Önünden geçiyoruz ama bilmiyoruz! İstanbul’un tarihi apartmanları ve hikayeleri

İstanbul'u anlamak için sadece saraylara, camilere ya da müzelere bakmak yetmez. Bu şehir, apartmanlarının pencerelerinde, merdiven boşluklarında ve taş süslemelerinde de geçmişini saklar. Beyoğlu'ndan Moda'ya, Laleli'den Galata'ya uzanan birçok yapı; imparatorluk yıllarından Cumhuriyet'e, savaşlardan balolara kadar sayısız ana tanıklık etti. İşte İstanbul'un tarihine sessizce ışık tutan o yapılar.

🎨 Art Nouveau'nun Öncüsü: Botter Apartmanı

İstiklal Caddesi'nde, İsveç Konsolosluğu'nun hemen yanında yer alan Botter Apartmanı, İstanbul'daki art nouveau akımının ilk temsilcisi olarak kabul edilir. Hollanda asıllı terzi Jean Botter'in isteğiyle, dönemin ünlü mimarı Raimondo D'Aronco tarafından inşa edilmiştir. Yedi katlı bina hem konut hem de terzihane olarak tasarlanmıştır.

Sultan II. Abdülhamid'in özel terzisi olan Botter, burada uzun yıllar yaşamış ve çalışmıştır. Binanın cephesindeki taş süslemelerin her biri D'Aronco tarafından tek tek çizilmiş, geometrik motifler, bitkisel bezemeler ve Medusa başlarıyla zenginleştirilmiştir. Botter ailesinin İstanbul'daki yaşamı genç oğullarının ölümüyle son bulmuş, aile apartmanı satarak Paris'e yerleşmiştir.

🌊 Haliç'e Bakan Trajik Bir Hikaye: Frej Apartmanı

Şişhane'de Bankalar Caddesi ile Meşrutiyet Caddesi'nin kesişim noktasında yer alan dört katlı Frej Apartmanı, klasik Avrupa mimarisinin görkemli örneklerinden biridir. Lübnanlı Selim Hanna Frej tarafından yaptırılan bina uzun süre ailenin mülkiyetinde kalmıştır. Cephede yer alan çocuk figürlerinin Frej ailesinin çocuklarını temsil ettiği rivayet edilir.

Ailenin kızı Angel, evlilik sonrası Aysel adını alarak sosyete yaşamını sürdürmüş; ancak eşi Feridun Dirimtekin'in emekliliğiyle başlayan ekonomik ve sosyal değişim, Feridun Bey'in geçirdiği kaza ve kısa süre sonra ölümüyle daha da ağırlaşmıştır. Miras kavgaları, evdeki antikaların çalınması ve Aysel Hanım'ın akıl hastanesine ardından huzurevine gönderilmesi süreci trajik bir sona dönüşmüş, o da eşine benzer bir şekilde ayağını kırdıktan kısa süre sonra hayatını kaybetmiştir.

🏛 Mehmet Akif Ersoy'dan Atatürk'ün Dişçisine: Mısır Apartmanı

İstiklal Caddesi ile Acara Sokağı'nın kesişiminde, 303-305 numarada bulunan Mısır Apartmanı 1870 yılında mimar Hovsep Aznavuryan tarafından Mısırlı Hidivi Abbas Halim Paşa adına inşa edilmiştir. Altı katlı yapı, İstanbul'un erken dönem betonarme apartmanları arasında yer alır. Hidiv'in ölümünden sonra varisleri tarafından katlara ayrılarak apartmana dönüştürülmüştür.

1940 yılında iş insanı Hayri İpar tarafından satın alınan bina, oğlu Ali İpar ve Hollywood yıldızı eşi Virginia Bruce'un burada yaşadığı dönemde en görkemli günlerini yaşamıştır. Şair Mehmet Akif Ersoy, 16 Haziran 1936'da Türkiye'ye döndüğünde bu apartmana yerleşmiş ve ölümüne kadar burada kalmıştır.

Mithat Cemal Kuntay da burada yaşamış ve vefat etmiştir. Atatürk'ün dişçisi Sami Günzberg'in muayenehanesi de bu binada bulunmuş, Atatürk diş tedavileri için burayı ziyaret etmiştir. Cumhuriyet'in ilk yıllarında çeşitli moda ve dikimevleri de apartmanda faaliyet göstermiştir.

