Doların saltanatı yıkılıyor mu? Petro-Dolar döneminde sonun başlangıcı
ABD doları, yarım asırlık küresel finans hâkimiyetini kaybetme riskiyle karşı karşıya. 1970’lerde petrol ticaretiyle güçlenen dolar, bugün BRICS ülkelerinin adımları, Petro‑Yuan uygulamaları ve milli para birimleriyle yapılan ticaretin artmasıyla zayıflıyor. Uzmanlar 2050'li yıllarda dünyanın çok merkezli bir yapıya döneceğini ve Petro-dolar imparatorluğunun çökeceğini ifade etti.
Küresel finans sisteminin tartışmasız hakimi olan ABD doları, yarım asırdır süregelen hegemonyasını kaybetme riskiyle karşı karşıya. 1970'lerde petrol ticaretiyle mühürlenen doların gücü, bugün BRICS ülkelerinin hamleleri, "Petro-Yuan" çıkışı ve milli para birimleriyle ticaret modeline geçilmesiyle sarsılıyor. Doların bir ödeme aracından jeopolitik bir baskı unsuruna dönüşmesi, dünyayı çok kutuplu yeni bir finansal düzenin eşiğine getirdi.
ALTINDAN PETROLE: DOLARIN TAHTI NASIL KURULDU?
Doların küresel sistemdeki ağırlığının tarihsel kökenlerini değerlendiren uzmanlar, 1971 yılında Nixon'ın doları altından koparmasının ardından sistemin petrolle tahkim edildiğine dikkat çekiyor. 1974 yılında Suudi Arabistan ile yapılan gizli anlaşma, petrolün sadece dolarla satılmasını ve elde edilen gelirin ABD hazine tahvillerine yatırılmasını öngörüyordu. Bu sistemi tanımlayan Doç. Dr. Bilal Bağış, "Petro-dolar sistemi Amerika'yı merkezde tutmaya devam eden ve Amerikan dolarını bu işleyişin merkezi aracı, birinci rezerv olarak tutmaya devam eden sistemin adıdır." ifadelerini kullandı.
"PETRO-DOLAR İMPARATORLUĞU ÇÖKÜYOR"
Dolar merkezli dünyanın artık sürdürülebilir olmadığını vurgulayan Doç. Dr. Levent Ersin Orallı, "Dolar merkezli bir dünyanın devri sona erdi. Bu bir gerçek. 2040'lı, 2050'li yıllarda biz dünyanın çok merkezli bir yapıya döndüğünü konuşacağız ve burada önce çöken Petro-dolar imparatorluğu olacak." sözleriyle küresel ekonomideki devasa dönüşümün altını çizdi. Orallı, ABD'nin yıllarca demokrasi ve adalet adı altında ihraç ettiği "masalın" sonuna gelindiğini belirtti.
DOLARA BAŞKALDIRANLARIN KANLI TARİHİ: IRAK VE LİBYA ÖRNEĞİ
Tarihsel süreçte dolar sisteminden çıkmak isteyen liderlerin karşılaştığı sert müdahaleler, sistemin nasıl korunduğunu da gözler önüne seriyor. Saddam Hüseyin'in petrolü Euro ile satma kararı ve Kaddafi'nin altın destekli bir Afrika Dinarı planı, ülkelerinin işgali ve kendi sonlarıyla neticelenmişti. Bu durumu analiz eden Doç. Dr. Levent Ersin Orallı, "Saddam Hüseyin buna çok net bir direnç gösterdi, petrolü Euro ile satacağım dedi. ABD 2003 ve 2004 senesinde dünyaya bir masal anlattı ve Irak'ta milyonları katletti." ifadelerini kullanarak askeri müdahalelerin ekonomik arka planını hatırlattı.
ABD'NİN GÖRÜNMEYEN SİLAHI: FİNANSAL YAPTIRIMLAR
ABD'nin doları jeopolitik bir silah olarak kullanması, Rusya, İran ve Venezuela gibi ülkeleri sistemin dışına iterken, bu durumun ABD için bir "kendi ayağına sıkma" eylemine dönüştüğü ifade ediliyor. Doların baskı aracı olarak kullanımını yorumlayan Prof. Dr. Aylin Ünver Noi, "Amerika Birleşik Devletleri kendi yaptırım uyguluyor ama aynı zamanda diyor ki; 'yaptırım uyguladığım ülkelerle çalıştığı ekonomik ticari anlamda çalıştığı ülkeler, siz de yaptırım uygulayacaksınız. Eğer uygulamazsanız bana ceza ödemek zorundasınız' diyor." sözleriyle Washington'un küresel ticaret üzerindeki ikincil yaptırım baskısını aktardı.
YENİ DÜNYA DÜZENİ: BRICS VE PETRO-YUAN
Geleceğin finansal haritası, artık sadece Washington'da değil, Pekin ve Moskova gibi merkezlerde de şekilleniyor. Çin'in 2018'de Yuan ile petrol ticareti yapan borsayı kurması ve BRICS ülkelerinin ortak para birimi arayışları, doların saltanatına en somut tehdit olarak görülüyor. Doç. Dr. Bilal Bağış, "Özellikle yeni yükselen ekonomilerin, Çin gibi büyük ekonomilerin, BRICS ekonomilerinin sesini duyurmak isteyen alternatif arayışları da var. Bu durum Petro-dolar sistemini zorlamaya devam edecek." değerlendirmesinde bulundu. Dünya, artık tek bir para birimine bağlı kalmayan, çok merkezli ve yerel birikimlerin ön plana çıktığı yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
ENERJİDE TAM BAĞIMSIZ TÜRKİYE
