Gece kuşu mu, sabahçı mı? Uyku tipleri sanılandan daha karmaşık

Uyku alışkanlıklarını yalnızca "erken kalkan" ya da "geç yatan" olarak sınıflandırmak artık yeterli görülmüyor. Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, insanların uyku-uyanıklık düzenlerinin sağlık, ruh hali ve davranışlar üzerinde farklı etkiler yaratan beş ayrı biyolojik profile ayrıldığını gösterdi.

BEŞ FARKLI UYKU PROFİLİ BELİRLENDİ

McGill Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırmada, kronotip olarak bilinen biyolojik uyku-uyanıklık düzenlerinin sanılandan çok daha karmaşık olduğu tespit edildi. Kronotip, bir kişinin gün içinde doğal olarak en uyanık veya uykuya en yatkın olduğu zaman aralığını ifade ediyor.

Araştırmacılar, daha önce geç saatlerde aktif olan bireylerin sağlık açısından daha riskli kabul edildiğini ancak bu ilişkinin neden her zaman tutarlı sonuçlar vermediğini sorguladı.

"Asıl soru, hangi gece kuşlarının risk altında olduğu"

Çalışmanın baş yazarı, McGill Üniversitesi Entegre Sinirbilim Programı doktora öğrencisi Le Zhou, klasik yaklaşımın yetersiz kaldığını vurgulayarak şu değerlendirmeyi yaptı: "Gece kuşlarının daha fazla risk altında olup olmadığını sormak yerine, daha doğru soru hangi gece kuşlarının daha savunmasız olduğu ve neden olduğu olabilir"

27 BİNDEN FAZLA KİŞİNİN VERİSİ ANALİZ EDİLDİ

Araştırmada, İngiltere Biyobankası'na kayıtlı 27 binden fazla yetişkinin beyin görüntüleme verileri; uyku anketleri, davranış ölçümleri ve tıbbi kayıtlarla birlikte değerlendirildi. Yapay zeka destekli analizler sayesinde uyku düzenleri beş farklı biyolojik alt tipe ayrıldı. Bu beş profilin: üçü gece kuşu, ikisi sabahçı olarak tanımlandı.

GRUPLAR ARASINDA FARKLAR BULUNDU

Erken uyanan bireylerden oluşan iki gruptan birinde genel sağlık sorunlarının daha az görüldüğü belirlendi. Diğer grupta ise özellikle depresyonla ilişkili belirtilerin daha yaygın olduğu saptandı.

Gece kuşları ise tek bir risk grubundan oluşmuyor. Geç saatlerde aktif olan bireyler arasında da belirgin ayrımlar ortaya çıktı:

⏺ Bir grup, bilişsel testlerde daha yüksek performans gösterirken duygusal düzenleme konusunda zorlandı.
⏺ Bir başka grupta risk alma davranışları ve kalp-damar sorunları daha sık görüldü.
⏺ Üçüncü grupta ise depresyon, sigara kullanımı ve kalp hastalığı riski daha yüksek bulundu.

UYKU SAATİ TEK BAŞINA BELİRLEYİCİ DEĞİL

Çalışmanın kıdemli yazarı McGill Üniversitesi'nden Danilo Bzdok, sonuçların yalnızca uyku saatleriyle açıklanamayacağını belirtti: "Bu alt tipler sadece yatma ya da uyanma saatlerine göre tanımlanmıyor. Genetik yapı, çevresel koşullar ve yaşam tarzı faktörlerinin karmaşık bir etkileşimini yansıtıyor."

Araştırmacılara göre, aynı uyku programının herkeste aynı etkiyi göstermemesinin nedeni bu biyolojik farklılıklar. Bulgular, uyku düzeni, çalışma saatleri ve ruh sağlığı desteğinde kişiselleştirilmiş yaklaşımların önemini ortaya koyuyor.

Zhou, güncel yaşam koşullarına da dikkat çekerek şunları söyledi:

"Günümüzün dijital ve pandemi sonrası çağında, uyku düzenleri her zamankinden daha çeşitli. Bu biyolojik çeşitliliği anlamak, nihayetinde uykuya, çalışma programlarına ve ruh sağlığı desteğine yönelik daha kişiselleştirilmiş yaklaşımların geliştirilmesine yardımcı olabilir."

McGill haberine göre; araştırma ekibi, bu beş uyku profilinin doğuştan gelen biyolojik temelleri olup olmadığını incelemek için genetik veriler üzerinde yeni çalışmalar yürütmeyi planlıyor.