🏛 İtalya Esintili Bir Yapı: Doğan Apartmanı

Yine Serdar-ı Ekrem Sokağı'nda bulunan Doğan Apartmanı, 1800'lerin sonunda Belçikalı Helbig Ailesi tarafından inşa edilmiştir. İlk adı Helbig Apartmanı olan yapı, mimari karakteri ve iç avlulu planıyla dikkat çeker. Zaman içinde el değiştirerek Botton Han ve ardından Victoria Han adlarını almıştır.

1942 yılında Yapı Kredi Bankası'nın kurucusu Kazım Taşkent tarafından satın alınan bina, Alpler'de geçirdiği bir kazada hayatını kaybeden oğlu Doğan'ın anısına Doğan Apartmanı adını almıştır.

🎼 Savaşlara Tanıklık Eden Bir Konak: Sarıca Apartmanı

Kadıköy Moda'da yer alan ve 1903 yılında Constantine P. Pappa tarafından neoklasik üslupta inşa edilen Sarıca Apartmanı, Sarıcazade Arif Paşa'nın geniş bir bahçe içinde yaptırdığı konaktır. I. Dünya Savaşı sırasında boşaltılan yapı iki yıldan fazla Ermeni Sıbyan Okulu olarak kullanılmış, işgal sonrası yeniden sahiplerine geçmiştir. Piyanist Ayşegül Sarıca ve kardeşi Mehveş Sarıca burada yaşamıştır. Bu nedenle yapı Ayşegül Sarıca Köşkü olarak da bilinir.

🚂 Atatürk'ün Konakladığı 101 Numaralı Oda: Pera Palace

1892 yılında inşasına başlanan ve 1895'te görkemli bir balo ile açılan Pera Palace, Orient Express yolcuları için tasarlanmıştır. Neo klasik, art nouveau ve oryantal mimari özellikleri bir arada barındıran yapı, saray dışında elektriğin ve elektrikli asansörün kullanıldığı ilk yerlerden biri olmuştur.

Alexander Vallaury imzasını taşıyan otel, Mustafa Kemal Atatürk'ün konakladığı 101 numaralı odayı müze olarak korumakta ve günümüzde de otel olarak hizmet vermektedir.

🎭 Sanatın İlham Mekanı: Narmanlı Han

19. yüzyılın ilk yarısında inşa edildiği tahmin edilen Narmanlı Han uzun yıllar Rus Konsolosluğu olarak kullanılmıştır. 1930 yılında Avni ve Sıtkı Narmanlı kardeşler tarafından satın alınarak bugünkü adını almıştır.

Bedri Rahmi Eyüboğlu şiirlerini, Ahmet Hamdi Tanpınar Huzur romanını ve Aliye Berger eserlerini burada tamamlamıştır. Yapı, Beyoğlu'nun kültürel belleğinde önemli bir yer tutar.

🏘 İstanbul'un İlk Sosyal Konutu: Harikzedegan (Tayyare) Apartmanları

1918'de çıkan büyük yangının ardından evsiz kalanlar için tasarlanan Harikzedegan Apartmanları, Laleli'de Mimar Kemaleddin Bey tarafından inşa edilmiş ve 1922 yılında tamamlanmıştır. Dört bloktan ve toplam 124 daireden oluşan yapı, İstanbul'un ilk toplu konut projelerinden biri kabul edilir.

1922'den 1985 yılına kadar apartman olarak kullanılan bina daha sonra Net Turizm'e devredilmiş, Merit Antik Hotel olarak hizmet vermiş, ardından Naz Giyim'e geçmiş ve 2006 yılından itibaren Crowne Plaza Old City adıyla otel olarak kullanılmaya devam etmiştir.

🪟 Her Penceresi Farklı: Ragıp Paşa Apartmanı

1900 yılında inşa edilen beş katlı Ragıp Paşa Apartmanı, mimar Aram Karakaş tarafından tasarlanmış olup art nouveau ve eklektik üslubun izlerini taşır; her katındaki pencerelerin farklı geometrik süslemelere sahip olması yapının en belirgin özelliğidir. II. Abdülhamid dönemi devlet adamlarından Sarıca Ragıp Paşa tarafından hem prestij hem de yatırım amacıyla yaptırılan apartmanda paşa üst katlarda yaşamış, diğer daireleri ise dönemin seçkin bürokrat ve tüccarlarına kiralamıştır.