Türkiye: Enerjide merkez ülke

Çağrı Bey Derin Deniz Sondaj Gemimizin Somali'de petrol aramasına başlaması vesilesiyle düzenlenen törenden sonra Ankara'ya dönüş yolunda Enerji Bakanımız Alparslan Bayraktar ile geniş bir ufuk turu attık. Risklerle birlikte Türkiye'nin, "Enerjide MerkezÜlke" konumunu, yani fırsatları da konuştuk. Her ne kadar kırılgan bir ateşkes ilân edilmiş olsa da Bayraktar, savaşın uzamasından endişeli olduğunu belirtti. Katar, Suudi Arabistan, Kuveyt'te enerji tesislerinin vurulduğunu hatırlattı. Sonra sözü, Trump'ın, İran'a yönelik "Sizi,Taş Devri'ne döndürürüz!" tehdidine getirdi. O sözün enerji sektöründeki yansımasını şöyle özetledi:
"Küresel petrol-gaz sektörü (Stone Age) TaşDevri'ni yaşayabilir. Körfez'de bombalanan tesislerinrehabilitasyonu uzun zaman alabilir. Şu an dünyada 11 milyon varillik arz açığı var. İşte bugün, 'Petrol yüklü tanker buldum, almak istiyorum' deseniz,varili 140 dolar. Brent petrolü 110 dolar gözüksede o, haziran ayındaki kontratın fiyatı. Ama 'şimdi tedarik edeceğim' diye piyasaya çıkarsanız variline140 dolar ödemeyi göze almanız lazım! Petrolfiyatlarının yükselmemesi için Hürmüz Boğazıprobleminin çözülmesi ve eş zamanı olarak savaşın sonlanması büyük önem taşıyor!"

ABD-İsrail'in, İran'a karşı başlattığı savaşın olumsuz ekonomik etkisinin hemen her ülkede hissedildiğine değinen Bakan Bayraktar şu uyarıda bulunmayı da ihmal etmedi:
"Uluslararası Enerji Ajansı, ulusal rezervlerdentoplam 400 milyon varili piyasaya sunma kararıaldı. Bu, '100 gün boyunca, her gün 4 milyon varil' demek. Günlük 11 milyon varili bulan arz sıkıntısınedeniyle, ülkelerin stratejik rezervlerinden4 milyon varili piyasaya sunması, esasen fiyatlariyice uçmasın diye. Ama kriz ayları bulursa geçmişolsun!"

***

Türkiye için petrol ve doğalgaz arzında sıkıntı görünmediğinin altını çizen Bayraktar, "Hürmüz üzerindenaldığımız petrol, ithalatımızın yüzde 10'u. Yani 50milyon tonun, 5 milyon tonu. Bu miktar bizim açımızdanyönetilebilir sınırlarda. Bölgeden doğalgazzaten almıyoruz!" dedi.
Bayraktar'ın en dikkat çekici tespiti ise iç piyasadaki akaryakıt pompa fiyatları ile ilgiliydi:
"Eşel mobil olmasaydı akaryakıtta 'üç hanelirakamları' görebilirdik. Vergi indirimiyle yani eşel mobil sistemiyle vatandaşımızı şok fiyatlardan korumaya çalıştık!"

***

Gelelim, Türkiye'nin enerjide merkezolma hedefine. Bu vizyonun, "Irak,Türkmenistan, Katar" hatları söz konusu. Bayraktar'ın aktarımıyla ve sırayla ilerleyecek olursak…
1- "Irak'a diyoruz ki, 'Silopi'den Ceyhan'a 650 kilometrelik iki boru hattı var. Kapasitesi 1.5 milyon varil/gün. Biz, bu hattı 50 senedir çalışır vaziyette tutuyoruz. Sizin yapacağınız veya birlikte üstleneceğimiz iş belli. Basra'da, güneyde ürettiğin petrolü, ara boru hattını tamamlayıp Kerkük'e bağlaman!' Yıllardır söylüyoruz. Şimdi ne oldu? Hürmüzkapandı. Alternatifi ne olabilirdi? Burası olabilirdi.Hesap edelim. Basra'dan Silopi'ye uzanangünlük 1.5 milyon varil kapasiteli Kerkük-Silopihattı... Cari fiyatlar üzerinden hattın bir senelikgeliri 60 milyar dolar. Güzergahın Irak'a katkısıbu olurdu. Bu projeyi yeniden gündeme getirdik.Türk şirketleri bu hattı süratle yaparlar!"

2- "Türkmen gazını, Hazar geçişli boru hattıylaAzerbaycan'a, oradan da ülkemize getirmeyi planlıyoruz!Bunun için zamanın ruhu uygun. Projeyi30 sene önce konuşmuşuz. Merhum Demireldöneminde imzalanan anlaşmayı biliyorum. Buhattı hayata geçirmek için Türkiye'de irade mevcut.Arz güvenliği bakımından Avrupa Birliği'nde de net bir siyasi irade oluşmalı!"
3- Katar'ın doğalgaz ihracatı LNG ile yani sıvılaştırılmış şekilde. Bugün Hürmüz Boğazı'ndan uluslararası pazarlara çıkamıyorlar. 2.200 kilometrelik bir hat tasarlıyoruz... Katar, Suudi Arabistan, Ürdün, Suriye'den direkt bize gelecek bir hat. Kilis'ten veya Irak üzerinden de bağlanab-i lir bu hat. 10-12 milyar dolarlık bir proje."

