Dijital devlerin dokunulmazlığı bitiyor! Avrupa sosyal medya imparatorluklarına savaş açtı

Yıllardır iletişim, ticaret, haberleşme ve ifade özgürlüğü alanlarında hayatın merkezine yerleşen sosyal medya ağları, artık yalnızca birer dijital araç olarak görülmüyor. Avrupa'ya göre bu platformlar; dezenformasyon, nefret söylemi, çocukların çevrim içi güvenliği ve kişisel verilerin korunması gibi hayati başlıklarda ciddi riskler üretiyor.

Fransa'dan Almanya'ya, İspanya'dan İngiltere'ye kadar pek çok ülke net bir mesaj veriyor:

"Ülkemizde milyarlar kazanıp ne vergi vermeden ne de kurallarımıza uymadan faaliyet gösteremezsiniz. Toplumumuzu manipüle etmenize de izin vermeyiz."

BUMERANG BATI'YA DÖNDÜ

SABAH gazetesinin haberine göre uzun süre "ifade özgürlüğü" söylemiyle savunulan sosyal medya devleri, bugün en sert eleştirileri yine Batı'dan alıyor. Avrupa ülkeleri artık yalnızca içerik denetimi değil, hukuki sorumluluk ve mali yükümlülük de talep ediyor.

Yalan haberlerin önüne geçilememesi, gençler arasında artan dijital bağımlılık ve algoritmaların toplum mühendisliği iddiaları, kamuoyunda ciddi baskı oluşturmuş durumda.

Sonuç olarak Avrupa başkentlerinde "çark etti" yorumları yapılırken, hükümetler birbiri ardına yeni düzenlemeleri devreye sokuyor.

CEZA YAĞMURU: DEV ŞİRKETLERE MİLYONLUK FATURALAR

Avrupa'da teknoloji devlerine yönelik yaptırımlar yalnızca söylemle sınırlı değil.

• Almanya'da rekabet otoritesi, Amazon'un perakendecilere fiyat üst sınırı dayatmasını yasakladı ve rekabet ihlali gerekçesiyle 59 milyon euroluk geri ödeme talep etti.
• İtalya, Apple'a mobil uygulama pazarındaki hâkim konumunu kötüye kullandığı gerekçesiyle 98,6 milyon euro ceza kesti.
• Avrupa Komisyonu, WhatsApp'taki yapay zekâ özellikleri nedeniyle Meta hakkında tekelleşme soruşturması başlattı.
• Meta'ya, Facebook Marketplace uygulamasındaki uygulamalar nedeniyle 797,72 milyon euro para cezası verildi.

Bu kararlar, Avrupa'nın teknoloji şirketlerine karşı daha sert ve koordineli bir döneme girdiğinin işareti olarak yorumlanıyor.

LİDERLERDEN AÇIK MESAJ: "VAHŞİ BATI DÖNEMİ BİTTİ"

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, demokrasinin korunması için sosyal medyanın daha sıkı düzenlenmesi gerektiğini vurgulayarak bot hesaplara ve şeffaf olmayan algoritmalara izin vermeyeceklerini söyledi.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, sosyal medyanın "Vahşi Batı'ya" dönüştüğünü ifade etti.

Almanya Başbakanı Friedrich Merz ise yapay olarak üretilmiş sahte haberlerin ve manipülatif içeriklerin toplumları içeriden ve dışarıdan zayıflatabileceğine dikkat çekerek gençlerin ve çocukların korunması gerektiğini belirtti.

Norveç Başbakanı Jonas Gahr Store da çocukların zararlı içeriklerden korunmasının siyasi bir sorumluluk olduğunu dile getirdi.

VPN'E BİLE FREN GELİYOR

Birçok Avrupa ülkesi belirli yaşın altındaki çocuklara sosyal medya yasağı getirirken İngiltere, kısıtlamaları aşmak için kullanılan VPN servislerini de engellemeyi gündemine aldı. Bu adım, düzenlemelerin yalnızca sembolik değil, teknik olarak da uygulanabilir olması hedefini gösteriyor.

