Bu görsele çok uzun bakmayın: Aylarca süren "McCollough Etkisi" nedir?
Bilim dünyasında "McCollough etkisi" olarak bilinen sıra dışı bir görsel yanılsama, beynin renk algısını haftalarca hatta aylarca değiştirebiliyor. Sadece birkaç dakika bakılan çizgili görüntüler, gerçekte renksiz olan yüzeylerde hayali renkler görülmesine yol açabiliyor.
Görsel yanılsamalar genellikle kısa süreli olur. Bir görüntüye bakmayı bıraktığınızda etkisi saniyeler içinde kaybolur. Ancak bilim dünyasında "McCollough etkisi" olarak bilinen optik illüzyon, bu kurala uymayan nadir örneklerden biri olarak dikkat çekiyor. Uzmanlara göre yalnızca birkaç dakika bakılan çizgili görüntüler, beynin renk algısını uzun süre etkileyebiliyor.
MCCOLLOUGH ETKİSİ NEDİR?
McCollough etkisi, çizgilerin yönü ile renk algısı arasında kurulan güçlü bir bağdan kaynaklanan bir görsel yanılsama olarak tanımlanıyor. Deney oldukça basit bir süreçten oluşuyor. Önce kırmızı zemin üzerindeki yatay siyah çizgilere, ardından yeşil zemin üzerindeki dikey siyah çizgilere birkaç dakika boyunca bakılıyor. Bu iki görüntü arasında gidip gelmek, beynin görsel sisteminde belirli bir tetikleme oluşturuyor.
Deneyin ardından tamamen siyah-beyaz bir ızgaraya bakıldığında, aslında var olmayan renkler görülmeye başlanıyor. Yatay çizgiler hafif yeşil, dikey çizgiler ise pembemsi tonlarda algılanabiliyor.
BİR OPTİK İLLÜZYONDAN DAHA FAZLASI
Çoğu optik yanılsama kısa süre içinde ortadan kalkar. McCollough etkisi ise bu açıdan oldukça farklıdır. 1967 yılında psikolog Celeste McCollough tarafından tanımlanan bu etki, bazı kişilerde haftalar hatta aylar boyunca devam edebiliyor.
Bilim insanları başlangıçta etkisinin birkaç saat içinde kaybolacağını düşünse de yapılan yeni gözlemler bu tahminin doğru olmadığını gösterdi.
ETKİ NE KADAR SÜRÜYOR?
Araştırmacılar denekleri daha seyrek test etmeye başladığında sonuçlar dikkat çekici bir tablo ortaya koydu. Bazı katılımcılarda görsel yanılsama yaklaşık 85 gün boyunca, yani neredeyse üç ay boyunca etkisini korudu. Bu süre içinde insanlar:
- pencere panjurlarında
- bahçe çitlerinde
- tuğla duvarlarda
gerçekte olmayan renk tonları gördüklerini ifade etti.
DENEY NASIL UYGULANIYOR?
| Aşama | Yapılan işlem | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Kırmızı zemin üzerindeki yatay çizgilere bakmak | Beyin renk ve yön bilgisini ilişkilendirir |
| 2 | Yeşil zemin üzerindeki dikey çizgilere bakmak | Görsel sistem uyum sürecine girer |
| 3 | Siyah-beyaz ızgaraya bakmak | Gerçekte olmayan renkler görülür |
Araştırmalara göre McCollough etkisinin kalıcı bir hasara yol açtığına dair güçlü bir kanıt bulunmuyor. Ancak bazı kişilerde geçici olarak:
- hafif baş ağrısı
- bulanık görme
- görsel karışıklık
gibi etkiler yaşanabiliyor
İLGİNÇ BİR VAKA ÇALIŞMASI
1995 yılında yapılan bir araştırma da bu görüşü destekleyen dikkat çekici bir örnek sundu. Karbonmonoksit zehirlenmesi nedeniyle beyin hasarı yaşayan bir hastada yapılan testlerde kişi şekilleri ayırt etmekte zorlanıyordu. Buna rağmen McCollough etkisini yaşamaya devam ettiği gözlemlendi.
Bu durum, yanılsamanın beynin görsel sisteminin oldukça temel bir bölümünde oluşabileceğini düşündürüyor.