***

Bayraktar, enerjiyi kaynağında "arama, bulmave işletme" modeli için de şunları söyledi:
"Somali sahasında TPAO'dan başka,Coastline ve Liberty isimli iki Amerikalı şirketiarama ruhsatına sahip. Şu anda bir şeyyapmıyorlar. Yapamazlar da. Orada donanman olmasa nasıl yapacaksın?"
"Libya'da; biri denizde, biri karada olmaküzere iki blokta ruhsat aldık. Bu yıl sismik çalışmalara başlayacağı inşallah!"
Enerji Bakanı, Karadeniz Gaz Sahası'nda üretimi ikiye katlayacak hamle için de tarih paylaştı:

"30 Ağustos'ta, Osman Gazi Yüzer Üretim Platformu'nu Filyos'tan çıkaracağız. Platform 20 yılboyunca denizde kalacak. İnşallah gelecek kışailave doğalgaz üretimiyle gireceğiz!"
Bayraktar, Akkuyu NükleerGüç Santrali'nde gelinen aşamayı ise şöyle anlattı:
"Birinci üniteyle alakalıtakvim hızla ilerliyor. Halenyüzlerce testin olduğu birsüreç yaşanıyor. Her şey normalgiderse inşallah yılsonunayetiştirmeyi arzuluyoruz.Yeni santraller için Çin, GüneyKore ve Kanada ile görüşmelerimiz devam ediyor."
Dünyanın ana gündem maddelerinden olan "Nadir ToprakElementleri" bağlamında Bayraktar'ın çizdiği çerçeve de şu şekilde:
"Saflaştırmada yüzde92-93'lere gelmiş pilot tesisimizi,2-3 yıl içinde ticarianlamda üretim yapar halegetirme hedefimiz var. Bu sürezarfında zenginleştirmeyi yüzde99'lara taşımak için teknoloji arayışlarımızdevam ediyor. Farklıülkelerle farklı teknolojileri görüşüyoruz!.

***

PİYASALAR 'ABLUKA' ALTINDA
Küresel piyasalar, ABD-İran görüşmelerinden gelen olumsuz haberlerle haftaya negatif bir seyirle başladı. Orta Doğu'da gerilimlerin sonlanabileceğine yönelik umutlar, ABD-İran görüşmelerinden elde edilen ilk sonuçlarla yerini tedirginliğe bıraktı. Pakistan'da yürütülen müzakere sürecinde taraflar Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusunda restleşirken, ABD Başkanı Donald Trump ülkeye ait donanmanın söz konusu boğaza girmeye veya çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma sürecini başlatacağını bildirdi. Bu açıklama, ateşkes sonrası çatışmaların yeniden alevlenebileceği yönündeki korkuları körükledi.

PETROL % 9.1 YÜKSELDİ
Bu gelişmelerin ardından hisse senetleri düşerken, dolar ve petrol yükseldi. Brent petrolü varil başına yaklaşık 104 dolara çıkarak yüzde 9.1 yükseldi. Avrupa doğal gaz vadeli işlemleri de bir ara yaklaşık yüzde 18 sıçradı. Avrupa'da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF'de mayıs vadeli gaz kontratları, 10 Nisan Cuma günü megavatsaat başına 43,6 euro seviyesinden kapanmıştı. Fiyatlar dün 48 euroya çıktı.

AB'YE BÜYÜK FATURA
Avrupa Birliği (AB) Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Orta Doğu'daki gelişmelerin enerji maliyetlerini yükselttiğine dikkati çekerek, "Çatışmanın başlamasından bu yana geçen 44 günde fosil yakıt ithalat faturamız 22 milyar euronun üzerinde arttı" dedi. Savaşın AB'nin günlük enerji faturasını 500 milyon euro artırdı.

ALTIN DÜŞTÜ
Enerji fiyatlarındaki artışın enflasyonu yukarı çekeceği endişesiyle, ABD Hazine tahvilleri düştü ve Japonya'nın 10 yıllık tahvil faizi yüzde 2.49'a yükseldi. Bu, 1997'den bu yana en yüksek seviye oldu. Alüminyum fiyatları 4 yılın zirvesine çıktı. Dolar endeksi yüzde 0.5 yükselişle 99 seviyesini aştı. Altının ons fiyatında yüzde 1 düşüş oldu. Borsalarda da satış baskısı görüldü.

***

VE SON KONU: TÜRK AKIM
Bakan Bayraktar'ın; Türkiye, Rusya ve Avrupa için hayati değerdeki bu hatta ilişkin özetlediği güncel bilgiler şöyle: "Enerji arz güvenliğimiz için kaynakları çeşitlendirme stratejisi geliştirdik. Bunlardanbiri de Anapa'dan Kıyıköy'e gelen 'Türk Akım Boru Hattı.' Türkiye, Rus doğalgazını Batı Hattı dediğimizgüzergahtan alırdı. Bu hat; Ukrayna, Moldova,Romanya ve Bulgaristan transitleriyle Türkiye'yegelirdi. Ama bu haritada biz okun yönünü güneydenkuzeye değiştirdik. Artık bu hat Türkiye'denihracat yönlü çalışıyor. Yani Avrupa'ya ihracatyapıyoruz. Türk Akım özellikle Macaristan ve Sırbistan için de çok hassas. Türk Akım'a,(Ukrayna'dan) drone saldırıları oldu. RusyaDevlet Başkanı Putin, bu rahatsızlığınıCumhurbaşkanımıza da söyledi!"