TÜRKİYE'DE "SANSÜR" DENİLEN, AVRUPA'DA "DÜZENLEME"

Dijital platformların manipülasyon ve dezenformasyon aracı haline gelmesi, Avrupa'da kapsamlı yasal çerçeveleri beraberinde getirdi. Türkiye'de benzer adımlar zaman zaman "sansür" tartışmalarına yol açarken, Avrupa Birliği 17 Şubat 2024 itibarıyla Dijital Hizmet Yasası'nı (DSA) yürürlüğe koydu.

Bu yasa; yasa dışı içeriklerin kaldırılması, dezenformasyonla mücadele, reşit olmayanların korunması ve algoritma şeffaflığı gibi alanlarda platformlara ağır yükümlülükler getiriyor. İhlal durumunda şirketlere küresel cirolarının yüzde 6'sına kadar para cezası uygulanabiliyor.

"ANNE-BABALAR YALNIZ DEĞİL": DEVLET SAHAYA İNİYOR

Avrupa'da hâkim görüş, ebeveynlerin teknoloji devleri karşısında yalnız bırakılmaması gerektiği yönünde. Bu nedenle devletlerin doğrudan müdahil olması savunuluyor.

Son dönemde alınan kararlar dikkat çekici:

• Fransa: 15 yaş altına sosyal medya yasağı getiren tasarı Senato gündeminde.
• İspanya: 16 yaş altına erişim yasağı süreci başlatıldı.
• İngiltere: 13 yaş altına tamamen yasak; 13-16 yaş arası ebeveyn ve öğretmen iznine bağlı.
• İtalya: 14 yaş altı için ebeveyn izni şartı.
• Norveç, Slovenya ve Çekya: 15 yaş altına yasak getirilmesine yönelik tasarı hazırlıkları sürüyor.

KURALA UYMAYANIN FİŞİ ÇEKİLİYOR

Avrupa'da yaptırımlar sadece para cezasıyla sınırlı değil.

• Fransa'da kurallara uymayan platformların erişimi engellenebilecek.
• İspanya, sosyal medya şirketlerine ve yöneticilerine yönelik cezai yaptırımlar içeren beş maddelik plan açıkladı.
• İngiltere, kurallara uymayan şirketlere yıllık cirolarının yüzde 10'una kadar ceza öngörüyor.
• Almanya'da yasa dışı içerik bildirimlerini işlemeyen platformlara 300 bin euroya kadar idari para cezası verilebiliyor.
• İtalya'da İletişim Kurulu hızlı içerik kaldırma kararı alabiliyor.

VERGİ DEFTERİ AÇILIYOR: "BU TRENE BEDAVA BİNEMEZSİNİZ"

ABD merkezli sosyal medya şirketleri uzun yıllar Avrupa pazarında ciddi gelir elde ederken vergi konusunda esnek modellerden yararlandı. Ancak tablo değişiyor.

Avrupa ülkeleri artık açıkça "Ülkemizde kazanç sağlıyorsan, yasalarımıza uyacak ve vergini ödeyeceksin" diyor.

"Pillar One" olarak bilinen öneri kapsamında, en büyük çok uluslu şirketlerin elde ettikleri kârın bir bölümünü tüketicilerinin bulunduğu ülkelerde vergilendirmesi planlanıyor. Avrupa genelinde ortak bir model bulunmasa da dijital hizmet vergisi (DST) uygulayan ülke sayısı artıyor.

Euronews'te yer alan ve Tax Foundation'dan Cristina Enache'nin derlediği verilere göre, Avrupa'da DST oranları ortalama yüzde 3 ila 5 arasında değişiyor. En yüksek oran ise yüzde 7,5 ile Macaristan'da uygulanıyor.

YENİ DÖNEMİN ŞİFRESİ: ŞEFFAFLIK, SORUMLULUK, YAPTIRIM

Avrupa'nın attığı adımlar, sosyal medya devlerinin küresel ölçekte daha sıkı denetim altına alınacağı bir dönemin habercisi olarak görülüyor. Dezenformasyon, çocuk güvenliği ve vergi adaleti başlıkları üzerinden şekillenen bu yeni yaklaşım, dijital platformların "dokunulmaz" kabul edildiği dönemin kapandığı mesajını veriyor.

Kısacası Avrupa, dijital çağın en güçlü aktörlerine karşı kuralları yeniden yazmaya hazırlanıyor.