CANLI | Trump İran'ın teklifini “çöp” diye niteledi

ABD ile İran arasında haftalardır sürdürülen kritik müzakerelerde tansiyon yeniden zirveye çıktı. ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın son teklifini “kabul edilemez” olarak değerlendirmesi ateşkes umutlarını zayıflatırken, Tahran’dan gelen “Tüm seçeneklere hazırız” mesajı bölgede yeni bir savaş ihtimalini yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı.

İran cephesinde Hürmüz Boğazı, Körfez hattı, Babülmendep geçişi ve kullanılmadığı belirtilen yeni füze sistemleri konuşulurken, başkent Tahran’daki meydanlara asılan dikkat çekici pankartlar da kriz atmosferini gözler önüne serdi. Ayrıntıları A Haber muhabiri Ekber Karabağ Tahran'dan aktardı. 

ABD ile İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaşın, Amerikalılara artan enerji fiyatları nedeniyle 37,3 milyar dolardan fazlaya mal olduğu bildirildi.

Brown Üniversitesi Watson Uluslararası ve Kamu İşleri Okulu tarafından pazartesi günü yayımlanan bir araştırmanın verilerine göre, “İran Savaşı Enerji Maliyeti Takipçisi” adlı çalışma, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a saldırı başlatmasından bu yana Amerikalıların enerji fiyatlarındaki ek artışlar nedeniyle yaklaşık 37 milyar 346 milyon 893 bin 483 dolar ödediğini ortaya koydu.

Gerçek zamanlı olarak güncellenen verilere göre, toplam maliyet her geçen saniye artmayı sürdürüyor. Ek maliyetlerin büyük bölümünü 20,41 milyar dolarla petrol oluştururken, dizel yakıt maliyetleri ise yaklaşık 17 milyar dolara ulaştı.

ABD’de ortalama bir hane halkının benzin ve dizel dahil olmak üzere aylık 285,10 dolar daha fazla ödeme yaptığı belirtildi.

"DOĞRUDAN AMERİKALILARIN CEBİNDEN ÇIKIYOR"

Brown Üniversitesi proje lideri Jeff Colgan, takip sistemi nisan ayının ortasında başlatıldığında yaptığı açıklamada, “Bu maliyet doğrudan Amerikalı tüketicilerin cebinden çıkıyor ve tüketiciler bu takip sistemi sayesinde yolculuklar veya yaz tatilleriyle birlikte ortaya çıkabilecek ek masrafları planlayabilir” ifadelerini kullandı.

Savaş ve İran’ın misilleme olarak kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nı kapatma kararı, küresel enerji fiyatlarının sert şekilde yükselmesine neden oldu. ABD’de benzinin galon fiyatı bugün 4,520 dolara yükselirken, savaş başlamadan önce fiyatlar galon başına 3 doların altındaydı. Böylece fiyatlar yüzde 50’den fazla arttı.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NIN ÖNEMİ

Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve Umman Denizi üzerinden açık denizlere bağlayan, dünyanın en kritik deniz geçiş noktalarından biri olarak kabul ediliyor.

Boğazdaki uzun süreli aksamanın, bölgedeki limanlar, sevkiyat takvimleri ve İran savaşıyla bağlantılı güvenlik riskleri nedeniyle zaten baskı altında bulunan küresel tedarik zincirleri üzerindeki yükü artırdığı kaydedildi.

İran’ın yalnızca boğazı kapatmakla kalmadığı, aynı zamanda ABD’nin Körfez’deki Arap müttefiklerinin kritik enerji altyapılarını hedef aldığı, bunun da çatışmanın ekonomik maliyetini daha da yükselttiği ifade edildi.

Dünyanın şimdi de önemli bölümü Körfez limanlarından gelen gübrede kıtlık riskiyle karşı karşıya olduğu, bunun da on milyonlarca insanın gıda tedarikini tehdit ettiği belirtildi.

Birleşmiş Milletler Proje Hizmetleri Ofisi (UNOPS) İcra Direktörü Jorge Moreira da Silva, AFP’ye yaptığı açıklamada, “büyük bir insani krizin” önlenebilmesi için yalnızca birkaç hafta kaldığını söyledi.

Da Silva, “45 milyon kişinin daha açlık ve kıtlıkla karşı karşıya kaldığı bir krize tanıklık edebiliriz” dedi.

İran, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın sona erdirilmesini talep etti. Lübnan’da ABD’nin müttefiki İsrail, İran destekli Hizbullah militanlarıyla çatışıyor. Tahran ayrıca Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğini vurgularken, savaş zararları için tazminat ve ABD’nin deniz ablukasının sona erdirilmesi gibi şartlar öne sürdü.

Trump, İran’ın yanıtının 7 Nisan’da başlayan ateşkesin durumunu tehdit ettiğini söyledi.

"ÇÖP METNİ OKUDUM"

Trump gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bana göre şu anda en zayıf durumda. Çünkü bize gönderdikleri o çöp metni okudum. Hatta tamamını bile okumadım” dedi. Trump daha önce de ateşkesi sona erdirmekle defalarca tehdit etmişti.

ABD, İran’ın nükleer programı gibi daha tartışmalı başlıklara geçmeden önce çatışmaların sona erdirilmesini önermişti.

HÜRMÜZ BOĞAZI’NDA GEMİ TRAFİĞİ ÇOK DÜŞÜK SEVİYEDE

Savaş öncesi döneme kıyasla Hürmüz Boğazı’ndaki trafik oldukça sınırlı seviyeye indi.

Kpler ve LSEG verilerine göre, ham petrol taşıyan üç tanker geçen hafta boğazdan çıkış yaptı. Gemilerin, İran saldırısından kaçınmak amacıyla takip sistemlerini kapattıkları görüldü.

Veriler ayrıca, Katarlı ikinci bir LNG tankerinin boğazdan geçmeye çalıştığını gösterdi. Bu gelişme, İran ile Pakistan arasında yapılan bir düzenleme kapsamında ilk LNG sevkiyatının geçiş yapmasından günler sonra yaşandı.

ABD HALKI İRAN SAVAŞINA NE DİYOR? SEÇİMLER YAKLAŞTI

ABD’de yapılan anketler, savaşın Amerikan seçmeni arasında popüler olmadığını ortaya koyuyor. Ülke genelinde yapılacak seçimlere altı aydan az süre kala artan yakıt fiyatları seçmenlerin tepkisini çekiyor. Bu seçimler, Trump’ın Cumhuriyetçi Partisi’nin Kongre üzerindeki kontrolünü koruyup koruyamayacağını belirleyecek.

Pazartesi günü tamamlanan Reuters/Ipsos anketine göre, Amerikalıların üçte ikisi — Cumhuriyetçilerin üçte biri ve Demokratların neredeyse tamamı dahil — Trump’ın ülkenin neden savaşa girdiğini açık şekilde açıklamadığını düşünüyor.

BATI'DAN DESTEK YOK

Washington ayrıca uluslararası destek oluşturmakta da zorlandı. NATO müttefikleri, kapsamlı bir barış anlaşması ve uluslararası yetkiyle oluşturulmuş bir görev olmadan Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak için gemi göndermeyi reddetti.

ABD Dışişleri Bakanlığı pazartesi günü yaptığı ayrı açıklamalarda, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Avustralyalı ve İngiliz mevkidaşlarıyla ayrı ayrı telefon görüşmeleri gerçekleştirdiğini duyurdu.

Açıklamada görüşmelerde “Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğünün yeniden sağlanmasına yönelik devam eden çabaların” ele alındığı belirtildi. Ancak ayrıntı verilmedi.