Orman yangınlarında sessiz tehlike: Köz yağmuru nedir, nasıl yayılır?
Syracuse Üniversitesi ve ABD Sigorta Enstitüsü (IBHS) araştırmalarına göre, orman yangınlarında en büyük tehlikelerden biri rüzgarla taşınan köz ve kül yağışıdır. Bu parçacıklar kilometrelerce uzağa ulaşarak yeni yangınların başlamasına neden olabiliyor.
Şiddetli rüzgarların etkili olduğu orman yangınlarında, havada taşınan küçük kor parçacıkları yangının seyrini tamamen değiştirebiliyor. Bu küller, yangın hattından uzak bölgelerde bile yeni yangınların başlamasına yol açarken mevcut önlemlerin çoğu bu tehdide karşı yetersiz kalabiliyor. Araştırmacılar ve girişimciler ise evleri bu riske karşı korumak için yeni yöntemler geliştirmeye başladı.
KÜL VE KÖZ YAĞIŞI NEDİR?
ABD Sigorta Enstitüsü (Insurance Institute for Business & Home Safety – IBHS) ve meteoroloji literatürüne göre kül yağışı, yangın, volkanik patlama veya endüstriyel olaylar sonrası havaya karışan yanmış parçacıkların rüzgarla taşınıp yere düşmesidir.
Köz yağmuru ise daha yüksek risk taşır; çünkü yanma özelliğini koruyan parçacıklar yeni yangın başlatabilir. Bu durum özellikle California Orman Yangın Merkezi ve Kanada Orman Yangınları Merkezi raporlarında sıkça vurgulanmaktadır.
KÜL VE KÖZ YAĞIŞI NEDEN OLUŞUR?
Kül, yanmış bitki örtüsü ve yapı kalıntılarından oluşan ince parçacıklardan meydana gelir. NOAA ve Climate Central verilerine göre bu parçacıklar, rüzgarın şiddetine bağlı olarak kilometrelerce uzağa taşınabilir.
Meteoroloji uzmanları ayrıca volkanik patlamaların da kül yağışına neden olduğunu ve bu parçacıkların atmosferde uzun süre kalabildiğini belirtiyor.
IBHS SONUÇLARI: RÜZGAR YANGINLARI NASIL BÜYÜTÜYOR?
IBHS (Insurance Institute for Business & Home Safety) tarafından Güney Carolina'daki test merkezinde yapılan deneylerde, güçlü rüzgarların közleri evlerin içine kadar taşıyabildiği gözlemlendi.
IBHS Başkanı Roy Wright, bu çalışmaları "evlerin çarpışma testine tabi tutulması" olarak tanımlıyor. Testlerde 105 fan ile simüle edilen rüzgarlar, yangının kontrolsüz şekilde yayılmasına neden olabiliyor.
BİLİMSEL YANGIN TESTLERİ: EVLER BİLEREK YAKILIYOR
IBHS araştırmacıları, gerçek evlere benzer yapıları kontrollü şekilde yakarak yangın davranışını inceliyor. Evler; elektrik, su tesisatı olmadan hazırlanıyor ve sensörlerle donatılıyor. Syracuse Üniversitesi'nden Jacob Bendix ve IBHS uzmanları, bu testlerin yangın yönetmeliklerinin geliştirilmesinde kritik rol oynadığını vurguluyor.
