin OPEC ve OPEC+’tan ayrılacağını açıklaması da Körfez ülkeleri arasında İran konusunda yaşanan görüş ayrılıklarını gözler önüne serdi.

Gemi takip verilerine göre, son günlerde İran petrolü taşıyan en az altı tanker ABD ablukası nedeniyle geri dönmek zorunda kaldı. Bu durum savaşın deniz trafiği üzerindeki etkisini net biçimde ortaya koydu.

İran hükümet sözcüsü Fatemeh Mohajerani ise devlet medyasına yaptığı açıklamada, Tahran’ın ablukanın etkilerini azaltmak için kuzey, doğu ve batı ticaret koridorlarını kullandığını söyledi.

Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan her gün ortalama 125 ila 140 gemi geçerken, Kpler ve SynMax uydu analizlerine göre son 24 saatte yalnızca 7 gemi geçiş yaptı. Bunların hiçbiri küresel pazara petrol taşımıyordu.

Salı günü ayrıca ABD, İran’ın “gölge bankacılık sistemi” içindeki rolleri nedeniyle 35 kurum ve kişiye yaptırım uyguladığını açıkladı.

Hazine Bakanlığı’na bağlı Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi (OFAC), Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için İran hükümetine ya da Devrim Muhafızları’na ücret ödeyen şirketlerin de yaptırımlarla karşı karşıya kalacağını duyurdu.

Trump ile Avrupalı müttefikleri arasındaki gerilimin son işareti olarak, Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in İran konusundaki açıklamalarına sert tepki gösterdi. Trump sosyal medyada, Merz için “Ne hakkında konuştuğunu bilmiyor” dedi.

Merz Pazartesi günü yaptığı açıklamada, İran yönetiminin ABD’yi küçük düşürdüğünü ve Trump yönetiminin nasıl bir çıkış stratejisi izlediğini göremediğini söylemişti.

Buna karşın İngiltere Kralı Charles, Salı günü ABD Kongresi’nde yaptığı konuşmada, Avrupa ve Orta Doğu’daki belirsizlik ve çatışmalara rağmen İngiltere ile ABD’nin “farklılıkları ne olursa olsun” her zaman demokrasiyi savunan güçlü müttefikler olarak kalacağını söyledi. Bu açıklama, İran savaşı nedeniyle iki ülke arasında derin görüş ayrılıklarının yaşandığı bir dönemde geldi.

ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik uzun süreli bir ablukaya hazırlanılması talimatını yardımcılarına verdi. Bu bilgi, Salı günü The Wall Street Journal tarafından yayımlanan bir haberde yer aldı.

Haberde, ABD’li yetkililere dayandırılan bilgilere göre Trump, son toplantılarda İran’ın limanlarına giriş ve çıkış yapan deniz taşımacılığını engelleyerek ülkenin ekonomisi ile petrol ihracatını baskı altında tutmayı tercih etti.

Yetkililer, Trump’ın diğer iki seçeneği — bombardımanları yeniden başlatmak ya da çatışmadan tamamen çekilmek — mevcut ablukanın sürdürülmesine kıyasla daha riskli gördüğünü belirtti.

NE OLMUŞTU?

ABD ve İsrail, 28 Şubat’ta İran’a karşı ortak bir saldırı başlatmış; bunun üzerine Tahran da başta Körfez ülkeleri olmak üzere bölgede ABD çıkarları olarak gördüğü hedeflere saldırılar düzenlemişti.

8 Nisan’da Pakistan’ın arabuluculuğuyla bir ateşkes ilan edildi. Ardından 11-12 Nisan tarihlerinde Islamabad’da görüşmeler yapıldı; ancak bu müzakereler herhangi bir anlaşma sağlanmadan sona erdi.

Trump daha sonra, Pakistan’ın talebi üzerine ateşkesin, Tahran’dan gelecek yeni bir teklif beklenirken uzatıldığını söyledi.

Pazartesi günü yaptığı açıklamada ise Trump, İran’ın savaşı sona erdirmeye yönelik son teklifini kabul etmesinin pek olası olmadığını ifade etti. Tahran, Hürümz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılmasını önerirken, nükleer programına ilişkin konuların daha sonraki müzakerelere bırakılmasını istemişti.